1. Đặc điểm và vai trò của nguồn nhân lực chất lượng cao trong xuất bản điện tử
1.1. Đặc điểm nguồn nhân lực chất lượng cao trong xuất bản điện tử
Trong bối cảnh chuyển đổi số, khái niệm nguồn nhân lực chất lượng cao trong ngành xuất bản không chỉ dừng lại ở năng lực chuyên môn truyền thống (biên tập, hiệu đính, tổ chức bản thảo), mà còn bao hàm khả năng tích hợp đa kỹ năng: công nghệ số, truyền thông số, dữ liệu số và quản trị nội dung số. Theo tinh thần Nghị quyết số 52-NQ/TW, ngày 27/9/2019 của Bộ Chính trị về một số chủ trương, chính sách chủ động tham gia cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, nguồn nhân lực chất lượng cao là lực lượng có tri thức vững vàng, năng lực đổi mới sáng tạo, khả năng thích ứng linh hoạt với sự thay đổi công nghệ và môi trường làm việc số.
Trong lĩnh vực xuất bản điện tử, đội ngũ này không chỉ đảm nhiệm các công việc biên tập truyền thống, mà còn trực tiếp tham gia vào quy trình sản xuất nội dung đa phương tiện, vận hành các nền tảng xuất bản số, xử lý và phân tích dữ liệu người dùng, bảo vệ bản quyền số cũng như ứng dụng các công nghệ mới. Đây là lực lượng then chốt để kết nối, tích hợp giữa nội dung và công nghệ, giữa truyền thống và hiện đại.
Nguồn nhân lực chất lượng cao trong xuất bản điện tử có những đặc điểm cơ bản sau:
Có nền tảng kiến thức liên ngành vững chắc. Trong môi trường xuất bản điện tử, yêu cầu đối với đội ngũ làm nghề không còn giới hạn trong phạm vi kiến thức chuyên môn truyền thống về văn học, ngôn ngữ học, lịch sử, triết học hay Luật Xuất bản. Thay vào đó, nhân lực chất lượng cao cần được trang bị hệ thống kiến thức tích hợp giữa khoa học xã hội - nhân văn với công nghệ thông tin và truyền thông số. Cụ thể, am hiểu về ngôn ngữ, văn hóa, chính trị - xã hội, có khả năng biên tập, thẩm định nội dung, bảo đảm định hướng tư tưởng và giá trị văn hóa; đồng thời, có hiểu biết cơ bản về kỹ thuật số hóa, lập trình ứng dụng, thiết kế đồ họa, trải nghiệm người dùng, quản trị dữ liệu lớn, để tham gia sâu vào quá trình tổ chức sản xuất, số hóa và phân phối sản phẩm xuất bản điện tử. Sự kết hợp giữa tư duy nhân văn và tư duy công nghệ tạo nên năng lực hành nghề liên ngành, yếu tố cốt lõi để thích ứng với sự biến đổi nhanh chóng của lĩnh vực xuất bản trong thời kỳ số hóa.
Thành thạo các kỹ năng số chuyên sâu và thường xuyên cập nhật. Nguồn nhân lực chất lượng cao phải thành thạo các công cụ, phần mềm và nền tảng phục vụ xuất bản điện tử hiện đại, bao gồm: phần mềm chế bản điện tử chuyên dụng như Adobe InDesign, QuarkXPress, Sigil, hoặc các công cụ xử lý định dạng ePub, mobi; hệ quản trị nội dung (CMS) như WordPress, Joomla, Drupal,... để vận hành, cập nhật và quản lý nền tảng xuất bản số; các định dạng nội dung số phổ biến, như ePub 3.0 (cho sách điện tử tương tác), HTML5 (cho xuất bản web đa nền tảng), PDF/A (cho lưu trữ lâu dài), cũng như các công cụ tạo sách nói, video minh họa; Công cụ đo lường và phân tích hành vi người đọc, như Google Analytics, Hotjar, hoặc công cụ AI hỗ trợ gợi ý nội dung, giúp tối ưu hóa việc cá nhân hóa trải nghiệm đọc.
Có tư duy sáng tạo, khả năng thích ứng và đổi mới liên tục. Trong môi trường công nghệ phát triển nhanh, người làm xuất bản điện tử phải có khả năng liên tục cập nhật tri thức mới và thích nghi với thay đổi công nghệ; có tư duy thiết kế để tạo ra sản phẩm đáp ứng nhu cầu người dùng, mang tính tương tác cao; có năng lực học tập suốt đời, sẵn sàng tiếp thu công nghệ mới; có tinh thần đổi mới sáng tạo, sẵn sàng thử nghiệm các mô hình nội dung mới... Đây là yếu tố quyết định để đội ngũ nhân lực duy trì hoạt động xuất bản điện tử, thúc đẩy đổi mới và cạnh tranh trong môi trường nội dung số toàn cầu.
1.2. Vai trò của nguồn nhân lực chất lượng cao trong xuất bản điện tử
Nguồn nhân lực chất lượng cao là bộ phận cấu thành nguồn nhân lực của quốc gia, nhân tố quan trọng trong sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước. Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng đã xác định: “Tạo đột phá trong đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, thu hút và trọng dụng nhân tài. Thúc đẩy nghiên cứu, chuyển giao, ứng dụng mạnh mẽ thành tựu của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư vào mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, chú trọng một số ngành, lĩnh vực trọng điểm, có tiềm năng, lợi thế để làm động lực cho tăng trưởng theo tinh thần bắt kịp, tiến cùng và vượt lên ở một số lĩnh vực so với khu vực và thế giới”1.
Theo tinh thần Nghị quyết số 52-NQ/TW, con người là trung tâm của chuyển đổi số, trong đó nhân lực chất lượng cao đóng vai trò then chốt trong việc làm chủ công nghệ và sáng tạo nội dung số. Nguồn nhân lực chất lượng cao giữ vai trò trung tâm và có tính quyết định trong quá trình chuyển đổi số ngành xuất bản, một lĩnh vực đặc thù đòi hỏi sự kết hợp hài hòa giữa tư duy nội dung và năng lực công nghệ, cụ thể:
Một là, nguồn nhân lực chất lượng cao giữ vai trò là cầu nối giữa nội dung truyền thống và công nghệ hiện đại, có khả năng chuyển hóa các giá trị tri thức, tư tưởng, văn hóa thành sản phẩm số hóa với hình thức thể hiện mới, phù hợp với nhu cầu và thói quen tiếp cận mới của người đọc trong thời đại số.
Hai là, nguồn nhân lực chất lượng cao đóng vai trò dẫn dắt cải tiến quy trình sản xuất, phát hành, tiêu thụ xuất bản phẩm số, từ lựa chọn đề tài, xử lý bản thảo, biên tập, thiết kế giao diện, chế bản điện tử, đến tích hợp các yếu tố đa phương tiện và phân phối sản phẩm trên các nền tảng số.
Ba là, nguồn nhân lực chất lượng cao có vai trò định hình và bảo vệ chủ quyền nội dung số quốc gia, thông qua việc xây dựng hệ sinh thái xuất bản điện tử mang bản sắc Việt Nam, kiểm soát chất lượng nội dung thông tin, bảo vệ bản quyền và dữ liệu người dùng.
2. Thực trạng nguồn nhân lực chất lượng cao cho xuất bản điện tử ở Việt Nam hiện nay
2.1. Những kết quả bước đầu
Trong bối cảnh chuyển đổi số đang trở thành xu thế tất yếu của ngành xuất bản, những năm gần đây, việc xây dựng và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao cho xuất bản điện tử đã có những bước khởi đầu tích cực. Một số cơ quan xuất bản đã chủ động thích ứng với yêu cầu đổi mới mô hình hoạt động, trong đó chú trọng đến yếu tố then chốt là đội ngũ nhân lực.
Một số nhà xuất bản tiên phong như Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật, Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam, Nhà xuất bản Kim Đồng... đã xây dựng bộ phận chuyên trách về xuất bản điện tử, tập trung vào sản xuất các sản phẩm số như ebook, audiobook, ứng dụng đọc sách di động, thư viện số hóa; thử nghiệm các mô hình xuất bản tích hợp công nghệ mới trong quy trình xuất bản, hướng tới sản xuất, phân phối và tiêu thụ nội dung số trên đa nền tảng.
Một số chương trình đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng số chuyên sâu đã được tổ chức nhằm nâng cao trình độ, năng lực công nghệ cho biên tập viên, kỹ thuật viên và quản trị nội dung. Các khóa bồi dưỡng này phần lớn do các nhà xuất bản chủ động phối hợp với các trường đại học, viện nghiên cứu, doanh nghiệp công nghệ tổ chức, đã bước đầu cung cấp kiến thức về phần mềm chế bản điện tử, quản lý bản quyền số, ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong biên tập và phân phối xuất bản phẩm.
Các nhà xuất bản cũng mở rộng hợp tác với các doanh nghiệp công nghệ thông tin và truyền thông số, hình thành một số liên kết mang tính ứng dụng thực tiễn cao. Việc hợp tác với các nền tảng phân phối số như Fahasa, Waka, Alezaa, Google Play Books, hoặc các công ty phát triển công cụ CMS, hệ thống AI hỗ trợ xuất bản, nền tảng sách nói - sách tương tác, đã góp phần mở rộng khả năng sản xuất và phát hành nội dung số, đồng thời giúp đội ngũ cán bộ có cơ hội tiếp cận và thực hành công nghệ trong môi trường làm việc thực tế.
Tuy những kết quả này vẫn còn mang tính khởi đầu và phân tán, nhưng nhìn chung, nhận thức của các cơ quan xuất bản về tầm quan trọng của nguồn nhân lực chất lượng cao trong xuất bản điện tử đã có bước chuyển biến rõ rệt. Đội ngũ nguồn nhân lực trong ngành đã bắt đầu được tiếp cận với mô hình làm việc đa nền tảng, học hỏi kinh nghiệm từ doanh nghiệp công nghệ, từ đó hình thành năng lực tích hợp giữa tư duy biên tập truyền thống và kỹ năng số hiện đại, yếu tố nền tảng để thực hiện thành công quá trình chuyển đổi số ngành xuất bản trong giai đoạn tới.
2.2. Những bất cập, hạn chế
Mặc dù đã có những chuyển biến tích cực, nhưng thực trạng phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao cho xuất bản điện tử ở Việt Nam hiện nay vẫn còn nhiều hạn chế, bộc lộ sự bất cân đối về quy mô và cơ chế hỗ trợ phát triển. Những hạn chế này không chỉ ảnh hưởng đến hiệu quả chuyển đổi số, mà còn cản trở năng lực cạnh tranh và khả năng thích ứng của ngành xuất bản trong môi trường số.
Nguồn nhân lực chuyên sâu phục vụ xuất bản điện tử hiện còn thiếu hụt nghiêm trọng, đặc biệt là đối với các vị trí có tính kỹ thuật cao như: thiết kế giao diện số, quản lý dữ liệu xuất bản, bảo mật nội dung số, phân tích hành vi người dùng, vận hành nền tảng CMS, tích hợp AI trong biên tập và phát hành. Đa số các nhà xuất bản chưa có bộ phận chuyên trách xuất bản điện tử, hoặc nếu có thì nhân sự chỉ kiêm nhiệm, thiếu chuyên môn sâu về công nghệ đa nền tảng và không đủ khả năng vận hành quy trình xuất bản số trọn vẹn.
Phần lớn đội ngũ biên tập viên, kỹ thuật viên hiện nay vẫn được đào tạo và làm việc theo mô hình xuất bản truyền thống, nên còn hạn chế về tư duy công nghệ, thiếu kỹ năng làm việc trong môi trường số hóa. Nhiều biên tập viên chưa được trang bị kiến thức về định dạng ePub, HTML5, phần mềm chế bản điện tử, công cụ đo lường, phân tích dữ liệu người dùng hoặc ứng dụng AI trong gợi ý, kiểm định nội dung. Sự hạn chế này dẫn đến tâm lý e ngại công nghệ, khó chủ động đổi mới quy trình xuất bản hoặc khai thác hiệu quả nền tảng phân phối số.
Hiện nay, Việt Nam vẫn chưa có một chiến lược quốc gia riêng biệt và đồng bộ về phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao cho xuất bản điện tử. Nhiều chính sách về đào tạo, đãi ngộ, tuyển dụng nhân lực chất lượng cao cho xuất bản chưa theo kịp yêu cầu chuyển đổi số. Mối liên kết giữa các nhà xuất bản - cơ sở đào tạo - doanh nghiệp công nghệ còn thiếu chặt chẽ; các chương trình đào tạo liên ngành (biên tập - công nghệ - truyền thông) chưa được hình thành một cách hệ thống. Bên cạnh đó, thiếu các tiêu chuẩn năng lực nghề nghiệp, tiêu chí đánh giá trình độ nhân lực trong môi trường số, dẫn đến việc tuyển dụng, bồi dưỡng và sử dụng nhân lực chưa thực sự chuyên nghiệp, thiếu tính kế hoạch dài hạn.
Những bất cập trên là biểu hiện của sự thiếu chuẩn hóa trong tư duy quản trị nguồn nhân lực ngành xuất bản trước yêu cầu chuyển đổi số. Điều này đặt ra đòi hỏi cấp thiết về việc hoàn thiện cơ chế chính sách, nâng cao năng lực đội ngũ nguồn nhân lực hiện có, đồng thời hình thành các thiết chế đào tạo, bồi dưỡng nguồn nhân lực chất lượng cao một cách bền vững và thích ứng với đặc thù hoạt động xuất bản trong kỷ nguyên số.
2.3. Nguyên nhân của những hạn chế
Những bất cập trong phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao cho xuất bản điện tử ở Việt Nam hiện nay xuất phát từ nhiều nguyên nhân có tính chất hệ thống, liên quan đến đào tạo, cơ chế, chính sách, tư duy quản trị và sự phối hợp giữa các chủ thể trong hệ sinh thái xuất bản.
Hệ thống đào tạo chuyên ngành xuất bản chưa theo kịp với yêu cầu của kỷ nguyên số. Mặc dù một số trường đại học đã bước đầu cập nhật nội dung về công nghệ thông tin và truyền thông vào chương trình đào tạo biên tập, xuất bản, nhưng nhìn chung, chương trình vẫn mang nặng tính lý thuyết, thiên về xuất bản truyền thống, thiếu các học phần tích hợp kỹ năng số như thiết kế trải nghiệm người dùng, dữ liệu xuất bản, xuất bản đa nền tảng, pháp luật về bản quyền số, bảo mật nội dung số... Bên cạnh đó, cơ sở vật chất phục vụ đào tạo cũng chưa đáp ứng yêu cầu, thiếu các mô hình học tập tương tác, phần mềm thực hành, thư viện số mẫu.
Cơ chế đầu tư cho đào tạo, nghiên cứu và phát triển nguồn nhân chưa đồng bộ và thiếu chiều sâu. Trong khi xuất bản điện tử là lĩnh vực đòi hỏi chi phí cao để cập nhật công nghệ, xây dựng hệ thống số, thì nguồn ngân sách đầu tư cho đào tạo nhân lực lại phân tán, thiếu ổn định, chưa được ưu tiên đúng mức. Việc thiếu các chương trình bồi dưỡng thường xuyên, không có cơ chế học tập liên ngành giữa biên tập viên và kỹ sư công nghệ, khiến đội ngũ khó bắt kịp với tiến trình đổi mới. Đồng thời, chính sách thu hút nhân lực trẻ, có trình độ công nghệ và tư duy đổi mới vào lĩnh vực xuất bản cũng chưa đủ hấp dẫn, cả về đãi ngộ, môi trường làm việc lẫn lộ trình phát triển nghề nghiệp.
Tư duy quản trị nguồn nhân lực trong nhiều cơ quan xuất bản vẫn còn mang tính hành chính, chưa xem nhân lực số là yếu tố chiến lược trong chuyển đổi mô hình hoạt động. Việc xây dựng đội ngũ làm xuất bản điện tử mới chỉ dừng lại ở mức thử nghiệm, không có kế hoạch dài hạn, thiếu đánh giá định lượng về năng lực và chuẩn đầu ra. Một số đơn vị còn có biểu hiện “khoán trắng” mảng công nghệ cho đối tác bên ngoài, dẫn đến nguy cơ lệ thuộc công nghệ và đánh mất năng lực làm chủ quy trình xuất bản số.
Sự phối hợp giữa các nhà xuất bản, cơ sở đào tạo, viện nghiên cứu và doanh nghiệp công nghệ còn thiếu cơ chế ràng buộc và chia sẻ lợi ích rõ ràng. Mặc dù đã có một số hợp tác mang tính thử nghiệm, nhưng nhìn chung, liên kết đào tạo, sử dụng, cập nhật năng lực nghề trong xuất bản điện tử vẫn còn lỏng lẻo, thiếu mô hình phối hợp mang tính bền vững giữa “ba nhà” (nhà trường, nhà xuất bản, nhà công nghệ). Điều này làm suy giảm hiệu quả đào tạo, dẫn đến tình trạng “cung không gặp cầu” giữa năng lực người học và nhu cầu thực tiễn.
Thực tế trên cho thấy, để phát triển đội ngũ nhân lực chất lượng cao cho xuất bản điện tử, không thể chỉ dựa vào nỗ lực đơn lẻ của từng nhà xuất bản, mà đòi hỏi một cách tiếp cận tổng thể, có tầm nhìn chiến lược, với sự tham gia đồng bộ của các chủ thể trong hệ sinh thái xuất bản - đào tạo - công nghệ - chính sách.
3. Định hướng và giải pháp phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao cho xuất bản điện tử ở Việt Nam hiện nay
3.1. Định hướng phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao cho xuất bản điện tử
Trong điều kiện chuyển đổi số đang diễn ra sâu rộng trên toàn cầu, xuất bản điện tử không chỉ là xu hướng công nghệ mà còn là sự thay đổi toàn diện về mô hình tổ chức, sản xuất, phát hành và tiếp cận nội dung. Trong bối cảnh đó, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao trở thành điều kiện tiên quyết để ngành Xuất bản Việt Nam thực hiện thành công mục tiêu chuyển đổi số, đồng thời bảo đảm vai trò dẫn dắt về tư tưởng - văn hóa trên không gian mạng.
Một là, đội ngũ làm xuất bản điện tử cần được phát triển theo hướng liên ngành, tích hợp đa năng lực, kết hợp kiến thức chuyên môn về nội dung (ngôn ngữ, văn học, chính trị, pháp luật...) với kỹ năng công nghệ số (chế bản điện tử, dữ liệu số, bảo mật nội dung, phân tích hành vi người dùng) và tư duy truyền thông đa phương tiện.
Hai là, nguồn nhân lực xuất bản điện tử phải có khả năng thích ứng nhanh với công nghệ mới, sáng tạo trong xây dựng nội dung số, làm chủ công cụ trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và nền tảng xuất bản đa phương tiện. Đây là yêu cầu bắt buộc để nâng cao năng suất lao động, chất lượng xuất bản phẩm và khả năng cạnh tranh trong môi trường số.
Ba là, phát triển nhân lực không thể tách rời yêu cầu giữ vững định hướng chính trị tư tưởng, bảo đảm tính chuẩn mực, chính xác, khách quan trong nội dung, đồng thời đủ bản lĩnh để đấu tranh phản bác các thông tin xấu, độc, bảo vệ chủ quyền văn hóa tư tưởng.
3.2. Một số giải pháp phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao cho xuất bản điện tử
Để xây dựng đội ngũ nhân lực chất lượng cao, đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số của ngành xuất bản trong kỷ nguyên số, cần triển khai đồng bộ các giải pháp ở cả cấp độ chính sách vĩ mô, hệ thống đào tạo và mô hình quản trị tại từng nhà xuất bản. Qua đó, góp phần hình thành một đội ngũ nhân lực xuất bản điện tử thực sự hiện đại, chuyên nghiệp, sáng tạo, đủ sức đảm đương vai trò then chốt trong việc tạo ra các sản phẩm tri thức chất lượng cao, lan tỏa giá trị văn hóa Việt và thúc đẩy ngành xuất bản phát triển bền vững trong kỷ nguyên số.
Thứ nhất, hoàn thiện cơ chế, chính sách phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao cho xuất bản điện tử.
Xây dựng Chương trình quốc gia phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao cho xuất bản điện tử trong khuôn khổ chiến lược phát triển kinh tế số, xã hội số quốc gia. Chương trình này cần xác định các năng lực cốt lõi mới cho đội ngũ làm xuất bản điện tử, như: quản trị nội dung số, kỹ thuật số hóa, ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong sản xuất, phát hành, phân tích hành vi và dữ liệu người dùng, bảo đảm an toàn, an ninh nội dung số.
Rà soát và sửa đổi hệ thống văn bản quy phạm pháp luật hiện hành (Luật Xuất bản, Luật Giáo dục nghề nghiệp, các quy định về tiêu chuẩn biên tập viên, chính sách đào tạo công chức, viên chức) theo hướng bổ sung quy định riêng cho hoạt động xuất bản điện tử và nhân lực làm việc trong môi trường số. Trên cơ sở đó, cần thiết lập bộ tiêu chí chuẩn đầu ra về năng lực cho từng nhóm chức danh trong lĩnh vực xuất bản điện tử.
Khuyến khích xã hội hóa đào tạo và phát triển nguồn nhân lực, thông qua các chính sách hỗ trợ tài chính, thuế hoặc cơ chế đặt hàng đào tạo giữa Nhà nước, nhà xuất bản và doanh nghiệp công nghệ. Cần có quy định ràng buộc trách nhiệm của doanh nghiệp công nghệ, cơ sở đào tạo, viện nghiên cứu trong việc đồng hành cùng ngành xuất bản trong đào tạo, chuyển giao công nghệ, chia sẻ tri thức và phát triển nhân lực số.
Thứ hai, đổi mới mô hình đào tạo và bồi dưỡng theo hướng tích hợp liên ngành.
Cải tiến chương trình đào tạo ngành xuất bản theo hướng tích hợp các nội dung công nghệ số, truyền thông số và kỹ năng liên ngành. Các nội dung mới cần được xây dựng và dựa vào chương trình đào tạo, bao gồm: thiết kế chế bản điện tử, hệ thống quản trị nội dung, khai thác dữ liệu người dùng, truyền thông kỹ thuật số, bảo vệ bản quyền trong môi trường số, ứng dụng AI trong biên tập và phân phối nội dung.
Thiết lập mạng lưới liên kết ba bên giữa nhà xuất bản - cơ sở đào tạo - doanh nghiệp công nghệ để cùng xây dựng chương trình đào tạo thực tế, triển khai hoạt động thực tập, chuyển giao công nghệ và tổ chức dự án học tập ứng dụng. Mô hình liên kết này cần được thể chế hóa để bảo đảm tính ổn định, lâu dài và hiệu quả.
Tăng cường các hoạt động đào tạo lại và nâng cao năng lực cho đội ngũ hiện có, đặc biệt là biên tập viên, kỹ thuật viên, cán bộ quản lý. Cần phát triển các mô hình giảng dạy - học tập linh hoạt như: đào tạo tại chỗ, học tập kết hợp, các khóa học trực tuyến mở quy mô lớn, chương trình phát triển năng lực cá nhân hóa theo năng lực đầu vào và vị trí công việc.
Thứ ba, phát triển hệ thống đánh giá, chứng nhận và chuẩn hóa năng lực nghề nghiệp.
Xây dựng khung năng lực nghề nghiệp dành riêng cho lĩnh vực xuất bản điện tử, trong đó phân loại theo các chức danh cụ thể: biên tập viên nội dung số, kỹ sư xuất bản số, chuyên gia dữ liệu nội dung, quản trị nền tảng xuất bản, chuyên viên tương tác đa phương tiện... Khung năng lực cần bao gồm các nhóm: kiến thức chuyên môn, kỹ năng công nghệ, tư duy đổi mới, đạo đức nghề nghiệp và kỹ năng làm việc trong môi trường số.
Ban hành bộ tiêu chí đánh giá và chứng nhận trình độ số của đội ngũ làm xuất bản, từ đó hình thành cơ chế tuyển dụng, đào tạo, quy hoạch và bổ nhiệm phù hợp với yêu cầu chuyển đổi số. Có thể áp dụng hình thức cấp chứng chỉ hành nghề kỹ thuật số thông qua hệ thống thi đánh giá trực tuyến được chuẩn hóa.
Ứng dụng công nghệ số trong quản lý nhân sự ngành xuất bản, bao gồm: xây dựng hồ sơ năng lực điện tử, bản đồ kỹ năng, hệ thống đánh giá định kỳ tự động, công cụ quản trị đào tạo cá nhân hóa. Việc này sẽ góp phần nâng cao tính minh bạch, hiệu quả và khả năng ra quyết định trong hoạch định và sử dụng nguồn nhân lực.
Thứ tư, đổi mới tư duy quản trị và tổ chức hoạt động tại các nhà xuất bản.
Chuyển đổi mô hình tổ chức nhà xuất bản theo hướng mở, linh hoạt và lấy công nghệ làm nền tảng, thay vì quản trị theo mô hình hành chính khép kín. Mỗi nhà xuất bản cần có bộ phận chuyên trách về xuất bản điện tử được trao quyền tự chủ về chuyên môn, ngân sách, nhân sự, có khả năng triển khai đầy đủ quy trình từ biên tập, sản xuất đến phát hành nội dung số.
Thiết lập chính sách tuyển dụng và giữ chân nhân lực trẻ có năng lực công nghệ, sáng tạo nội dung số và tư duy truyền thông mới, kể cả dưới các hình thức linh hoạt như: cộng tác viên, freelancer, đội nhóm khởi nghiệp sáng tạo. Cần tạo môi trường làm việc năng động, minh bạch, có lộ trình phát triển nghề nghiệp rõ ràng và thu hút.
Xây dựng văn hóa đổi mới và học tập liên tục trong nội bộ các nhà xuất bản, tạo động lực để đội ngũ cán bộ chủ động cập nhật công nghệ, chia sẻ tri thức, nâng cao kỹ năng số và thích ứng với mô hình sản xuất nội dung hiện đại. Các hoạt động như: hội thảo nội bộ, câu lạc bộ học thuật, kho học liệu số nội bộ... cần được khuyến khích phát triển.
Phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao cho xuất bản điện tử là yêu cầu tất yếu, có tính chiến lược, quyết định sự thành công của quá trình chuyển đổi số ngành xuất bản trong giai đoạn hiện nay. Trong bối cảnh bùng nổ công nghệ và cạnh tranh thông tin toàn cầu, chỉ khi có đội ngũ nhân lực tinh thông chuyên môn, giỏi công nghệ, linh hoạt thích ứng và giữ vững bản lĩnh chính trị - tư tưởng, các nhà xuất bản ở Việt Nam mới có thể khẳng định vai trò, vị thế và giá trị trong không gian số.
1. Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2021, t. II, tr. 329.
