1. Đặt vấn đề
Trong tư tưởng Hồ Chí Minh, quyền lực chính trị luôn mang tính hai mặt: vừa là công cụ để thực hiện sứ mệnh giải phóng dân tộc và mưu cầu ấm no, hạnh phúc cho nhân dân, vừa tiềm ẩn nguy cơ bị lạm quyền, tha hóa nếu không được kiểm soát chặt chẽ. Nguồn gốc của quyền lực chính trị bắt nguồn từ nhân dân; cán bộ, đảng viên là những người được nhân dân ủy thác để phụng sự Tổ quốc, phục vụ nhân dân. Đồng thời, Người cũng nghiêm khắc cảnh báo căn bệnh “cậy thế, cậy quyền”, lạm quyền, nhũng nhiễu làm xói mòn niềm tin của quần chúng.
Nhận thức sâu sắc quy luật này, qua các nhiệm kỳ Đại hội, đặc biệt từ Đại hội XI đến Đại hội XIII, Đảng Cộng sản Việt Nam đã không ngừng bổ sung, hoàn thiện cơ chế kiểm soát quyền lực, từng bước xác lập phương châm “nhốt quyền lực vào lồng cơ chế”. Kế thừa và phát triển dòng chảy lý luận đó, Văn kiện Đại hội XIV của Đảng tiếp tục khẳng định kiểm soát quyền lực là nhiệm vụ trọng yếu, thường xuyên của công tác xây dựng, chỉnh đốn Đảng và hệ thống chính trị trong giai đoạn mới. Tổng kết thực tiễn cho thấy, bên cạnh những kết quả tích cực đã đạt được, tình trạng lạm quyền, chạy chức, chạy quyền, lợi ích nhóm vẫn còn diễn biến phức tạp do cơ chế giám sát có mặt chưa đồng bộ, nhận thức lý luận có lúc, có nơi chưa sâu sắc. Vì vậy, việc nghiên cứu sự kế thừa và phát triển tư tưởng Hồ Chí Minh về kiểm soát quyền lực trong Văn kiện Đại hội XIV mang ý nghĩa lý luận nền tảng và tính thời sự sâu sắc, góp phần cung cấp luận cứ khoa học hoàn thiện thể chế quản trị quốc gia trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.
2. Sự kế thừa và phát triển tư tưởng Hồ Chí Minh về kiểm soát quyền lực trong Văn kiện Đại hội XIV
2.1. Kiên định bản chất dân chủ và vai trò chủ thể của nhân dân trong kiểm soát quyền lực
Nguyên lý nền tảng trong tư tưởng Hồ Chí Minh về quyền lực chính trị là toàn bộ quyền lực trong nhà nước và xã hội đều thuộc về nhân dân. Người khẳng định: “Nước ta là nước dân chủ. Bao nhiêu lợi ích đều vì dân. Bao nhiêu quyền hạn đều của dân... Nói tóm lại, quyền hành và lực lượng đều ở nơi dân”1. Chính quyền dân chủ mà Hồ Chí Minh thiết lập là chính quyền do nhân dân là chủ. Trong đó, cán bộ, công chức nhà nước là công bộc của dân, chứ không phải là “quan cách mạng”. Do đó, quyền lực của Đảng và quyền lực của Nhà nước không phải là quyền lực tự thân, mà là quyền lực được nhân dân ủy thác. Một khi quyền lực đã được trao vào tay người nắm quyền mà thiếu đi sự giám sát, người được ủy thác rất dễ ngộ nhận quyền lực ấy là của riêng mình, từ đó dẫn tới căn bệnh quan liêu, hách dịch, lộng quyền. Vì vậy, kiểm soát quyền lực chính trị trước hết là kiểm soát việc thực thi quyền lực ủy thác, bảo đảm quyền lực không bị biến dạng hay bị tước đoạt bởi những mưu đồ vụ lợi cá nhân và nhóm lợi ích. Hồ Chí Minh còn từng nhấn mạnh quyền lực tối thượng của nhân dân: “Nếu Chính phủ làm hại dân thì dân có quyền đuổi Chính phủ”2. Nhân dân thực thi quyền kiểm soát thông qua quyền bãi miễn các đại biểu không còn xứng đáng với sự tín nhiệm; quyền khiếu nại, tố cáo hành vi vi phạm pháp luật của cán bộ; quyền tham gia đóng góp ý kiến xây dựng Đảng, Nhà nước và các chính sách phát triển của đất nước.
Quán triệt nguyên lý này, Văn kiện Đại hội XIV kiên định phương châm “lấy dân làm gốc”, xác định nhân dân vừa là trung tâm, chủ thể của công cuộc đổi mới, vừa là lực lượng giám sát quyền lực tối cao. Đảng tiếp tục cụ thể hóa và thực hành triệt để cơ chế: “Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân giám sát, dân thụ hưởng”3. Việc bổ sung thành tố “dân thụ hưởng” khẳng định sự kiểm soát của nhân dân không chỉ dừng ở quy trình hình thức mà phải đi đến kết quả thực chất: quyền lực chính trị vận hành đúng đắn khi và chỉ khi mang lại đời sống ấm no, tự do, hạnh phúc cho nhân dân, lấy mức độ hài lòng và tín nhiệm của người dân làm thước đo đánh giá hiệu quả thực thi quyền lực chính trị của bộ máy công quyền.
2.2. Hoàn thiện cơ chế kiểm soát đa tầng, đồng bộ giữa kiểm tra của Đảng và giám sát của xã hội
Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định: “Muốn kiểm soát có kết quả tốt, phải có hai điều: một là việc kiểm soát phải có hệ thống, phải thường làm. Hai là người đi kiểm soát phải là những người rất có uy tín”4. Đặc biệt, kiểm soát quyền lực đòi hỏi phải thiết lập cơ chế kiểm soát đa tầng, vận hành đồng bộ và bổ trợ cho nhau. Người còn căn dặn phải: “biến hàng ức, hàng triệu con mắt, lỗ tai cảnh giác của quần chúng thành những ngọn đèn pha soi sáng khắp mọi nơi, không để cho tệ tham ô, lãng phí, quan liêu còn chỗ ẩn nấp”5. Bởi chỉ có dựa vào quần chúng thì phong trào đấu tranh phòng chống tham ô, lãng phí, quan liêu mới thành công. Vì vậy, kiểm soát quyền lực phải thực hiện toàn diện, kết hợp chặt chẽ giữa kỷ luật kỷ cương với sự giám sát của nhân dân, các tổ chức đoàn thể và báo chí đảm bảo việc sử dụng quyền lực chính trị đúng mục đích và hiệu quả.
Thứ nhất, kế thừa chỉ dẫn của Người, Văn kiện Đại hội XIV đã làm rõ hơn phạm vi và phương thức kiểm soát quyền lực theo hướng đa tầng, đồng bộ. Thứ nhất, mở rộng đối tượng kiểm soát: không chỉ giới hạn ở việc kiểm soát quyền lực nhà nước mà bao gồm kiểm soát quyền lực của các cơ quan lãnh đạo của Đảng, các tổ chức và cán bộ lãnh đạo trong toàn hệ thống chính trị. Văn kiện Đại hội XIV chỉ rõ: “Qua thực tiễn, đối tượng của kiểm soát quyền lực được mở rộng từ kiểm soát quyền lực nhà nước tới kiểm soát quyền lực của các cơ quan đảng, các cá nhân trong bộ máy đảng và hệ thống chính trị”6.
Thứ hai, hoàn thiện thể chế kiểm soát bên trong gắn liền với kiểm soát bên ngoài: kết hợp chặt chẽ giữa kiểm tra, giám sát nội bộ Đảng, thanh tra, kiểm toán của Nhà nước với hoạt động giám sát, phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc và nhân dân. Trong đó, kiểm tra, giám sát của Đảng giữ vai trò mở đường, định hướng; thanh tra, kiểm toán của Nhà nước đóng vai trò chế tài pháp lý, kiểm soát việc thực thi chính sách pháp luật, quản lý tài sản công; Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị xã hội và nhân dân thực hiện chức năng phản biện độc lập. Đại hội XIV nhấn mạnh phải “Hoàn thiện thể chế kiểm soát quyền lực trong Đảng gắn đồng bộ với thể chế kiểm soát quyền lực trong toàn hệ thống chính trị”7. Sự đồng bộ này nhằm khắc phục tình trạng chồng chéo hay xóa bỏ các khoảng trống quyền lực giữa các cơ quan lãnh đạo của Đảng và cơ quan quản lý của Nhà nước.
Thứ ba, tiếp tục hoàn thiện cơ chế phòng ngừa toàn diện “bốn không” nhằm xây dựng đội ngũ cán bộ “không thể, không dám, không muốn, không cần tham nhũng8. Bằng việc xây dựng hành lang thể chế, pháp luật chặt chẽ và chuyển đổi số minh bạch trong các lĩnh vực nhạy cảm (đất đai, ngân sách, đầu tư công, đấu thầu, tín dụng...) để “không thể” tham nhũng, lạm quyền. Tăng cường kiểm tra, giám sát, giữ nghiêm kỷ cương, kỷ luật không có vùng cấm, không có ngoại lệ để “không dám” vi phạm. Thực hiện chuẩn mực đạo đức cách mạng, đề cao danh dự và văn hóa liêm chính để “không muốn” tha hóa. Cuối cùng là cải cách chính sách đãi ngộ, bảo đảm thu nhập hợp pháp thỏa đáng để cán bộ yên tâm cống hiến, “không cần” vụ lợi. Sự kết hợp đồng bộ của bốn nhiệm vụ này tạo thành cơ chế phòng ngừa khép kín, bền vững.
2.3. Chuyển trọng tâm từ hậu kiểm sang phòng ngừa từ sớm, gắn thể chế pháp luật với văn hóa liêm chính
Sinh thời, Người đặc biệt đề cao phẩm chất đạo đức của người cách mạng, trong đó chữ “Liêm” và chữ “Chính” giữ vị trí quan trọng. Người giải thích: “Liêm là trong sạch, không tham lam”…, “Chính nghĩa là không tà, nghĩa là thẳng thắn, đứng đắn”9. Hồ Chí Minh căn dặn cán bộ, đảng viên: “Nếu lên mặt với quần chúng, lạm dụng quyền lực - thế là sai lầm”10.
Kế thừa tư tưởng đó, Văn kiện Đại hội XIV thể hiện sự phát triển trong tư duy kiểm soát: chuyển trọng tâm từ xử lý hậu quả (hậu kiểm) sang chủ động nhận diện nguy cơ để phòng ngừa từ sớm, từ xa. Đại hội khẳng định nguyên tắc xuyên suốt: “Mọi quyền lực đều phải được kiểm soát chặt chẽ bằng cơ chế; quyền lực phải được ràng buộc bằng trách nhiệm, quyền lực đến đâu trách nhiệm đến đó, quyền lực càng cao trách nhiệm càng lớn; bất kể ai lạm dụng, lợi dụng quyền lực để trục lợi đều phải bị truy cứu trách nhiệm và xử lý vi phạm”11. Qua đó khẳng định tính nghiêm minh của pháp luật, kiên quyết xử lý, không có vùng cấm, không có ngoại lệ. Cụ thể hóa Văn kiện Đại hội XIV, Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 15/10/2026 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng về tiếp tục đổi mới, hoàn thiện phương thức lãnh đạo, cầm quyền của Đảng trong kỷ nguyên mới chỉ rõ: “Mọi quyền lực được giao phải được kiểm soát bằng thể chế, quy chế, quy trình, dữ liệu, công khai, minh bạch, trách nhiệm giải trình; kiểm soát cả hành vi lạm quyền, vượt quyền và tình trạng né tránh, không thực hiện đầy đủ thẩm quyền, trách nhiệm”. Đây là sự hoàn thiện phương thức quản trị ràng buộc chặt chẽ giữa quyền lực bằng thể chế pháp lý và trách nhiệm giải trình cụ thể.
Bên cạnh các chế tài pháp luật và kỷ luật nghiêm minh, Đảng nhấn mạnh giải pháp tự kiểm soát thông qua phát huy ý thức danh dự, lòng tự trọng và văn hóa liêm chính. Đảng đã đưa tư tưởng, đạo đức Hồ Chí Minh thành tiêu chí cụ thể có tính bắt buộc trong Quy định số 144-QĐ/TW ngày 09/5/2024 của Bộ Chính trị về chuẩn mực đạo đức cách mạng của cán bộ, đảng viên trong giai đoạn mới. Đại hội XIV cũng nhấn mạnh tiếp tục xây dựng chỉnh đốn Đảng thật sự “là đạo đức, là văn minh”, Đảng đề cao liêm chính và danh dự của người nắm quyền. Đảng cũng thiết lập cơ chế để quyền lực luôn vận hành trong “khuôn khổ pháp luật, đạo đức, văn hoá, truyền thống dân tộc và niềm tin của Nhân dân”12. Bên cạnh đó, Nghị quyết số 31-NQ/TW ngày 15/10/2026 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng về tăng cường xây dựng, chỉnh đốn Đảng và hệ thống chính trị trong sạch, vững mạnh toàn diện, đáp ứng yêu cầu phát triển của đất nước trong kỷ nguyên mới chỉ rõ: “Sử dụng quyền lực chính đáng, minh bạch, đúng giới hạn, có trách nhiệm và được kiểm soát... Kết hợp kiểm soát bằng thể chế, kỷ luật với tự kiểm soát bằng danh dự, lòng tự trọng và trách nhiệm chính trị”. Như vậy, việc kết hợp biện chứng giữa kiểm soát bằng thể chế (ràng buộc từ bên ngoài) với kiểm soát bằng đạo đức, liêm chính (tự soi, tự sửa từ bên trong) là sự kế thừa phát triển tư tưởng Hồ Chí Minh. Khi đạo đức trở thành nền tảng và danh dự là điều thiêng liêng nhất, quyền lực hạn chế bị biến tướng thành công cụ trục lợi cá nhân hay “lợi ích nhóm”.
Một đóng góp quan trọng trong tư duy kiểm soát quyền lực của Đại hội XIV là giải quyết hài hòa mối quan hệ biện chứng giữa kiểm soát quyền lực và khơi thông động lực phát triển đất nước. Kiểm soát quyền lực không phải là tạo ra sức ép làm tê liệt bộ máy hay triệt tiêu sáng kiến, mà là để tạo môi trường an toàn, minh bạch cho các nỗ lực đổi mới. Kiểm soát quyền lực không chỉ là nhiệm vụ cấp bách làm trong sạch bộ máy, mà còn là điều kiện nền tảng để củng cố niềm tin của Nhân dân và tạo môi trường lành mạnh cho phát triển. Đảng đã thể chế hóa Kết luận số 14-KL/TW ngày 22/9/2021 của Bộ Chính trị về chủ trương khuyến khích và bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo vì lợi ích chung thành các quy chế, quy trình như: phân định ranh giới rành mạch giữa hành vi cố ý làm trái, lợi dụng đổi mới để trục lợi cá nhân, lợi ích nhóm với những sai sót, rủi ro phát sinh trong quá trình thử nghiệm cách làm mới do chưa có tiền lệ hoặc hành lang pháp lý chưa theo kịp thực tiễn. Đồng thời xem xét miễn, giảm trách nhiệm chính trị, pháp lý khi cán bộ đề xuất ý tưởng đổi mới xuất phát từ động cơ trong sáng, vì lợi ích của tập thể và nhân dân, đã báo cáo cấp ủy có thẩm quyền phê duyệt. Quan điểm này nhằm khắc phục tình trạng một bộ phận cán bộ có tâm lý lo sợ, né tránh, đùn đẩy trách nhiệm, “không dám làm vì sợ sai” trong thực tiễn công tác phòng, chống tham nhũng thời gian qua.
2.4. Tăng cường kiểm soát quyền lực trong công tác cán bộ và thực hiện trách nhiệm người đứng đầu
Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định: “Cán bộ là cái gốc của mọi công việc”13. Vì vậy, kiểm soát quyền lực trong công tác cán bộ chính là điểm mấu chốt để bảo đảm sự trong sạch của toàn bộ hệ thống chính trị. Kế thừa tư tưởng của Người, Văn kiện Đại hội XIV tiếp tục xác định kiểm soát quyền lực trong công tác cán bộ là “then chốt của then chốt”. Để khắc phục triệt để tình trạng “chạy chức, chạy quyền”, thao túng quy trình, Đảng chủ trương:
Thứ nhất, chuyển dịch căn bản phương thức đánh giá cán bộ từ kiểm soát “quy trình hình thức” sang kiểm soát “kết quả thực chất” và “sản phẩm công tác cụ thể”, lấy mức độ hoàn thành nhiệm vụ và uy tín làm thước đo đánh giá cán bộ. Thiết lập các chỉ số định lượng (KPI) phù hợp với từng vị trí công tác để lượng hóa hiệu quả làm việc.
Thứ hai, thực hiện nghiêm túc, thực chất nguyên tắc “có vào, có ra”, “có lên, có xuống”; kịp thời thay thế, miễn nhiệm hoặc khuyến khích từ chức đối với cán bộ có năng lực hạn chế, uy tín giảm sút mà không chờ hết nhiệm kỳ hoặc hết tuổi quy định. Bên cạnh đó định kỳ rà soát, đưa ra khỏi quy hoạch những người không còn đủ tiêu chuẩn và bổ sung những nhân tố mới có triển vọng.
Thứ ba, gắn trách nhiệm chính trị của người đứng đầu với kết quả thực hiện nhiệm vụ và mức độ trong sạch của đơn vị, địa phương được phân công phụ trách. Người đứng đầu phải chịu trách nhiệm chính trị trực tiếp nếu để cơ quan, đơn vị, lĩnh vực mình phụ trách xảy ra tình trạng mất đoàn kết nghiêm trọng, tha hóa quyền lực hoặc tham nhũng. Cơ chế này buộc người có thẩm quyền phải thận trọng, công tâm trong việc lựa chọn, đề bạt cấp dưới, phải chịu trách nhiệm đến cùng về quyết định của mình.
Thứ tư, chuẩn hóa cơ sở dữ liệu hồ sơ cán bộ thống nhất trên phạm vi toàn quốc nhằm minh bạch hóa toàn bộ quá trình tuyển dụng, quy hoạch, bổ nhiệm và quản lý cán bộ, loại bỏ những kẽ hở nảy sinh lợi ích nhóm. Nghị quyết số 30-NQ/TW ngày 15/10/2026 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng chủ trương xây dựng, chuẩn hóa cơ sở dữ liệu cán bộ thống nhất để làm nền tảng phục vụ trực tiếp các quyết định cán bộ và kiểm soát quyền lực. Đại hội XIV của Đảng còn nhấn mạnh cần: “Nghiên cứu, đề xuất việc thành lập thiết chế mới về kiểm soát quyền lực, phòng, chống tham nhũng, lãng phí, quan liêu, tiêu cực”14. Điều này cho thấy tư duy không ngừng hoàn thiện hệ thống cơ chế và thiết lập bộ máy đủ mạnh, chuyên trách hơn trong bảo đảm quyền lực của nhân dân.
2.5. Vận dụng phương thức quản trị số và tinh gọn tổ chức bộ máy để nâng cao hiệu lực kiểm soát quyền lực
Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn nhấn mạnh yêu cầu xây dựng bộ máy hành chính tinh gọn, hiệu quả, ít tầng nấc trung gian để tránh bệnh quan liêu và lãng phí. Trong bối cảnh khoa học - công nghệ phát triển mạnh mẽ, Văn kiện Đại hội XIV đã làm phong phú thêm tư tưởng của Người bằng việc ứng dụng các thành tựu của quản trị hiện đại vào kiểm soát quyền lực.
Một là, đẩy mạnh chuyển đổi số và quản trị trên nền tảng dữ liệu số. Việc công khai, minh bạch hóa các quy trình giải quyết thủ tục hành chính, quản lý tài sản công, đất đai, ngân sách trên môi trường điện tử là giải pháp tối ưu nhằm thu hẹp các khoảng tối nảy sinh tham nhũng, nhũng nhiễu. Giám sát bằng công nghệ số tạo ra cơ chế kiểm soát liên tục, khách quan, giảm thiểu sự can thiệp chủ quan của cá nhân thực thi công vụ. Đồng thời tạo điều kiện cho người dân, báo chí, các tổ chức chính trị - xã hội tham gia phát hiện các dấu hiệu sai phạm.
Hai là, thực hiện quyết liệt cuộc cách mạng tinh gọn tổ chức bộ máy hệ thống chính trị theo hướng “tinh - gọn - mạnh - hiệu năng - hiệu lực - hiệu quả”. Việc rà soát, cắt giảm các tầng nấc trung gian, xóa bỏ tình trạng chồng chéo chức năng, nhiệm vụ chính là phương thức kiểm soát quyền lực bằng cấu trúc tổ chức. Khi thẩm quyền và trách nhiệm được phân định rành mạch, nguyên tắc phân cấp, phân quyền “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm” sẽ phát huy hiệu quả tối đa, từ đó triệt tiêu sự đùn đẩy, né tránh hoặc lạm dụng quyền lực trong thực thi công vụ. Đây là minh chứng cho tư duy khoa học biện chứng: phân quyền phải đi liền với kiểm soát của Đảng hiện nay.
3. Kết luận
Tư tưởng Hồ Chí Minh về kiểm soát quyền lực là di sản lý luận vô giá, đặt nền móng vững chắc cho việc xây dựng Đảng và Nhà nước trong sạch, vững mạnh hiện nay. Qua 40 năm đổi mới, nhận thức lý luận của Đảng Cộng sản Việt Nam về kiểm soát quyền lực không ngừng được bổ sung, phát triển một cách nhất quán và có hệ thống. Văn kiện Đại hội XIV là minh chứng rõ nét cho sự kế thừa và phát triển sáng tạo tư tưởng Hồ Chí Minh trong điều kiện lịch sử mới. Từ xác định quyền lực thuộc về nhân dân, thiết lập cơ chế kiểm soát đa tầng, chuyển dịch trọng tâm sang phòng ngừa, siết chặt kỷ luật trong công tác cán bộ, đến hiện đại hóa công cụ kiểm soát qua chuyển đổi số và tinh gọn bộ máy.
Những định hướng nhất quán trong Văn kiện Đại hội XIV bác bỏ hoàn toàn các luận điệu xuyên tạc của các thế lực thù địch cho rằng công tác kiểm soát quyền lực, phòng, chống tham nhũng làm kìm hãm sự phát triển hoặc chỉ là “thanh trừng nội bộ”. Ngược lại, kiểm soát quyền lực chính là phương thức quan trọng để củng cố kỷ cương, xây dựng bộ máy trong sạch, liêm chính, củng cố niềm tin của nhân dân và kiến tạo môi trường minh bạch cho phát triển bền vững. Kiên định và vận dụng sáng tạo tư tưởng Hồ Chí Minh về kiểm soát quyền lực chính là nhân tố quyết định bảo đảm cho Đảng giữ vững vai trò lãnh đạo, cầm quyền, đưa đất nước vững bước tiến vào kỷ nguyên độc lập, tự chủ, phồn vinh và hạnh phúc.
1. Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2025, t. 6, tr. 232.
2. Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t. 5, tr. 75.
3. Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2026, t. I, tr. 121.
4. Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t. 5, tr. 327.
5. Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t. 13, tr. 419.
6. Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, Sđd, t. II, tr. 98.
7. Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, Sđd, t. II, tr. 265.
8. Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, Sđd, t. II, tr. 284.
9. Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t. 6, tr. 126, 129.
10. Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t. 8, tr. 286.
11. Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, Sđd, t. II, tr. 98.
12. Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, Sđd, t. I, tr. 29.
13. Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t. 5, tr. 309.
14. Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, Sđd, t.I, tr. 277.