1. Những đặc điểm, yêu cầu đối với trung tâm tài chính khu vực
Trung tâm tài chính khu vực là nơi tập trung các hoạt động tài chính phát triển ở mức độ cao, với sự hiện diện của các ngân hàng, tổ chức tài chính lớn, hạ tầng hiện đại và môi trường kinh doanh thuận lợi, đủ khả năng phục vụ một khu vực địa lý lớn, thường là một châu lục, hoặc một phần của châu lục. TTTC thường có thị trường tài chính đa dạng và tiên tiến, nơi các giao dịch diễn ra nhanh chóng, an toàn và hiệu quả. Thị trường chứng khoán niêm yết cổ phiếu của các công ty có trụ sở tại nước ngoài. Ngoài trái phiếu nội địa, thị trường còn cung cấp cả trái phiếu quốc tế và trái phiếu khu vực, thường là những trái phiếu được phát hành bởi các công ty lớn hoặc trái phiếu của các tổ chức quốc tế. Giao dịch phái sinh chiếm tỷ trọng đáng kể trong giao dịch xuyên biên giới. Giao dịch ngoại hối bằng đơn vị tiền tệ trong khu vực ở mức cao. Số lượng nhà đầu tư, công cụ, sản phẩm đầu tư lớn; tính thanh khoản thị trường ở mức cao. Các công ty quốc tế coi TTTC như một “cửa ngõ” để tiếp cận thị trường tài chính khu vực.
Có 6 yếu tố chính quyết định sự phát triển của một TTTC:
Một là, môi trường kinh doanh.
TTTC cần có môi trường kinh doanh ổn định, với chính sách thuế, tiền tệ, lãi suất, tỷ giá rõ ràng, minh bạch, tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực tài chính.
Hai là, tính kết nối.
Kết nối của thị trường tài chính đóng vai trò trọng tâm: Dữ liệu thị trường theo thời gian thực phải được công bố trên phạm vi toàn cầu. Hệ thống kỹ thuật đáp ứng để các lệnh giao dịch được chuyển từ các tổ chức trong trung tâm ra nước ngoài và ngược lại một cách thông suốt. Việc giải quyết và hoàn tất giao dịch quốc tế cần được thực hiện nhanh chóng. Các công ty nước ngoài có khả năng mở chi nhánh hoặc chỉ định đại diện tại trung tâm, từ đó tăng cường sự hiện diện. Các ngân hàng trong nước cần phát triển hệ thống đối tác quốc tế và mở rộng chi nhánh ra nước ngoài nhằm thúc đẩy sự kết nối toàn cầu.
Kết nối giao thông: Hệ thống giao thông hiện đại, kết nối thuận tiện với các trung tâm kinh tế trong nước và quốc tế, bao gồm đường bộ, đường sắt, đường hàng không và đường thủy nội địa.
Kết nối viễn thông: Hệ thống viễn thông tiên tiến, bảo đảm tốc độ truyền dữ liệu cao, ổn định, an toàn, đáp ứng nhu cầu giao dịch tài chính quốc tế.
Ba là, yếu tố con người.
TTTC đòi hỏi phải có nguồn nhân lực chất lượng cao, am hiểu TTTC quốc tế, có khả năng phân tích, dự báo và đưa ra các giải pháp tài chính hiệu quả. Điều này đòi hỏi phải có sự đầu tư mạnh mẽ vào giáo dục và đào tạo, thu hút và “giữ chânˮ nhân tài trong lĩnh vực tài chính.
Bốn là, khuôn khổ pháp lý.
Pháp luật minh bạch, rõ ràng, dễ hiểu, công bằng, hiệu quả góp phần hỗ trợ đắc lực các giao dịch tài chính phức tạp, đồng thời bảo đảm quyền lợi của các nhà đầu tư và tổ chức tài chính.
Năm là, cơ sở hạ tầng tài chính.
Sàn giao dịch phát triển và hỗ trợ các hoạt động giao dịch tài chính hiệu quả, an toàn, minh bạch. Hệ thống thông tin thị trường thu thập và phân bố thông tin, dữ liệu hiệu quả, đầy đủ, dễ tiếp cận. Các hệ thống hỗ trợ khác như hệ thống thanh toán bù trừ, hệ thống lưu ký chứng khoán, hệ thống giám sát và quản lý rủi ro… đều đạt đến trình độ phát triển cao.
Sáu là, tính hội tụ.
Thu hút được các tổ chức trung gian tài chính, nhà đầu tư, công ty dịch vụ hỗ trợ có quy mô lớn và trình độ phát triển cao, có tầm ảnh hưởng sâu rộng trên thị trường quốc tế. Sự hiện diện của các tổ chức đó là yếu tố tạo ra sức hấp dẫn để thu hút các tổ chức khác hoạt động tại TTTC.
2. Tiềm năng, lợi thế và những khó khăn, thách thức của Đà Nẵng trong quá trình phát triển trở thành trung tâm tài chính khu vực
Phát triển Đà Nẵng trở thành TTTC khu vực là bước đi có ý nghĩa chiến lược đối với phát triển kinh tế - xã hội của địa phương nói riêng và quốc gia nói chung, giúp Việt Nam kết nối sâu rộng với thị trường tài chính toàn cầu, thu hút đầu tư nước ngoài và tận dụng hiệu quả dòng vốn quốc tế. Từ đó, góp phần nâng cao vị thế của Việt Nam trên bản đồ tài chính thế giới. Việc thành lập TTTC sẽ thu hút các tổ chức tài chính nước ngoài, từ đó bổ sung nguồn lực mới và tối ưu hóa việc sử dụng các nguồn lực hiện có; nâng cao năng lực cạnh tranh và tạo động lực đột phá cho sự phát triển bền vững.
Trên cơ sở nghiên cứu đặc điểm, yêu cầu có thể nhận diện tiềm năng, lợi thế cũng như những khó khăn, thách thức đối với Đà Nẵng trên con đường trở thành một TTTC khu vực.
Về tiềm năng, lợi thế
Một là, vị trí địa kinh tế, chính trị quan trọng và kết nối quốc tế tốt.
Đà Nẵng nằm ở vị trí trung tâm của khu vực miền Trung - Tây Nguyên, là cửa ngõ kết nối với các nước Đông Nam Á và quốc tế. Đây là địa phương sở hữu hệ thống giao thông đồng bộ, bao gồm Cảng biển Liên Chiểu, Cảng hàng không quốc tế Đà Nẵng, đường bộ cao tốc, đường sắt quốc gia, tạo điều kiện thuận lợi cho việc vận chuyển hàng hóa, dịch vụ và con người. Quyết định số 1287/QĐ-TTg, ngày 02/11/2023 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Quy hoạch thành phố Đà Nẵng thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050 xác định định hướng: “Xây dựng thành phố Đà Nẵng trở thành một trong những trung tâm kinh tế - xã hội lớn của cả nước và khu vực Đông Nam Á với vai trò là trung tâm về khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo, du lịch, thương mại, tài chính, logistics, công nghiệp công nghệ cao, công nghệ thông tin, công nghiệp hỗ trợ”. Ngày 26/6/2024, tại kỳ họp thứ 7, Quốc hội khóa XV ban hành Nghị quyết số 136/2024/QH15 về tổ chức chính quyền đô thị và thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù phát triển thành phố Đà Nẵng, tạo cơ sở pháp lý cho Đà Nẵng trở thành khu thương mại tự do đầu tiên của Việt Nam. Có thể thấy, một tầm nhìn mới đối với Đà Nẵng đã được xác định, trong đó, sự kết hợp giữa TTTC và khu thương mại tự do, các trung tâm kinh tế, công nghệ năng động và sáng tạo sẽ tạo ra môi trường giao dịch linh hoạt, giảm chi phí, tăng năng lực cạnh tranh và thu hút đầu tư.
Hai là, hạ tầng phát triển.
Đà Nẵng sở hữu điều kiện tốt về hạ tầng đô thị, chất lượng môi trường sống và các nhu cầu phát triển cơ bản. Hiện nay, Đà Nẵng đầu tư mạnh mẽ vào phát triển cơ sở hạ tầng, bao gồm hệ thống giao thông, viễn thông, năng lượng, nước sạch, xử lý rác thải, đáp ứng nhu cầu của các nhà đầu tư và tổ chức tài chính quốc tế. Sân bay quốc tế Đà Nẵng đã và đang được mở rộng với kế hoạch xây dựng nhà ga T3, nhằm tăng công suất phục vụ khách quốc tế, dự kiến lên đến 20 triệu lượt mỗi năm. Bên cạnh đó, các khu đô thị mới, dịch vụ thương mại và giải trí cao cấp cũng đang được hình thành, nhằm tạo ra sự đổi mới trong diện mạo đô thị và nâng cao chất lượng cuộc sống cho cư dân. Đặc biệt, Đà Nẵng đã chuẩn bị sẵn quỹ đất sạch 6,17 ha và 9,7 ha, với vị trí kết nối thuận lợi và hạ tầng tốt để xây dựng các tổ hợp TTTC và công nghệ. Trong dài hạn, Đà Nẵng sẽ nghiên cứu tạo quỹ đất mới mở rộng thêm 62 ha1. Việc phát triển cơ sở hạ tầng cũng gắn với kế hoạch quy hoạch tổng thể đến năm 2030, trọng tâm là xây dựng Đà Nẵng trở thành TTTC và trung tâm kinh tế biển của ASEAN. Những chiến lược phát triển đô thị thông minh, dịch vụ cao cấp và công nghệ hiện đại đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển của Đà Nẵng.
Ba là, ổn định chính trị và kinh tế vĩ mô.
Đà Nẵng có quy mô kinh tế lớn nhất vùng kinh tế trọng điểm miền Trung, với tốc độ tăng trưởng và quy mô GRDP/đầu người thuộc nhóm cao nhất cả nước. Việt Nam nói chung và Đà Nẵng nói riêng đều có môi trường chính trị ổn định, điều kiện kinh tế vĩ mô thuận lợi - những yếu tố quan trọng để thu hút đầu tư nước ngoài. Đặc biệt, Đà Nẵng là trung tâm giáo dục và đào tạo ở miền Trung, với hơn 25 trường đại học, cao đẳng và đã hình thành hệ sinh thái khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo, với nhiều chính sách đặc thù, gắn với những xu thế công nghệ toàn cầu như bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, công nghệ chuỗi khối, điện toán đám mây.
Bốn là, tài chính kết hợp du lịch phát triển.
Đà Nẵng sở hữu lợi thế du lịch nổi bật với nhiều bãi biển đẹp và hệ thống nghỉ dưỡng cao cấp. Đây là điều kiện thuận lợi để Đà Nẵng phát triển mô hình du lịch kết hợp tài chính, đặc biệt là du lịch MICE (du lịch kết hợp hội nghị và sự kiện). Hiện nay, hệ thống khách sạn, nghỉ dưỡng và trung tâm hội nghị cao cấp tiếp tục được mở rộng, giúp Đà Nẵng trở thành địa điểm đầu tư hấp dẫn và là nơi diễn ra những sự kiện quốc tế lớn. Các nhà đầu tư từ Mỹ và Singapore đã bắt đầu chú ý đến tiềm năng phát triển du lịch và tài chính tại đây. Điều này đã góp phần thúc đẩy sự phát triển mạnh mẽ của thị trường bất động sản cao cấp, nhằm đáp ứng nhu cầu lưu trú hạng sang cho giới chuyên gia và nhà kinh doanh. Nổi bật là dự án căn hộ bờ Đông - Tây sông Hàn và các dự án ven biển, tạo ra làn sóng đầu tư mới, hứa hẹn nâng tầm trải nghiệm sống tại Đà Nẵng.
Năm là, hỗ trợ từ chính quyền.
Chính quyền Đà Nẵng thành lập ban chỉ đạo và tổ giúp việc, đồng thời chủ động kêu gọi đầu tư, chuẩn bị hạ tầng và nguồn nhân lực để triển khai xây dựng và phát triển TTTC. Chính sự vào cuộc, chỉ đạo quyết liệt và phối hợp chủ động, tích cực của các cấp có thẩm quyền, các cơ quan liên quan đã mở ra triển vọng phát triển, đưa Đà Nẵng trở thành một trung tâm giao thương hàng hóa, dịch vụ và công nghệ quốc tế.
Về khó khăn, thách thức
Một là, thị trường tài chính non trẻ.
So với các TTTC lớn trên thế giới, thị trường tài chính của Đà Nẵng nói riêng và Việt Nam nói chung còn non trẻ, thiếu chiều sâu và chưa đa dạng về sản phẩm, dịch vụ tài chính. Hiện tại, thị trường trong nước mới chỉ tập trung vào các sản phẩm, dịch vụ tài chính truyền thống, chưa phát triển đầy đủ các sản phẩm dịch vụ tài chính hiện đại, đa dạng hay sản phẩm phái sinh. Thị trường trái phiếu doanh nghiệp chưa phát triển ổn định, còn thiếu các tổ chức xếp hạng có đủ năng lực và uy tín để hoạt động trên thị trường quốc tế.
Mặt khác, Đà Nẵng chưa thu hút được nhiều tổ chức tài chính và nhà đầu tư, đặc biệt là các tổ chức tài chính và nhà đầu tư lớn, để tạo động lực cho sự phát triển bền vững của TTTC. Bên cạnh đó, thành phố cũng phải đối mặt với sự cạnh tranh gay gắt từ các trung tâm tài chính khác như Singapore, Hong Kong (Trung Quốc), Tokyo.
Hai là, thiếu nguồn nhân lực chất lượng cao.
Mặc dù Đà Nẵng có nhiều trường đại học, cao đẳng, song vẫn thiếu hụt nguồn nhân lực chất lượng cao trong lĩnh vực tài chính, am hiểu thị trường quốc tế, thành thạo ngoại ngữ và kỹ năng chuyên môn cao.
Ba là, khuôn khổ pháp lý chưa hoàn thiện.
Hệ thống pháp luật về tài chính của Việt Nam chưa đồng bộ, hoàn thiện, chưa theo kịp sự phát triển của thị trường tài chính quốc tế. Do đó, Việt Nam nói chung và Đà Nẵng nói riêng cần xây dựng một khung thể chế, cơ chế, chính sách đặc thù phù hợp với hoạt động của TTTC khu vực, bao gồm các quy định về thuế, điều tiết, giám sát, thị trường vốn, Fintech (công nghệ tài chính)... để bảo đảm sự hài hòa giữa năng lực phát triển thực tế và các thông lệ của thị trường quốc tế, đặc biệt là vận hành các cơ chế giám sát an toàn và hiệu quả. Việc xây dựng một khung thể chế phù hợp là yếu tố then chốt quyết định sự thành công của TTTC.
Bốn là, hạ tầng công nghệ thông tin chưa đáp ứng yêu cầu.
Mặc dù đã có những bước tiến đáng kể, song hạ tầng công nghệ thông tin của Đà Nẵng nhìn chung chưa đáp ứng đầy đủ nhu cầu của TTTC, đặc biệt là về tốc độ, tính ổn định và an ninh mạng.
3. Một số khuyến nghị góp phần thúc đẩy phát triển Đà Nẵng thành trung tâm tài chính khu vực
Thứ nhất, thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao. Theo đó, Đà Nẵng cần tập trung thu hút các chuyên gia, đặc biệt là những chuyên gia quốc tế giàu kinh nghiệm, từng làm việc tại các TTTC lớn trên thế giới. Cân nhắc việc ban hành chính sách visa chuyên biệt cho các chuyên gia tài chính, Fintech và công nghệ từ nước ngoài, cùng với các ưu đãi như miễn giảm thuế thu nhập cá nhân, hỗ trợ nhà ở và dịch vụ giáo dục, y tế. Bên cạnh đó, cần chú trọng xây dựng môi trường làm việc chuyên nghiệp, năng động và sáng tạo nhằm giữ chân nhân tài lâu dài. Song song với việc thu hút chuyên gia quốc tế, Đà Nẵng cần chú trọng phát triển hệ thống chuyên gia tài chính trong nước bằng cách tổ chức các chương trình đào tạo chất lượng cao, cập nhật kiến thức mới và đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế. Tăng cường hợp tác với các tổ chức giáo dục quốc tế và các trung tâm tài chính lớn để chuyển giao công nghệ và học hỏi kinh nghiệm, từ đó góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực địa phương, gia tăng khả năng hội nhập toàn cầu.
Thứ hai, tiếp tục nghiên cứu, quán triệt, tuyên truyền hiệu quả Nghị quyết số 43-NQ/TW, ngày 24/01/2019 của Bộ Chính trị (khóa XII) về xây dựng và phát triển thành phố Đà Nẵng đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 gắn với Nghị quyết số 26-NQ/TW, ngày 03/11/2022 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế - xã hội và bảo đảm quốc phòng, an ninh vùng Bắc Trung Bộ và duyên hải Trung Bộ đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, Nghị quyết số 136/2024/QH15, ngày 26/6/2024 của Quốc hội về tổ chức chính quyền đô thị và thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù phát triển thành phố Đà Nẵng nhằm nâng cao nhận thức về vai trò, vị trí, tầm quan trọng, mục tiêu, nhiệm vụ xây dựng, phát triển Đà Nẵng.
Xây dựng các chính sách đặc thù, ưu đãi vượt trội so với khung pháp luật chung của quốc gia và có tính cạnh tranh so với các TTTC hiện có, trong đó tập trung vào những lĩnh vực then chốt như thuế, thị trường vốn, Fintech và quản lý giám sát. Chính sách thuế cần được tối ưu hóa, bao gồm ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp cho các lĩnh vực Fintech, công nghệ cao và đầu tư nước ngoài, đồng thời miễn giảm thuế thu nhập cá nhân nhằm thu hút chuyên gia và lao động chất lượng cao. Đối với thị trường vốn, cần xây dựng cơ chế huy động vốn linh hoạt, phát triển thị trường trái phiếu doanh nghiệp và khuyến khích đầu tư mạo hiểm để hỗ trợ các doanh nghiệp tài chính. Bên cạnh đó, lĩnh vực Fintech cần được thúc đẩy trên cơ sở thiết lập cơ chế sandbox, hỗ trợ hệ sinh thái Fintech, thu hút đầu tư cũng như nhân tài quốc tế. Việc quản lý và giám sát hoạt động tài chính phải được bảo đảm thông qua việc thành lập cơ quan quản lý chuyên biệt và cơ chế giải quyết tranh chấp hiệu quả. Chú trọng các cơ chế, chính sách nhằm nâng cao hiệu quả đầu tư, đẩy mạnh cải cách hành chính, xây dựng chính quyền điện tử; cơ chế đầu tư theo phương thức đối tác công tư đối với các lĩnh vực, dự án trọng điểm…
Thứ ba, phát triển thị trường tài chính và hạ tầng tài chính, trong đó tập trung vào các thị trường tài chính “ngáchˮ mà thành phố có lợi thế cạnh tranh, thay vì cạnh tranh trực tiếp với các trung tâm tài chính lớn. Ví dụ: có thể tập trung phát triển thị trường công nghệ tài chính gắn với định hướng phát triển các trung tâm công nghệ cao, phát triển thị trường tài chính xanh gắn với các xu hướng về tăng trưởng xanh, tăng trưởng bền vững. Đặc biệt, khuyến khích đổi mới sáng tạo để thúc đẩy sự ra đời của các sản phẩm tài chính mới có đủ sức hấp dẫn và tạo ra lợi thế cạnh tranh. Song song với đó, cần nâng cao năng lực giám sát và kết nối sâu rộng với thị trường quốc tế, đầu tư xây dựng một trung tâm dữ liệu tài chính hiện đại, với khả năng xử lý giao dịch tài chính theo thời gian thực, bảo đảm tốc độ, an toàn và có tính bảo mật cao; xây dựng hệ sinh thái hỗ trợ Fintech, từ sandbox thử nghiệm sản phẩm đến các quỹ đầu tư mạo hiểm chuyên dụng.
Thứ tư, xây dựng thương hiệu cho TTTC khu vực tại Đà Nẵng và thúc đẩy hợp tác quốc tế. Xác định giá trị cốt lõi và thông điệp thương hiệu làm nổi bật những lợi thế cạnh tranh độc đáo như hạ tầng hiện đại, môi trường kinh doanh thuận lợi và chính sách ưu đãi vượt trội. Phát triển hệ thống nhận diện thương hiệu; có chiến lược truyền thông và quảng bá mạnh mẽ, sử dụng đa dạng kênh truyền thông, kết hợp với tổ chức các sự kiện lớn về tài chính, Fintech, đồng thời tích cực tham gia các diễn đàn quốc tế để gia tăng độ nhận diện thương hiệu TTTC Đà Nẵng trên thị trường toàn cầu. Bên cạnh đó, cần xây dựng uy tín và niềm tin thông qua việc bảo đảm hoạt động minh bạch, thực hiện đúng cam kết và xử lý phản hồi nhanh chóng, chuyên nghiệp. Thúc đẩy hợp tác, liên kết với các TTTC quốc tế và tổ chức uy tín để học hỏi kinh nghiệm, mở rộng mạng lưới và nâng cao năng lực cạnh tranh.
Thứ năm, nâng cao năng lực quản trị và tăng cường xúc tiến đầu tư bằng cách minh bạch hóa thông tin tài chính, triển khai hệ thống dữ liệu mở, chuẩn hóa báo cáo tài chính theo tiêu chuẩn quốc tế. Tổ chức các hội nghị tài chính quốc tế, thu hút các tập đoàn tài chính lớn và đẩy mạnh quảng bá hình ảnh TTTC khu vực tại Đà Nẵng. Việc xây dựng cơ chế bảo vệ quyền lợi cho nhà đầu tư, bảo đảm môi trường kinh doanh minh bạch và công bằng cũng sẽ góp phần nâng cao niềm tin của các định chế tài chính khi lựa chọn Đà Nẵng làm điểm đến.
Tóm lại, việc xây dựng Đà Nẵng trở thành TTTC khu vực là mục tiêu chiến lược quan trọng, góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, nâng cao vị thế của Đà Nẵng nói riêng và Việt Nam nói chung trên trường quốc tế. Để đạt được mục tiêu này, chính quyền Đà Nẵng cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp, trong đó tập trung vào việc hoàn thiện khuôn khổ pháp lý, phát triển nguồn nhân lực, nâng cấp cơ sở hạ tầng, phát triển thị trường tài chính, xây dựng thương hiệu, hợp tác quốc tế và nâng cao năng lực quản trị. Với quyết tâm chính trị cao, nỗ lực lớn, hành động quyết liệt của các cấp, các ngành, cùng sự đồng lòng, ủng hộ của người dân và cộng đồng doanh nghiệp, Đà Nẵng hoàn toàn có thể trở thành TTTC khu vực, góp phần đưa Việt Nam trở thành điểm đến tài chính quan trọng trong khu vực và trên thế giới.
1. “Đà Nẵng hướng đến trở thành trung tâm tài chính khu vực của Việt Nam”, Báo Nhân Dân điện tử, ngày 22/01/2025, https://nhandan.vn/da-nang-huong-den-tro-thanh-trung-tam-tai-chinhkhu-vuc-cua-viet-nam-post857405.html.
