1. Vai trò của sách lý luận, chính trị
Sách lý luận, chính trị là bộ phận đặc thù, có vai trò nền tảng trong hệ thống xuất bản, là kênh thông tin tư tưởng - khoa học có vai trò đặc biệt quan trọng trong đời sống chính trị - xã hội đất nước. Nó vừa là công cụ truyền bá tư tưởng cách mạng, vừa là phương tiện giáo dục, tuyên truyền, đấu tranh, bảo vệ và phát triển hệ thống lý luận của Đảng. Khác với các loại hình sách thông thường, sách lý luận, chính trị không chỉ đơn thuần truyền tải tri thức mà còn giữ chức năng định hướng tư tưởng, bồi dưỡng nhận thức, hình thành niềm tin, củng cố lập trường chính trị và phát huy sức mạnh tinh thần của toàn xã hội. Trong suốt quá trình lãnh đạo cách mạng, loại sách này luôn được Đảng và Nhà nước ta coi trọng như một công cụ sắc bén trên mặt trận tư tưởng - văn hóa.
Trong bối cảnh hiện nay, vai trò của sách lý luận chính trị thể hiện ở những nội dung, như sau:
Thứ nhất, sách lý luận, chính trị là phương tiện cơ bản để truyền bá chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và đường lối, quan điểm của Đảng. Thông qua sách lý luận, chính trị người đọc tiếp cận được những nguyên lý khoa học, cách mạng của chủ nghĩa Mác - Lênin; hiểu rõ cơ sở lý luận của con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam; nắm bắt được quan điểm, chủ trương, của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước trong từng thời kỳ. Chính nhờ sách lý luận, chính trị, những tư tưởng cách mạng đã được lan tỏa sâu rộng, góp phần hình thành nền tảng tư tưởng thống nhất trong toàn xã hội - yếu tố quyết định sự vững mạnh của Đảng và chế độ xã hội chủ nghĩa.
Thứ hai, sách lý luận, chính trị là công cụ giáo dục, rèn luyện bản lĩnh chính trị và phẩm chất đạo đức cách mạng cho cán bộ, đảng viên. Trong điều kiện phát triển kinh tế thị trường, hội nhập quốc tế và bùng nổ thông tin, việc giữ vững lập trường, tư tưởng là yêu cầu cấp thiết. Nghiên cứu, học tập sách lý luận, chính trị giúp cán bộ, đảng viên củng cố thế giới quan khoa học, hình thành phương pháp tư duy biện chứng, rèn luyện khả năng phân tích và xử lý tình huống trong công tác, tránh biểu hiện dao động, mơ hồ về chính trị. Đồng thời, sách lý luận, chính trị còn góp phần giáo dục đạo đức, lối sống, đề cao tinh thần vì nhân dân, vì tập thể, chống chủ nghĩa cá nhân, cơ hội, thực dụng - những căn bệnh dễ phát sinh trong bối cảnh hiện nay.
Thứ ba, sách lý luận, chính trị có vai trò quan trọng trong công tác tuyên truyền, phổ biến đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, giúp người đọc hiểu rõ mục tiêu, nhiệm vụ của cách mạng trong từng giai đoạn; nắm được cơ sở pháp lý để thực hiện quyền và nghĩa vụ công dân; từ đó thống nhất ý chí và hành động trong toàn xã hội, tạo sự đồng thuận chính trị - tinh thần cho công cuộc xây dựng và phát triển đất nước.
Thứ tư, sách lý luận, chính trị là phương tiện đấu tranh tư tưởng, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, phản bác các quan điểm sai trái, thù địch. Trong bối cảnh toàn cầu hóa và phát triển mạnh mẽ của công nghệ thông tin, các thế lực thù địch, phản động lợi dụng không gian mạng để xuyên tạc, phủ nhận chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội của Việt Nam. Các ấn phẩm lý luận, chính trị chính là “vũ khí sắc bén” giúp cán bộ, đảng viên và nhân dân nhận diện đúng - sai, tăng cường “sức đề kháng” tư tưởng, củng cố niềm tin, bảo vệ vững chắc nền tảng tư tưởng của Đảng, qua đó giữ gìn ổn định chính trị, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc.
Thứ năm, sách lý luận, chính trị góp phần phát triển khoa học xã hội và nhân văn, bồi đắp tri thức lý luận cho các ngành khoa học khác. Những công trình nghiên cứu về lý luận chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội không chỉ cung cấp cơ sở khoa học cho hoạch định chính sách mà còn định hướng cho sự phát triển của các lĩnh vực như quản lý nhà nước, báo chí, giáo dục, quốc phòng - an ninh, đối ngoại. Nhiều vấn đề lý luận mới về xây dựng Đảng, nhà nước pháp quyền, kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, phát triển văn hóa và con người... được luận giải sâu sắc, góp phần làm sáng tỏ và hoàn thiện hệ thống lý luận của Đảng trong thời kỳ đổi mới.
Thứ sáu, sách lý luận, chính trị góp phần hình thành nhân cách và bồi dưỡng lý tưởng sống cho thế hệ trẻ. Đối với học sinh, sinh viên, đoàn viên, việc đọc và học tập các tác phẩm lý luận, chính trị giúp hình thành nhận thức đúng đắn về lịch sử dân tộc, về vai trò lãnh đạo của Đảng, từ đó bồi dưỡng tình yêu quê hương, đất nước, lòng tự hào dân tộc và ý thức trách nhiệm đối với cộng đồng. Trong bối cảnh kinh tế thị trường tác động mạnh đến giá trị sống của giới trẻ, sách lý luận, chính trị là nguồn định hướng quan trọng giúp họ tránh rơi vào lối sống thực dụng, ích kỷ, thờ ơ với chính trị.
Thứ bảy, sách lý luận, chính trị có giá trị lâu dài trong việc xây dựng “thế trận lòng dân” và củng cố niềm tin xã hội. Khi người dân hiểu rõ mục tiêu, lý tưởng và đường lối phát triển đất nước, họ sẽ tin tưởng, ủng hộ và tích cực tham gia vào sự nghiệp chung. Sách lý luận, chính trị vì thế không chỉ là sản phẩm của tri thức mà còn là cầu nối giữa Đảng, Nhà nước với nhân dân, giữa lý luận và thực tiễn, giữa mục tiêu cách mạng và hành động xã hội.
2. Thực trạng xuất bản sách lý luận, chính trị tại Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật
Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật, tiền thân là Nhà xuất bản Sự thật, được thành lập ngày 05/12/1945, do Tổng Bí thư Trường Chinh trực tiếp chỉ đạo. Trong hai cuộc kháng chiến, Nhà xuất bản vẫn duy trì hoạt động, kịp thời xuất bản các tài liệu phục vụ công tác tuyên truyền, giáo dục chính trị, góp phần quan trọng vào thắng lợi của sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc. Sau khi đất nước thống nhất, Nhà xuất bản tiếp tục khẳng định vai trò là trung tâm xuất bản lý luận, chính trị hàng đầu của Đảng và Nhà nước, đáp ứng yêu cầu của công cuộc xây dựng, bảo vệ Tổ quốc và đổi mới và hội nhập quốc tế.
Trải qua 80 năm xây dựng và phát triển, vị thế của Nhà xuất bản ngày càng được khẳng định. Theo Quyết định số 223-QĐ/TW ngày 28/12/2024 của Bộ Chính trị, Nhà xuất bản là đơn vị sự nghiệp của Trung ương Đảng, đặt dưới sự lãnh đạo trực tiếp của Ban Bí thư, có chức năng tổ chức xuất bản các ấn phẩm lý luận, chính trị, tuyên truyền đường lối, chủ trương của Đảng và chính sách, pháp luật của Nhà nước và nghiên cứu khoa học.
Để nâng cao chất lượng và hiệu quả công tác xuất bản, Nhà xuất bản chủ động xây dựng kế hoạch đề tài hằng năm, bảo đảm tính định hướng, khoa học và kịp thời. Hệ thống đề tài được cơ cấu thành các nhóm trọng điểm như: (1) Sách về chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh; (2) sách về xây dựng Đảng, Nhà nước, Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể; (3) Sách bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, phản bác các quan điểm sai trái, thù địch; (4) Sách về văn hóa, con người Việt Nam và thông tin đối ngoại.
Mỗi năm, Nhà xuất bản phát hành hàng trăm đầu sách lý luận, chính trị dưới hai hình thức in giấy và điện tử. Các ấn phẩm được biên tập công phu, bảo đảm tính chính xác, khoa học, định hướng tư tưởng rõ ràng và có giá trị lý luận, thực tiễn cao. Bên cạnh đó, Nhà xuất bản chú trọng ứng dụng công nghệ số, phát triển mạnh các nền tảng sách điện tử như stbook.vn và thuviencoso.vn, giúp số hóa và phổ biến tri thức lý luận, chính trị rộng rãi hơn, phục vụ nhu cầu nghiên cứu, học tập của cán bộ, đảng viên và bạn đọc trong và ngoài nước. Nhà xuất bản đã xây dựng hai website, gồm stbook.vn và thuviencoso.vn. Website stbook.vn tập hợp các sách kinh điển, sách về tư tưởng Hồ Chí Minh, sách về xây dựng Đảng, Nhà nước, pháp luật..., giúp bạn đọc dễ dàng tìm kiếm, tra cứu; ngoài ra website này cũng thiết kế các tủ sách điện tử: Tủ sách điện tử Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng, Tủ sách chi bộ, Tủ sách bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng ... Website thuviencoso.vn được hình thành dự trên việc cụ thể hóa chỉ đạo của Trung ương về việc số hóa các ấn phẩm thuộc Đề án trang bị sách cho cơ sở xã, phường, thị trấn. Việc xây dựng Thư viện điện tử nhằm khai thác tiện ích của công nghệ thông tin, chia sẻ quyền sử dụng tài nguyên tri thức trong kho dữ liệu sách của Đề án, phục vụ đông đảo cán bộ, đảng viên và quần chúng nhân dân. Ngoài việc tìm kiếm trên danh mục tài liệu điện tử, người dùng có thể tra cứu dựa trên các trường thông tin mô tả hoặc tra cứu toàn văn các tài liệu đã được số hóa; đọc tài liệu trên máy tính và thiết bị di động.
Để sách lý luận, chính trị đến với nhiều hơn đông đảo bạn đọc, công tác phát hành xuất bản phẩm được Nhà xuất bản đặc biệt chú trọng. Nhà xuất bản đã tích cực đổi mới cách tiếp cận, chăm sóc khách hàng và phát triển hệ thống khách hàng đối với phương thức bán sách truyền thống như: phân nhóm đối tượng khách hàng, nắm bắt thị hiếu bạn đọc, đồng thời rà soát những sách có nội dung hay, phù hợp với thị trường để đề xuất in nối bản, tái bản. Đặc biệt, trong bối cảnh thị trường sách online ngày càng sôi động và cạnh tranh, Nhà xuất bản tiếp tục đẩy mạnh, tập trung tổ chức các gian hàng trên các trang thương mại điện tử như Tiki, Lazada, Shopee; giới thiệu, bán sách trên các trang mạng xã hội như Facebook, Zalo, TikTok... Ngoài ra, Nhà xuất bản cũng thường xuyên rà soát, cập nhật danh mục sách trên các trang thương mại điện tử, gỡ bỏ những cuốn sách đã hết hàng, bổ sung, cập nhật những cuốn sách mới xuất bản; đầu tư hình ảnh kỹ lưỡng, nội dung đầy đủ; trực trả lời, chăm sóc khách hàng... Việc đổi mới, cải tiến phương thức phát hành đã mang lại doanh thu cho các đơn vị phát hành của Nhà xuất bản. Ngoài ra, để lan tỏa, giới thiệu các ấn phẩm sách lý luận, chính trị tới bạn đọc quốc tế cũng như đẩy mạnh hợp tác xuất bản sách, Nhà xuất bản đã tích cực phối hợp với các cơ quan xuất bản của Trung Quốc trong việc dịch và xuất bản các tác phẩm kinh điển của hai nước; xuất bản các ấn phẩm sách sang tiếng Lào để tặng bạn; duy trì liên hệ và trao đổi thường xuyên với các đơn vị, tổ chức xuất bản của Mỹ, Anh, Pháp, Nhật Bản... để thương thảo, giao dịch bản quyền xuất bản sách, trong đó có nhiều ấn phẩm về chủ đề lý luận, chính trị.
Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được công tác xuất bản sách lý luận, chính trị của Nhà xuất bản vẫn còn một số hạn chế nhất định. Chất lượng chính trị, khoa học, tính thực tiễn, tính chiến đấu, tính thuyết phục và hấp dẫn của sách lý luận, chính trị còn hạn chế; chưa có nhiều công trình sách lý luận, chính trị có quy mô, tầm ảnh hưởng lớn; chưa có nhiều đầu sách hay thuộc dạng “bestseller”, có giá trị cao về lý luận và thực tiễn; tỷ lệ đọc sách lý luận, chính trị so với các loại sách khác còn thấp. Công tác truyền thông, giới thiệu sản phẩm vẫn chưa thực sự hiệu quả, dẫn đến chưa khai thác hết tiềm năng của thị trường xuất bản trong và ngoài nước. Các chiến lược phát hành còn khá hạn chế, chưa tạo được sự kết nối chặt chẽ giữa ấn phẩm và bạn đọc.
Trong bối cảnh mới, yêu cầu đặt ra là tiếp tục đổi mới tư duy xuất bản, nâng cao chất lượng biên tập, đa dạng hóa hình thức truyền thông, đẩy mạnh chuyển đổi số, qua đó phát huy hơn nữa vị thế, vai trò của sách lý luận, chính trị trong đời sống xã hội và công tác tư tưởng của Đảng.
3. Giải pháp nâng cao hiệu quả xuất bản sách lý luận, chính trị trong kỷ nguyên mới
Một là, xây dựng Chiến lược phát triển văn hóa đọc sách lý luận, chính trị trong toàn xã hội trên cơ sở quán triệt Chỉ thị số 04-CT/TW ngày 17/3/2026 của Ban Bí thư về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với hoạt động xuất bản trong tình hình mới. Chiến lược cần hướng tới không chỉ mở rộng số lượng người đọc mà quan trọng hơn là nâng cao chất lượng tiếp nhận tri thức lý luận, góp phần củng cố nền tảng tư tưởng của Đảng trong xã hội. Trọng tâm là đổi mới nội dung, phương thức xuất bản theo hướng dễ tiếp cận, phù hợp nhiều đối tượng; đồng thời phát triển hệ sinh thái đọc hiện đại, kết hợp giữa sách in và các nền tảng số như sách điện tử, sách nói, truyền thông đa phương tiện. Cùng với đó, cần phát huy vai trò của hệ thống thư viện, tủ sách cơ sở và không gian đọc trong các cơ quan, đơn vị, địa phương, gắn với chuyển đổi số nhằm mở rộng khả năng tiếp cận của công chúng. Trên nền tảng đó, tiếp tục xây dựng Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật trở thành trung tâm xuất bản, phát hành sách lý luận, chính trị nòng cốt của quốc gia, giữ vai trò định hướng tư tưởng và lan tỏa tri thức trong thời kỳ mới.
Hai là, nâng cao hiệu quả công tác xây dựng kế hoạch đề tài của Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật trên cơ sở chương trình làm việc của Ban Chấp hành Trung ương, Bộ Chính trị, Ban Bí thư, các hoạt động của Quốc hội cũng như các sự kiện chính trị quan trọng của đất nước. Bên cạnh đó, cần tích cực, chủ động trong việc xuất bản các đề tài có tính mới, thời sự, trực tiếp đáp ứng nhu cầu tìm hiểu của bạn đọc. Điều chỉnh hợp lý cơ cấu sách lý luận, chính trị, bảo đảm ngoài những tác phẩm sách nghiên cứu, hàn lâm, chuyên sâu thì cũng có những ấn phẩm thuộc dạng “sách tinh gọn, sách tóm tắt”, sách phổ thông dễ đọc, dễ hiểu, dễ nhớ để phục vụ thị hiếu mới của bạn đọc hiện nay, nhất là thế hệ trẻ.
Ba là, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật cần những nghiên cứu chính sách giá bán hợp lý nhưng vẫn bảo đảm chất lượng sách xuất bản. Rà soát điều chỉnh định mức công việc trong toàn bộ quy trình xuất bản để tối ưu hóa chi phí. Xây dựng các chiến dịch quảng bá, truyền thông hiệu quả hơn nữa, nhất là truyền thông trên nền tảng số.
Bốn là, khơi dậy và phát huy tinh thần tự học, tự chủ động đọc sách, yêu sách lý luận, chính trị, trước hết là đối với cán bộ, công chức, viên chức. Cơ quan Trung ương và các địa phương cần quán triệt và nâng cao nhận thức của cán bộ, đảng viên về việc đọc sách, phát động phong trào “mỗi cán bộ, đảng viên là một người đọc sách lý luận, chính trị”.
Năm là, tích cực đổi mới nội dung và hình thức sách lý luận, chính trị. Đổi mới cách thiết kế, trình bày bìa, nội dung của ấn phẩm, gắn với truyền tải các thông điệp, nội dung, ý nghĩa thông qua hình ảnh, sơ đồ, biểu đồ, box ghi chú... Chủ động ứng dụng các thành tựu khoa học - công nghệ như trí tuệ nhân tạo (AI) trong thiết kế poster và viết bài giới thiệu sách, review sách. Tiếp tục đẩy mạnh việc phát hành sách trên các sàn thương mại điện tử như Lazada, Shopee, TikTok... Ngoài ra, Nhà xuất bản cần phối hợp chặt chẽ với các cơ quan chức năng trong phòng, chống in lậu, in giả sách lý luận, chính trị, kịp thời phát hiện, xử lý những hành vi vi phạm pháp luật.
