Ngày 14/10/1930, Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương Đảng lần thứ nhất họp tại Hương Cảng đã thông qua Điều lệ Đảng, ghi rõ việc thành lập các bộ, trong đó có Bộ Tổ chức kiêm giao thông (tiền thân của Ban Tổ chức Trung ương ngày nay). Đây là sự kiện ghi dấu việc Đảng coi công tác tổ chức xây dựng đảng là một nhiệm vụ quan trọng và cần sự chuyên nghiệp hóa. Sau này, ngày 02/02/2002, Ban Bí thư Trung ương Đảng (khóa IX) đã thống nhất lấy ngày 14/10 hằng năm làm Ngày truyền thống của ngành Tổ chức xây dựng Đảng.
1. Phương hướng công tác xây dựng Đảng được thông qua tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng khẳng định: Tăng cường công tác xây dựng, chỉnh đốn Đảng về chính trị, tư tưởng, đạo đức, tổ chức và cán bộ. Như vậy, cùng với việc bổ sung nội dung xây dựng Đảng về đạo đức được thông qua tại Đại hội XII, Đại hội XIII bổ sung thêm nội dung quan trọng là xây dựng Đảng về cán bộ. Đại hội XIII của Đảng cũng một lần nữa khẳng định công tác cán bộ là nhiệm vụ “then chốt” của công tác xây dựng Đảng, có liên quan đến sự sống còn của Đảng và vận mệnh của chế độ; cán bộ là cái gốc của mọi công việc, là nhân tố quyết định sự thành bại của cách mạng. Để tham mưu cho các cấp ủy đảng trong công tác tổ chức, cán bộ, ban tổ chức các cấp ủy đảng có vị trí, vai trò quan trọng.
Hiện nay, chức năng của ban tổ chức cấp ủy các cấp được quy định rất cụ thể trong các quyết định: Quyết định số 152-QĐ/TW, ngày 26/10/2018 của Bộ Chính trị về chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn, tổ chức bộ máy của Ban Tổ chức Trung ương. Đặc biệt, Quy định số 80-QĐ/TW, ngày 18/8/2022 về phân cấp quản lý cán bộ và bổ nhiệm, giới thiệu cán bộ ứng cử, trong đó quy định 11 trách nhiệm, quyền hạn của Ban Tổ chức Trung ương. Đối với ban tổ chức tỉnh ủy, thành ủy và tương đương thực hiện theo Quy định số 137-QĐ/TW, ngày 01/12/2023 của Ban Bí thư về chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn, tổ chức bộ máy cơ quan chuyên trách tham mưu, giúp việc tỉnh ủy, thành ủy trực thuộc Trung ương. Chức năng, nhiệm vụ ban tổ chức huyện ủy và tương đương thực hiện theo Quyết định số 46-QĐ/TW, ngày 03/12/2021 của Ban Bí thư về chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn, tổ chức bộ máy cơ quan chuyên trách tham mưu, giúp việc huyện ủy, quận ủy, thị ủy, thành ủy trực thuộc tỉnh ủy, thành ủy.
Những nội dung thuộc chức năng của ban tổ chức cấp ủy các cấp là những nội dung rất quan trọng và liên quan trực tiếp đến sự vững mạnh của tổ chức và ảnh hưởng trực tiếp đối với mỗi đảng viên. Có thể thấy, nội dung của công tác tổ chức cán bộ rất rộng, bao gồm nhiều lĩnh vực khác nhau, từ tổ chức bộ máy, các quy trình, quy định về công tác cán bộ, về bảo vệ chính trị nội bộ, xây dựng đội ngũ đảng viên; những nội dung biên chế, thi đua, khen thưởng, tuyển dụng, nâng ngạch, xếp lương v.v..
2. Trong suốt tiến trình cách mạng, vì tầm quan trọng của công tác tổ chức, cán bộ, Đảng Cộng sản Việt Nam luôn quan tâm công tác này. Những năm gần đây, nhất là sau Đại hội lần thứ XII của Đảng, rất nhiều các chỉ thị, nghị quyết về công tác tổ chức, cán bộ đã được ban hành, tạo thành hệ thống tổng thể các quy định giúp công tác tổ chức, cán bộ trong Đảng và bộ máy ngày càng hoàn thiện, đồng bộ, phù hợp với quá trình xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế hiện nay.
Ban Chấp hành Trung ương khóa XII đã ban hành nhiều chỉ thị, nghị quyết như: Nghị quyết số 18-NQ/TW, ngày 25/10/2017 về tiếp tục đổi mới, sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả; Nghị quyết số 19-NQ/TW, ngày 25/10/2017 về tiếp tục đổi mới hệ thống tổ chức và quản lý, nâng cao chất lượng và hiệu quả hoạt động của các đơn vị sự nghiệp công lập; Nghị quyết số 26-NQ/TW, ngày 19/5/2018, Hội nghị lần thứ bảy Ban Chấp hành Trung ương Đảng (khóa XII) về tập trung xây dựng đội ngũ cán bộ các cấp, nhất là cấp chiến lược, đủ phẩm chất, năng lực và uy tín, ngang tầm nhiệm vụ v.v… Bộ Chính trị, Ban Bí thư khóa XII đã chỉ đạo từng bước hoàn thiện thể chế về công tác cán bộ; xây dựng, bổ sung, sửa đổi và ban hành mới nhiều quy định, quy chế về đánh giá, quy hoạch, luân chuyển, bổ nhiệm, giới thiệu cán bộ ứng cử và kiểm soát quyền lực, chống chạy chức, chạy quyền. Bộ Chính trị đã ban hành nhiều quy định về tổ chức cán bộ như: Quy định số 89-QĐ/TW, ngày 04/8/2017 về khung tiêu chuẩn chức danh, định hướng khung tiêu chí đánh giá cán bộ lãnh đạo, quản lý các cấp; Quy định số 90-QĐ/TW, ngày 04/8/2017 về tiêu chuẩn chức danh, tiêu chí đánh giá cán bộ thuộc diện Ban Chấp hành Trung ương, Bộ Chính trị, Ban Bí thư quản lý (nay là Quy định số 214-QĐ/TW, ngày 02/01/2020); Quy định số 105-QĐ/TW, ngày 19/12/2017 về phân cấp quản lý cán bộ và bổ nhiệm, giới thiệu cán bộ ứng cử; Quy định số 132-QĐ/TW, ngày 08/3/2018 về việc kiểm điểm và đánh giá, xếp loại chất lượng hằng năm đối với tập thể, cá nhân trong hệ thống chính trị v.v.. Nhiều nội dung khó khăn, vướng mắc trong quá trình thực hiện trước đây đã được cụ thể hóa thành những kế hoạch, quy định cụ thể, chi tiết, dễ hiểu, thuận tiện cho quá trình thực hiện. Chẳng hạn Quy định số 179-QĐ/TW, ngày 25/02/2019 về chế độ kiểm tra, giám sát công tác cán bộ; Quy định số 205-QĐ/TW, ngày 23/9/2019 về kiểm soát quyền lực trong công tác cán bộ và chống chạy chức, chạy quyền; Thông báo số 13-TB/TW, ngày 17/8/2016 về xác định tuổi của đảng viên; Kết luận số 55-KL/TW, ngày 15/8/2019 về tiếp tục chấn chỉnh công tác cán bộ để chuẩn bị tốt nhân sự đại hội đảng bộ các cấp và Đại hội XIII của Đảng v.v..
Từ Đại hội XIII của Đảng đến nay, hàng loạt các nghị quyết, chỉ thị, quy định, hướng dẫn đã được ban hành. Đó là các nghị quyết, chỉ thị như: Quy định số 24-QĐ/TW, ngày 30/7/2021 của Ban Chấp hành Trung ương khóa XIII về thi hành Điều lệ Đảng; Kết luận số 08-KL/TW, ngày 15/6/2021 của Bộ Chính trị về tuổi bổ nhiệm, giới thiệu cán bộ ứng cử; Hướng dẫn số 06-HD/BTCTW, ngày 26/7/2021 một số nội dung về tuổi bổ nhiệm, giới thiệu cán bộ ứng cử; Kết luận số 14-KL/TW, ngày 22/9/2021 của Bộ Chính trị về chủ trương khuyến khích và bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo vì lợi ích chung; Hướng dẫn 01-HD/TW, ngày 28/9/2021 của Ban Bí thư về một số vấn đề cụ thể thi hành Điều lệ Đảng; Hướng dẫn số 02-HD/BTCTW, ngày 12/4/2021 về tiêu chí, quy trình rà soát, phát hiện, giúp đỡ, sàng lọc, đưa đảng viên không đủ tư cách ra khỏi Đảng; Hướng dẫn số 08-HD/BTCTW, ngày 27/9/2021 của Ban Tổ chức Trung ương về kết nạp chủ doanh nghiệp tư nhân vào Đảng; Hướng dẫn số 03-HD/BTCTW, ngày 22/4/2021 về thẩm quyền ra quyết định bổ nhiệm, nâng ngạch, nâng bậc lương đối với cán bộ, công chức, viên chức, cơ quan đảng, mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội; Kết luận số 14-KL/TW, ngày 22/9/2021 của Bộ chính trị về chủ trương khuyến khích và bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo vì lợi ích chung; Quy định số 32-QĐ/TW, ngày 16/9/2021 về chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng, tiêu cực; Quy định số 41-QĐ/TW, ngày 03/11/2021 về việc miễn nhiệm, từ chức đối với cán bộ; Quy định số 50-QĐ/TW, ngày 27/12/2021 công tác quy hoạch cán bộ; Quy định số 58-QĐ/TW, ngày 08/02/2022 Một số vấn đề về bảo vệ chính trị nội bộ Đảng; Quy định số 65-QĐ/TW, ngày 28/4/2022 về luân chuyển cán bộ; Quy định số 69-QĐ/TW, ngày 06/7/2022 về xử lý kỷ luật đối với tổ chức đảng và đảng viên vi phạm; Quy định số 80-QĐ/TW, ngày 18/8/2022 về phân cấp quản lý cán bộ và bổ nhiệm, giới thiệu cán bộ ứng cử; Quy định 96-QĐ/TW, ngày 02/2/2023 về lấy phiếu tín nhiệm đối với chức danh, chức vụ lãnh đạo, quản lý trong hệ thống chính trị; Quy định số 114-QĐ/TW, ngày 11/7/2023 về kiểm soát quyền lực và phòng, chống tham những, tiêu cực trong công tác cán bộ; Quy định số 124-QĐ/TW, ngày 04/10/2023 về kiểm điểm, đánh giá đối với tập thể và cá nhân trong hệ thống chính trị; v.v..
Để có hệ thống các chỉ thị, nghị quyết về tổ chức, cán bộ đồng bộ, chắc chắn có sự đóng góp và vai trò tham mưu chính yếu của ngành tổ chức Đảng. Khi các nghị quyết, chỉ thị được ban hành, để triển khai thực hiện phù hợp, hiệu quả, rất cần vai trò hướng dẫn, định hướng, đôn đốc, kiểm tra của ngành tổ chức Đảng.
3. Với quyết tâm tháo gỡ những vướng mắc trong công tác cán bộ của Đảng thời gian qua, nhiều nội dung về tổ chức, cán bộ đã được quy định cụ thể, rõ ràng trong các văn bản mang tính pháp quy của Đảng. Tuy nhiên, trong thực tế có rất nhiều nội dung về tổ chức, cán bộ cần tiếp tục được quan tâm thực hiện theo hướng đồng bộ hơn. Trong quá trình ấy, rất cần vai trò, trách nhiệm của ngành tổ chức Đảng các cấp.
Trước hết, cần nghiên cứu tham mưu ban hành đồng bộ các quy định cũng như kịp thời ban hành các hướng dẫn nhằm thực hiện các nghị quyết, chỉ thị của Đảng. Trong thực tế có những quy định ra đời nhưng lại chưa kịp thời ban hành hướng dẫn thực hiện. Chẳng hạn Quy định số 126-QĐ/TW về bảo vệ chính trị nội bộ ra đời từ ngày 28/02/2018 nhưng phải 17 tháng sau, tháng 9/2019 mới có hướng dẫn thực hiện quy định này. Việc chậm trễ ban hành các hướng dẫn gây không ít khó khăn, lúng cho các cấp ủy, nhất là cấp cơ sở trong quá trình thực hiện.
Nguyên tắc xử lý kỷ luật của Đảng là kỷ luật Đảng phải đồng bộ với kỷ luật chính quyền, thế nhưng đã có một thời gian dài trước khi Nghị định số 112/2020/NĐ-CP ngày 18/9/2020 về xử lý kỷ luật cán bộ, công chức, viên chức ra đời, đảng viên bị xử lý kỷ luật về Đảng, song lại chưa có quy định tương thích về việc xử lý về chính quyền. Nghị định số 112/2020/NĐ-CP quy định cán bộ, công chức, viên chức đã bị kỷ luật Đảng thì hình thức kỷ luật hành chính phải bảo đảm ở mức độ tương xứng với kỷ luật Đảng. Song trên thực tế, khó thực hiện “mức độ tương xứng” bởi các hình thức xử lý kỷ luật chưa có sự đồng bộ giữa Đảng và chính quyền. Chẳng hạn, đảng viên chính thức có 4 hình thức xử lý kỷ luật là khiển trách, cảnh cáo, cách chức, khai trừ; thế nhưng, công chức có tới tận 6 hình thức xử lý kỷ luật là khiển trách, cảnh cáo, hạ bậc lương, giáng chức, cách chức, buộc thôi việc.
Công tác tổ chức, cán bộ liên quan trực tiếp đến con người và phải tuân thủ quy định, song nếu quá trình thực hiện rập khuôn, máy móc sẽ là lực cản và khó để phát hiện và đề xuất được những người thật sự xứng đáng. Quy định muốn được quy hoạch cấp trưởng thì phải đang giữ nhiệm vụ cấp phó mà một số cơ quan, địa phương, đơn vị thực hiện có thể xem là những quy định mang tính cứng nhắc, dẫn tới việc thực hiện Kết luận số 14 sẽ khó hiệu quả rõ nét. Ngoài ra, còn hàng loạt vấn đề mà thực tiễn đặt ra cần tháo gỡ như việc kết nạp chủ doanh nghiệp tư nhân vào Đảng, việc thành lập và phát triển đảng ở khu vực kinh tế ngoài Nhà nước; sinh hoạt đảng bằng hình thức trực tuyến v.v..
Vũ Trung Kiên
