Đẩy mạnh tổ chức xuất bản và lan tỏa sách lý luận, chính trị, đáp ứng yêu cầu công tác tư tưởng, lý luận trong bối cảnh mới

Trong suốt tiến trình cách mạng Việt Nam, sách lý luận, chính trị luôn giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong truyền bá chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; đồng thời là phương tiện trực tiếp cung cấp tri thức, góp phần giáo dục, nâng cao trình độ và nhận thức chính trị, khơi dậy tinh thần yêu nước, xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân tộc, động viên toàn dân tham gia sự nghiệp cách mạng, đấu tranh giải phóng dân tộc, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Sách lý luận, chính trị không chỉ ghi dấu trong lịch sử xuất bản cách mạng Việt Nam, mà còn trở thành một phần không thể tách rời trong lịch sử tư tưởng của Đảng và dân tộc, góp phần quan trọng vào việc xây dựng nền tảng tư tưởng, lý luận, định hình hệ giá trị tinh thần và củng cố niềm tin xã hội vào con đường phát triển đất nước mà Đảng, Chủ tịch Hồ Chí Minh và Nhân dân ta đã lựa chọn.

Bước vào giai đoạn phát triển mới của đất nước, hoạt động tổ chức xuất bản và lan tỏa sách lý luận, chính trị đang đứng trước những yêu cầu của công tác tư tưởng, lý luận ngày càng cao. Những yêu cầu này không chỉ xuất phát từ sự phát triển mạnh mẽ của khoa học, công nghệ và các phương tiện, phương thức truyền thông hiện đại, mà còn bắt nguồn từ chính yêu cầu nâng cao năng lực lãnh đạo, cầm quyền của Đảng, phát triển và bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, xây dựng đồng thuận xã hội, nỗ lực phấn đấu thực hiện thắng lợi các mục tiêu, nhiệm vụ Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng đã đề ra.

Thứ nhất, tổ chức xuất bản và lan tỏa sách lý luận, chính trị phải đáp ứng yêu cầu giữ vững và tăng cường vai trò định hướng tư tưởng trong điều kiện xã hội thông tin phát triển mạnh mẽ. Sách lý luận, chính trị đòi hỏi yêu cầu đặc biệt cao về tính chính xác, tính chuẩn mực và tính định hướng. Nội dung sách phải bảo đảm sự thống nhất với chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; đồng thời có cơ sở lý luận vững chắc, luận cứ khoa học rõ ràng và bám sát thực tiễn, để cuốn sách “có sức thuyết phục bằng tri thức, bằng khoa học, bằng lẽ phải và sự thật”¹.

Khác với các giai đoạn trước, không gian tư tưởng hiện nay đã mở rộng sang môi trường số với tốc độ lan truyền thông tin rất nhanh, phạm vi ảnh hưởng rộng và tính tương tác cao. Sự phát triển của các phương tiện, phương thức truyền thông xã hội, nền tảng số xuyên biên giới và trí tuệ nhân tạo đang làm thay đổi sâu sắc phương thức tiếp nhận thông tin, hình thành dư luận và kiến tạo nhận thức xã hội.

Trong môi trường đó, sách lý luận, chính trị không chỉ thực hiện chức năng truyền bá tri thức chính trị, tư tưởng, mà còn phải tham gia trực tiếp vào quá trình định hướng nhận thức xã hội, củng cố niềm tin chính trị, xây dựng “sức đề kháng tư tưởng” trước các luồng thông tin sai trái, xuyên tạc. Điều này đòi hỏi hoạt động xuất bản sách lý luận, chính trị không thể tiếp tục vận hành theo tư duy khép kín, đơn tuyến, nặng tính hành chính, mà phải chuyển mạnh sang tư duy tổ chức và dẫn dắt không gian tri thức xã hội.

Đây là yêu cầu có ý nghĩa chiến lược, bởi lẽ trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu hiện nay, cạnh tranh giữa các quốc gia không chỉ là cạnh tranh về kinh tế, công nghệ hay quân sự, mà ngày càng thể hiện rõ là cạnh tranh về dữ liệu, tri thức, năng lực dẫn dắt dư luận và khả năng định hình hệ giá trị xã hội. Quốc gia nào làm chủ được không gian tri thức và hệ sinh thái thông tin chính thống, quốc gia đó sẽ có ưu thế quan trọng trong củng cố ổn định chính trị, tạo đồng thuận xã hội và nâng cao sức mạnh mềm quốc gia.

Thứ hai, hoạt động tổ chức xuất bản và lan tỏa sách lý luận, chính trị phải đáp ứng yêu cầu kết hợp chặt chẽ giữa tính chính trị, tính khoa học và tính thuyết phục xã hội. Đây là đặc trưng của xuất bản sách lý luận, chính trị. Nếu thiếu tính chính trị, sách lý luận, chính trị sẽ không bảo đảm được vai trò định hướng tư tưởng; nhưng nếu chỉ nhấn mạnh tính tuyên truyền một chiều mà thiếu tính khoa học, tính thực tiễn và khả năng đối thoại học thuật, thì khó tạo được sức thuyết phục xã hội sâu rộng, nhất là đối với đội ngũ trí thức và thế hệ trẻ.

Do đó, yêu cầu đặt ra hiện nay không chỉ là “đúng về quan điểm”, mà còn phải “mạnh về luận cứ”, “sâu về học thuật” và “thuyết phục về thực tiễn”. Các công trình lý luận, chính trị phải nâng cao chất lượng nghiên cứu, tăng cường tổng kết thực tiễn, cập nhật những vấn đề mới của thời đại, giải đáp có cơ sở khoa học những vấn đề lớn đang đặt ra đối với đất nước như chuyển đổi số, đổi mới mô hình tăng trưởng, quản trị quốc gia hiện đại, kinh tế số, trí tuệ nhân tạo, phát triển văn hóa và con người Việt Nam trong điều kiện mới…

Nói cách khác, sức mạnh của sách lý luận, chính trị trong giai đoạn hiện nay không chỉ nằm ở tính định hướng chính trị, mà còn ở năng lực giải thích thực tiễn, dẫn dắt tư duy phát triển và tạo cơ sở khoa học cho hoạch định chính sách.

Thứ ba, hoạt động xuất bản và lan tỏa sách lý luận, chính trị phải đáp ứng yêu cầu đổi mới phương thức truyền bá tri thức chính trị trong điều kiện công chúng thay đổi mạnh mẽ về hành vi tiếp nhận thông tin. Đây là vấn đề có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Trong xã hội hiện đại, công chúng, nhất là thế hệ trẻ, không còn tiếp nhận tri thức theo phương thức tuyến tính truyền thống, mà chuyển mạnh sang môi trường tương tác đa nền tảng, trực quan hóa và cá nhân hóa nội dung. Nếu tri thức lý luận, chính trị vẫn được truyền tải chủ yếu bằng lối diễn đạt nặng tính kinh viện, khô cứng và thiếu tính tương tác, thì sẽ khó mở rộng, tăng cường ảnh hưởng xã hội.

Điều đó đặt ra yêu cầu phải đổi mới mạnh mẽ cách thức tổ chức nội dung, truyền thông và lan tỏa sách lý luận theo hướng hiện đại, linh hoạt và gần hơn với đời sống xã hội. Một công trình lý luận, chính trị có giá trị không chỉ dừng lại ở việc phát hành sách in, mà cần tiếp tục được tổ chức lan tỏa thông qua nhiều hình thức khác nhau, như: sách điện tử, sách nói, podcast, video phân tích, tọa đàm trực tuyến, infographic tri thức, học liệu số và các nền tảng truyền thông xã hội. Đây không đơn thuần là sự thay đổi về kỹ thuật truyền thông, mà là sự chuyển đổi về tư duy tổ chức đời sống xã hội của tri thức lý luận, chính trị.

Thứ tư, hoạt động xuất bản sách lý luận, chính trị phải đáp ứng yêu cầu xây dựng hạ tầng tri thức và dữ liệu lý luận, chính trị quốc gia. Trong bối cảnh dữ liệu đang trở thành nguồn lực chiến lược của phát triển, tri thức lý luận, chính trị cần được tổ chức như một bộ phận của hạ tầng tri thức quốc gia. Hiện nay, hệ thống dữ liệu về sách, công trình nghiên cứu lý luận, chính trị, văn kiện, tài liệu chính trị còn phân tán, thiếu tính liên thông và chưa được số hóa đồng bộ. Điều này không chỉ làm hạn chế khả năng khai thác, phổ biến tri thức lý luận, chính trị chính thống, mà còn ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh thông tin của hệ thống xuất bản lý luận, chính trị trong môi trường truyền thông hiện đại.

Do đó, cần từng bước xây dựng cơ sở dữ liệu lý luận, chính trị thống nhất, hiện đại, có khả năng liên thông giữa các cơ quan nghiên cứu, đào tạo, xuất bản và truyền thông; đồng thời phát triển các nền tảng tra cứu, phổ biến tri thức ứng dụng công nghệ số và trí tuệ nhân tạo. Đây sẽ là điều kiện quan trọng để nâng cao năng lực tổ chức, lan tỏa và bảo vệ tri thức lý luận, chính trị chính thống trong giai đoạn mới.

Thứ năm, yêu cầu đặc thù của hoạt động xuất bản và lan tỏa sách lý luận, chính trị hiện nay còn thể hiện ở việc phải xây dựng đội ngũ nhân lực đủ năng lực thích ứng với sự chuyển đổi của môi trường tri thức hiện đại. Trong điều kiện mới, biên tập viên sách lý luận, chính trị không thể chỉ là người xử lý bản thảo theo nghĩa truyền thống, mà phải trở thành người tổ chức tri thức, có khả năng kết hợp giữa tư duy chính trị, năng lực học thuật, kỹ năng truyền thông và hiểu biết công nghệ. Điều đó đòi hỏi phải đổi mới căn bản công tác đào tạo, bồi dưỡng nguồn nhân lực xuất bản sách lý luận, chính trị theo hướng liên ngành, hiện đại và thích ứng cao với môi trường truyền thông mới.

Có thể khẳng định, những yêu cầu đối với tổ chức xuất bản và lan tỏa sách lý luận, chính trị hiện nay thực chất phản ánh yêu cầu đổi mới phương thức lãnh đạo công tác tư tưởng, lý luận của Đảng trong điều kiện phát triển mới của đất nước. Đây không chỉ là vấn đề chuyên môn của ngành xuất bản, mà là vấn đề có ý nghĩa chiến lược đối với việc phát triển và bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, củng cố đồng thuận xã hội, phát triển văn hóa chính trị và nâng cao sức mạnh mềm quốc gia trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt.

2. Một số kinh nghiệm tổ chức xuất bản và lan tỏa sách lý luận, chính trị

Qua thực tiễn tổ chức xuất bản và tuyên truyền, lan tỏa sách lý luận, chính trị những năm qua ở các nhà xuất bản trong nước và một số nhà xuất bản nước ngoài, có thể rút ra một số kinh nghiệm sau:

2.1. Về tổ chức xuất bản sách lý luận, chính trị

Một là, chủ động xây dựng chiến lược nội dung đề tài sách lý luận, chính trị, có tầm nhìn trung hạn và dài hạn.

Công tác đề tài phải chuyển từ tư duy bị động sang chủ động kiến tạo, bám sát chủ trương, đường lối, chính sách, chiến lược phát triển đất nước, chương trình xây dựng chính sách, pháp luật, kế hoạch nghiên cứu lý luận và tổng kết thực tiễn của các cơ quan Trung ương, địa phương. Nội dung sách lý luận, chính trị phải được định hướng trên cơ sở dự báo khoa học, các vấn đề trọng tâm trong quản trị quốc gia, hình thành các nhóm đề tài trọng điểm, xác định rõ mục tiêu, đối tượng và lộ trình triển khai. Tăng cường phối hợp với các cơ quan tham mưu chiến lược, học viện, viện nghiên cứu để nâng cao chất lượng thẩm định, bảo đảm độ chính xác, tin cậy về lý luận và chiều sâu thực tiễn; tránh xây dựng kế hoạch đề tài dàn trải, trùng lặp. Đồng thời, cần tổ chức các bộ sách, tủ sách chuyên đề có tính hệ thống, kế thừa và cập nhật thường xuyên, qua đó nâng cao năng lực quản trị nội dung sách lý luận, chính trị, phát huy vai trò định hướng và cung cấp luận cứ khoa học, phục vụ công tác hoạch định chính sách trong giai đoạn mới.

Hai là, nâng cao chất lượng nội dung sách lý luận, chính trị thông qua việc nâng cao trình độ, nghiệp vụ biên tập và đọc duyệt bản thảo.

Trong xuất bản sách lý luận, chính trị, đội ngũ biên tập viên giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong việc nâng cao chất lượng cuốn sách. Thực tiễn cho thấy, những công trình lý luận, chính trị có giá trị cao thường có sự đóng góp của biên tập viên am hiểu sâu lĩnh vực chuyên môn, nắm vững phương pháp nghiên cứu, có khả năng phát hiện vấn đề cốt lõi và trao đổi, phản biện thẳng thắn với tác giả ngay từ khâu xây dựng đề cương và hoàn thiện bản thảo. Bên cạnh đó, quy trình đọc duyệt nhiều cấp trong nhà xuất bản giữ vai trò hết sức quan trọng trong nâng cao chất lượng nội dung sách lý luận, chính trị. Việc đọc duyệt cần được thực hiện nghiêm túc, cẩn trọng, phân định rõ trách nhiệm giữa các cấp chuyên môn và lãnh đạo, nội dung được rà soát toàn diện cả về quan điểm khoa học và chính trị, tư liệu và kỹ thuật trình bày, nhằm hạn chế tối đa sai sót.   

Ba là, đổi mới hình thức trình bày và cấu trúc nội dung sách lý luận, chính trị theo hướng khoa học, hiện đại, tăng cường tính ứng dụng.

Nâng cao chất lượng sách lý luận, chính trị phải gắn với tái cấu trúc nội dung theo logic vấn đề, bảo đảm rõ tầng bậc, liên thông giữa lý luận và thực tiễn, thuận tiện cho việc tra cứu và vận dụng. Tăng cường sử dụng bảng biểu, sơ đồ khái quát, hệ thống chú giải, chú thích, nguồn trích dẫn, phụ lục số liệu, nhằm làm rõ luận điểm, bảo đảm tính khoa học, thuyết phục và độ tin cậy của ấn phẩm. Đối với các ấn phẩm nghiên cứu chính sách, tổng kết thực tiễn, cần chuẩn hóa hệ thống trích dẫn, bổ sung tư liệu gốc và chỉ mục khoa học để phục vụ nghiên cứu, giảng dạy lâu dài. Đồng thời, cần phát triển các loại sách hỏi - đáp, cẩm nang, tài liệu hướng dẫn có cấu trúc ngắn gọn, thiết thực, giúp cán bộ, đảng viên và nhân dân dễ tiếp cận, đáp ứng yêu cầu triển khai nhiệm vụ ở cơ sở. Việc đổi mới hình thức và cấu trúc như vậy không làm giảm tính lý luận, mà góp phần tổ chức tri thức chặt chẽ hơn, nâng cao khả năng tiếp cận và hiệu quả ứng dụng tri thức của sách lý luận, chính trị trong giai đoạn mới.

Bốn là, ứng dụng công nghệ và đẩy mạnh chuyển đổi số trong xuất bản sách lý luận, chính trị.

Chuyển đổi số phải được xác định là bộ phận hữu cơ trong chiến lược phát triển ngành xuất bản, được triển khai đồng bộ trong toàn bộ quy trình xuất bản, bảo đảm sự liên thông giữa các khâu biên soạn, biên tập, chế bản, phát hành và khai thác sau xuất bản. Trọng tâm là xây dựng, chuẩn hóa cơ sở dữ liệu số, tích hợp trên nền tảng tra cứu trực tuyến, mở rộng khả năng tiếp cận và nâng cao hiệu quả phục vụ công tác xuất bản sách lý luận, chính trị, đồng thời phục vụ công tác nghiên cứu, giảng dạy, tham mưu chính sách cũng như nâng cao trình độ và nhận thức chính trị của cán bộ, đảng viên và nhân dân. Tăng cường ứng dụng phân tích dữ liệu để điều chỉnh phù hợp cơ cấu nội dung và phương thức tổ chức xuất bản; đổi mới công tác tuyên truyền, giới thiệu sách trên nền tảng số, kết hợp linh hoạt hình thức truyền thông đa phương tiện nhằm mở rộng phạm vi lan tỏa, nhất là đối với độc giả trẻ. Việc ứng dụng công nghệ phải góp phần nâng cao chất lượng sách, đồng thời góp phần quản lý chặt chẽ, bảo đảm an toàn thông tin, bảo vệ bản quyền tác giả. Triển khai có lộ trình, đồng bộ về xây dựng hạ tầng kỹ thuật chuyển đổi số, đào tạo nhân lực số và hoàn thiện thể chế là điều kiện quan trọng để hiện đại hóa hoạt động xuất bản, nâng cao hiệu quả lan tỏa tri thức lý luận, chính trị trong kỷ nguyên mới.

2.2. Về lan tỏa sách lý luận, chính trị

Một là, tổ chức phát hành sách lý luận, chính trị gắn với nhu cầu thực tiễn của hệ thống chính trị.

Thực tiễn cho thấy, hiệu quả lan tỏa sách lý luận, chính trị không chỉ được đo bằng số lượng ấn phẩm phát hành, mà còn được đánh giá qua mức độ thẩm thấu trong nhận thức và chuyển hóa thành hành động của cán bộ, đảng viên và nhân dân. Vì vậy, cần chuyển trọng tâm từ phân phối ấn phẩm sang tổ chức quá trình tiếp nhận và vận dụng nội dung, gắn với việc kỷ niệm các ngày lễ lớn, các sự kiện chính trị quan trọng của đất nước, các kỳ học tập nghị quyết, bồi dưỡng kiến thức cho cán bộ, đảng viên và các chương trình đào tạo trong các cơ sở đào tạo, trường chính trị. Việc tích hợp nội dung sách vào các lớp bồi dưỡng, hội nghị nghiên cứu, sinh hoạt chuyên đề và hội thảo, tọa đàm khoa học sẽ tạo điều kiện đẩy mạnh trao đổi, thảo luận và liên hệ thực tiễn, qua đó bảo đảm chiều sâu tiếp nhận. Đồng thời, đẩy mạnh việc tuyên truyền, phát huy vai trò của giảng viên, báo cáo viên, chuyên gia như những “cầu nối tri thức”, góp phần nhân rộng giá trị lý luận và định hướng chính trị của ấn phẩm. Do đó, việc lan tỏa sách lý luận, chính trị trở thành quá trình có tổ chức, có định hướng, bảo đảm sách thực sự trở thành nguồn lực tri thức phục vụ nhiệm vụ chính trị.

Hai là, xây dựng hệ sinh thái lan tỏa tri thức lý luận, chính trị theo hướng tương tác, chiều sâu và bền vững.

Thực tiễn cho thấy, sách lý luận, chính trị phát huy giá trị cao nhất khi được đặt trong mạng lưới hoạt động đào tạo, bồi dưỡng, nghiên cứu lý luận và tổng kết thực tiễn có tính liên kết, thay vì lan tỏa đơn tuyến. Việc tổ chức hội thảo, tọa đàm chuyên đề, kết nối tác giả với cán bộ, công chức, viên chức trong các cơ quan, ban, bộ, ngành và giảng viên, các cơ sở đào tạo giúp tạo điều kiện trao đổi, phản biện và vận dụng nội dung sách vào thực tiễn. Khi nội dung sách được lồng ghép thường xuyên trong sinh hoạt chuyên môn và chương trình đào tạo, bồi dưỡng, quá trình lan tỏa sẽ diễn ra liên tục, đa chiều, góp phần gia tăng mức độ sử dụng thực chất và giá trị lâu dài của ấn phẩm.

Ba là, tăng cường tuyên truyền, giới thiệu sách lý luận, chính trị một cách chuyên sâu, bảo đảm định hướng và chiều sâu tư tưởng.

Kinh nghiệm cho thấy, lan tỏa sách lý luận, chính trị phải gắn với hệ thống báo chí - truyền thông, được tổ chức bài bản và có kiểm duyệt kỹ càng. Việc giới thiệu sách cần đặt trong các sự kiện chính trị - học thuật có ý nghĩa, tập trung làm rõ những luận điểm cốt lõi, giá trị lý luận và thực tiễn của công trình. Sự tham gia của các nhà khoa học, chuyên gia, cán bộ lãnh đạo, quản lý có uy tín góp phần củng cố tính định hướng và độ tin cậy. Kết hợp hài hòa giữa truyền thông truyền thống và truyền thông số, đồng thời bảo đảm quy trình thẩm định chặt chẽ là điều kiện giữ vững tính chuẩn mực và chính xác của nội dung sách.

Bốn là, đẩy mạnh tuyên truyền, giới thiệu nội dung sách lý luận, chính trị trên môi trường số.

Để lan tỏa nội dung sách lý luận, chính trị, việc đẩy mạnh tuyên truyền, giới thiệu nội dung sách lý luận, chính trị trên môi trường số là xu thế tất yếu, song phải được triển khai cẩn trọng, có lộ trình và cơ chế quản lý thống nhất. Kinh nghiệm cho thấy, cần ưu tiên số hóa các ấn phẩm có giá trị lâu dài, xây dựng nền tảng dữ liệu tập trung, có phân quyền truy cập và giải pháp bảo mật phù hợp. Đồng thời, phát triển công cụ tra cứu thông minh để hỗ trợ việc tìm và đọc sách lý luận, chính trị. Tuy nhiên, nội dung sách lý luận, chính trị đưa lên môi trường số phải được rà soát, chuẩn hóa như ấn phẩm in. Kiểm soát chặt chẽ chất lượng và an toàn thông tin là nguyên tắc bảo đảm lan tỏa rộng rãi mà vẫn giữ vững tính chính thống của sách lý luận, chính trị.  

3. Giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả tổ chức xuất bản và lan tỏa sách lý luận, chính trị

Để nâng cao hiệu quả tổ chức xuất bản và lan tỏa sách lý luận, chính trị, đáp ứng yêu cầu công tác tư tưởng, lý luận trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc, đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, cần triển khai đồng bộ các giải pháp nâng cao hiệu quả tổ chức xuất bản và lan tỏa sách lý luận, chính trị sau:

Thứ nhất, nâng cao chất lượng và giá trị lý luận, thực tiễn của sách lý luận, chính trị.

Đổi mới mạnh mẽ công tác tổ chức bản thảo, thẩm định và biên tập nội dung theo hướng tăng cường chiều sâu lý luận, giá trị tổng kết thực tiễn, cập nhật tri thức mới của nhân loại và khả năng dự báo chiến lược. Các công trình lý luận, chính trị cần tập trung luận giải những vấn đề lớn đang đặt ra trong tiến trình phát triển đất nước, như: chuyển đổi số, kinh tế số, đổi mới mô hình tăng trưởng, quản trị quốc gia hiện đại, phát triển văn hóa và con người Việt Nam, an ninh phi truyền thống, cạnh tranh chiến lược toàn cầu và tác động của trí tuệ nhân tạo đối với đời sống xã hội... Qua đó, góp phần cung cấp luận cứ khoa học cho hoạch định chính sách và định hướng phát triển đất nước trong giai đoạn mới.

Bên cạnh đó, cần xây dựng cơ chế phân tầng nội dung lý luận, chính trị phù hợp với từng nhóm công chúng, nhất là đội ngũ trí thức trẻ, cán bộ cơ sở và thanh niên trên môi trường số. Việc đổi mới cách thức thể hiện nội dung sách lý luận, chính trị cần hướng tới nâng cao khả năng tiếp cận xã hội đối với sách lý luận, chính trị mà vẫn bảo đảm tính khoa học, tính chính trị và chiều sâu tư tưởng của nội dung sách.

Thứ hai, đổi mới mô hình tổ chức xuất bản và lan tỏa sách lý luận, chính trị theo hướng tích hợp đa nền tảng.

Trong điều kiện công nghệ số và truyền thông xã hội phát triển mạnh mẽ, cần xây dựng và phát triển mô hình xuất bản tích hợp đa nền tảng, trong đó hoạt động giới thiệu, tuyên truyền sách được lan tỏa rộng rãi trên báo chí, trong các cơ sở giáo dục, đào tạo, viện nghiên cứu và các nền tảng truyền thông số nhằm mở rộng phạm vi tiếp cận và nâng cao hiệu quả lan tỏa của sách lý luận, chính trị trong xã hội.

Mỗi công trình lý luận, chính trị cần được tổ chức như một trung tâm nội dung được tuyên truyền, giới thiệu trên nhiều phương tiện, môi trường truyền thông khác nhau. Hoạt động lan tỏa sách lý luận, chính trị cần được đặt trong tổng thể chiến lược truyền thông chính trị - tư tưởng hiện đại, bảo đảm nội dung sách lý luận, chính trị hiện diện thường xuyên, phù hợp với đặc điểm tiếp nhận của từng nhóm công chúng trên không gian số.

Cùng với đó, cần xây dựng cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa nhà xuất bản với các cơ sở giáo dục, đào tạo, nghiên cứu lý luận, chính trị, cơ quan báo chí, truyền thông, nhằm hình thành mạng lưới xuất bản và lan tỏa sách lý luận, chính trị có tính liên kết và hiệu quả xã hội cao. Đồng thời, xây dựng hệ thống tiêu chí đánh giá mức độ lan tỏa và tác động xã hội của sách lý luận, chính trị trên môi trường số để làm cơ sở đổi mới phương thức tuyên truyền, giới thiệu sách trong điều kiện mới.

Thứ ba, đẩy mạnh chuyển đổi số và xây dựng hệ thống dữ liệu lý luận, chính trị quốc gia.

Đẩy mạnh chuyển đổi số toàn diện trong lĩnh vực xuất bản sách lý luận, chính trị từ quản trị bản thảo, biên tập, in, truyền thông đến phát hành sách và tương tác với bạn đọc. Tăng cường ứng dụng trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và sử dụng các nền tảng công nghệ mới nhằm nâng cao hiệu quả quản trị và mở rộng khả năng phổ biến nội dung sách lý luận, chính trị trong môi trường số.

Đồng thời, cần xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về sách lý luận, chính trị, theo hướng thống nhất, đồng bộ và có khả năng liên thông giữa nhà xuất bản với các cơ sở giáo dục, đào tạo, nghiên cứu, cơ quan báo chí, truyền thông. Trên cơ sở đó, từng bước hình thành hệ sinh thái dữ liệu xuất bản phẩm lý luận, chính trị dùng chung phục vụ nghiên cứu, giảng dạy, học tập, tuyên truyền và bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng.

Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong phát triển các nền tảng tra cứu, phổ biến và khai thác tri thức nhằm nâng cao khả năng tiếp cận, chia sẻ và hiệu quả sử dụng sách lý luận, chính trị trong xã hội.

Thứ tư, đổi mới phương thức truyền thông và lan tỏa sách lý luận, chính trị trong xã hội.

Cần chuyển mạnh từ tư duy “phát hành sách” sang tư duy “tổ chức truyền thông tri thức” theo hướng hiện đại, tương tác và phù hợp với đặc điểm tiếp nhận mới của công chúng để khắc phục một trong những hạn chế lớn hiện nay là khoảng cách giữa giá trị của nhiều công trình lý luận, chính trị với khả năng lan tỏa và ảnh hưởng thực tế trong đời sống xã hội.

Cần phát triển các diễn đàn học tập và trao đổi khoa học về sách lý luận, chính trị trên môi trường số nhằm mở rộng khả năng đối thoại xã hội đối với các vấn đề lý luận và thực tiễn đang đặt ra. Việc lan tỏa sách lý luận, chính trị trong giai đoạn hiện nay không chỉ là phổ biến nội dung, mà còn là quá trình hình thành môi trường tiếp nhận, trao đổi và phát triển tri thức chính trị trong xã hội.

Đặc biệt, cần chú trọng xây dựng văn hóa đọc sách lý luận, chính trị trong cán bộ, đảng viên và thế hệ trẻ thông qua các chương trình đọc và học tập sách lý luận, chính trị trong xã hội, nhất là các cơ sở giáo dục, đào tạo, cơ quan, tổ chức chính trị - xã hội và trên môi trường số. Đây là giải pháp quan trọng nhằm củng cố bản lĩnh chính trị, bồi dưỡng hệ giá trị xã hội và nâng cao năng lực phản bác hiệu quả các thông tin sai trái, xuyên tạc trên không gian mạng.

Thứ năm, xây dựng đội ngũ nhân lực biên tập, xuất bản sách lý luận, chính trị đáp ứng yêu cầu phát triển mới.

Trong bối cảnh môi trường tri thức và công nghệ thay đổi nhanh chóng, nguồn nhân lực là yếu tố quyết định năng lực đổi mới của hoạt động xuất bản sách lý luận, chính trị. Vì vậy, cần đổi mới mạnh mẽ công tác đào tạo và bồi dưỡng đội ngũ cán bộ biên tập, xuất bản theo hướng liên ngành, hiện đại và thích ứng cao với môi trường truyền thông số.

Xây dựng chuẩn năng lực mới đối với đội ngũ biên tập, xuất bản sách lý luận, chính trị theo hướng tích hợp bản lĩnh chính trị, trình độ lý luận, năng lực nghiên cứu khoa học, kỹ năng truyền thông số và hiểu biết công nghệ dữ liệu. Đồng thời, cần xây dựng chương trình đào tạo cán bộ biên tập, xuất bản sách lý luận, chính trị theo hướng kết hợp giữa lý luận, chính trị, báo chí - truyền thông, công nghệ thông tin và quản trị dữ liệu số nhằm phát triển đội ngũ nhân lực biên tập, xuất bản sách lý luận, chính trị có tư duy liên ngành và khả năng thích ứng với yêu cầu mới trong thời đại số.

Thứ sáu, hoàn thiện cơ chế, chính sách phát triển xuất bản sách lý luận, chính trị trong điều kiện mới.

Cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách phát triển hoạt động xuất bản sách lý luận, chính trị theo hướng hiện đại, đồng bộ và phù hợp với môi trường truyền thông số.

Trọng tâm là xây dựng cơ chế đầu tư cho chuyển đổi số trong lĩnh vực xuất bản sách lý luận, chính trị; hỗ trợ phát triển hạ tầng dữ liệu tri thức, các nền tảng phổ biến tri thức trên không gian mạng; sửa đổi, hoàn thiện cơ chế đặt hàng quốc gia đối với việc xuất bản các công trình lý luận, chính trị có giá trị.

1. “Toàn văn phát biểu của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn tại Lễ kỷ niệm 80 năm Ngày truyền thống Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật”, Tạp chí Chính trị và Phát triển điện tử, ngày 01/12/2025, https://chinhtrivaphattrien.vn/phat-bieu-cua-chu-tichquoc-hoi-tran-thanh-man-tai-le-ky-niem-80-nam-ngay-truyenthong-cua-nha-xuat-ban-chinh-tri-quoc-gia-su-that-a9684.html.