Cách mạng Tháng Tám năm 1945 là một trong những thắng lợi vĩ đại nhất của dân tộc Việt Nam thế kỷ XX, đánh dấu bước chuyển mình từ thân phận nô lệ sang làm chủ đất nước, mở ra thời kỳ độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội. Đây không chỉ là sự kiện chính trị mang tầm vóc thời đại, mà còn là bài học lịch sử sâu sắc về vai trò lãnh đạo của Đảng, sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc và tinh thần cách mạng tiến công, sáng tạo.
Trong suốt 80 năm qua, tinh thần Cách mạng Tháng Tám năm 1945 đã trở thành ngọn lửa soi đường, hun đúc ý chí vươn lên của toàn Đảng, toàn dân, toàn quân ta. Đặc biệt, trong bối cảnh đẩy mạnh đổi mới toàn diện đất nước, xây dựng và hoàn thiện nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, thúc đẩy công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế sâu rộng, tinh thần Cách mạng Tháng Tám tiếp tục thể hiện giá trị thiết thực, góp phần cổ vũ các phong trào thi đua yêu nước - động lực chính trị, tinh thần quan trọng trong phát triển đất nước.
Thi đua yêu nước như Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định là “yêu nước thì phải thi đua, mà thi đua là yêu nước”. Những phong trào thi đua hiện nay không chỉ kế thừa truyền thống lịch sử của dân tộc mà còn phải đổi mới nội dung, phương thức để phù hợp với đặc trưng của thời đại số, chuyển đổi xanh, phát triển bền vững và hội nhập quốc tế sâu rộng. Vì vậy, việc phát huy tinh thần Cách mạng Tháng Tám trong thi đua yêu nước có ý nghĩa quan trọng trong việc củng cố niềm tin, khơi dậy khát vọng phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc như mục tiêu Đại hội XIII của Đảng đã đề ra.
1. Thực tiễn triển khai các phong trào thi đua yêu nước trong giai đoạn hiện nay
Trong suốt quá trình đổi mới, đặc biệt từ sau Đại hội XIII của Đảng, các phong trào thi đua yêu nước ở nước ta đã có nhiều đổi mới cả về nội dung và phương thức tổ chức, ngày càng gắn chặt hơn với nhiệm vụ chính trị trung tâm, yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội, xây dựng Đảng và hệ thống chính trị trong sạch, vững mạnh. Thực tiễn triển khai các phong trào thi đua cho thấy tinh thần yêu nước, ý chí tự lực, tự cường và khát vọng cống hiến của nhân dân tiếp tục được khơi dậy, phát huy, tạo nên động lực quan trọng cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong bối cảnh mới.
1.1. Những kết quả nổi bật của phong trào thi đua yêu nước
Trước hết, các phong trào thi đua yêu nước đã được triển khai tương đối đồng bộ, rộng khắp, bám sát nhiệm vụ chính trị của từng ngành, từng địa phương và từng lĩnh vực. Nhiều phong trào lớn do Trung ương phát động như thi đua thực hiện thắng lợi các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội hằng năm và cả nhiệm kỳ; thi đua cải cách hành chính; thi đua chuyển đổi số; thi đua xây dựng nông thôn mới, đô thị văn minh; thi đua phòng, chống tham nhũng, tiêu cực… đã tạo ra khí thế sôi nổi, lan tỏa mạnh mẽ trong toàn xã hội.
Trong lĩnh vực kinh tế, các phong trào thi đua đã góp phần thúc đẩy đổi mới mô hình tăng trưởng, nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả và sức cạnh tranh của nền kinh tế. Nhiều địa phương, bộ, ngành đã cụ thể hóa nội dung thi đua gắn với việc thực hiện các chương trình mục tiêu quốc gia, nhất là chương trình xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững, phát triển kinh tế vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Thi đua lao động sáng tạo trong công nhân, nông dân, doanh nhân được gắn với ứng dụng khoa học - công nghệ, đổi mới quy trình sản xuất, chuyển đổi số và phát triển kinh tế xanh, qua đó góp phần quan trọng vào tăng trưởng kinh tế và ổn định xã hội.
Trong lĩnh vực chính trị và xây dựng hệ thống chính trị, thi đua yêu nước được triển khai gắn chặt với công tác xây dựng, chỉnh đốn Đảng; nâng cao năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu của tổ chức đảng và chất lượng đội ngũ cán bộ, đảng viên. Các phong trào thi đua học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh tiếp tục được đẩy mạnh, từng bước đi vào chiều sâu, gắn với thực hiện Nghị quyết Trung ương 4 (khóa XII, XIII) và nhiệm vụ phòng, chống suy thoái, “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” trong nội bộ. Qua đó, nhiều tập thể, cá nhân tiêu biểu đã được phát hiện, bồi dưỡng, nhân rộng, tạo sức lan tỏa tích cực trong toàn hệ thống chính trị.
Trong lĩnh vực quốc phòng, an ninh và đối ngoại, các phong trào thi đua yêu nước tiếp tục phát huy vai trò nòng cốt trong việc giữ vững độc lập, chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ, bảo đảm an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội và nâng cao vị thế, uy tín quốc tế của Việt Nam. Lực lượng vũ trang nhân dân duy trì hiệu quả các phong trào thi đua quyết thắng, thi đua bảo vệ an ninh Tổ quốc, góp phần xây dựng thế trận quốc phòng toàn dân và thế trận an ninh nhân dân vững chắc.
Đặc biệt, thi đua yêu nước trong đội ngũ trí thức, nhà khoa học, văn nghệ sĩ, doanh nhân và thanh niên có nhiều chuyển biến tích cực. Nhiều công trình khoa học, sáng kiến kỹ thuật, mô hình đổi mới sáng tạo đã được ứng dụng hiệu quả vào thực tiễn, góp phần giải quyết các vấn đề lớn của đất nước như chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, thích ứng với biến đổi khí hậu, phát triển kinh tế tri thức. Thanh niên với vai trò xung kích, sáng tạo đã tích cực tham gia các phong trào tình nguyện, khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo, qua đó thể hiện rõ tinh thần yêu nước, trách nhiệm xã hội trong điều kiện mới.
1.2. Một số hạn chế, bất cập đặt ra từ thực tiễn
Bên cạnh những kết quả đạt được, thực tiễn triển khai phong trào thi đua yêu nước hiện nay cũng bộc lộ không ít hạn chế, đòi hỏi phải được nhận diện đầy đủ và có giải pháp khắc phục kịp thời.
Trước hết, ở một số nơi, phong trào thi đua còn mang tính hình thức, dàn trải, chưa thực sự gắn chặt với nhiệm vụ trọng tâm và yêu cầu phát triển của từng cơ quan, đơn vị. Nội dung thi đua chưa được thiết kế đủ cụ thể, thiếu tiêu chí đánh giá rõ ràng, dẫn đến hiệu quả chưa cao, chưa tạo được động lực mạnh mẽ thúc đẩy đổi mới và sáng tạo.
Thứ hai, phương thức tổ chức phong trào thi đua ở một số lĩnh vực chậm được đổi mới, chưa theo kịp yêu cầu của bối cảnh chuyển đổi số, hội nhập quốc tế và phát triển kinh tế tri thức. Việc ứng dụng công nghệ số trong quản lý, theo dõi, đánh giá kết quả thi đua còn hạn chế; công tác tuyên truyền, nhân rộng điển hình tiên tiến chưa thật sự hấp dẫn, chưa tạo được sức lan tỏa rộng rãi trong xã hội, nhất là đối với giới trẻ.
Thứ ba, công tác khen thưởng ở một số nơi còn chưa thực sự công bằng, chưa chú trọng đúng mức đến kết quả thực chất và giá trị đóng góp. Tình trạng khen thưởng còn nặng về thành tích, chưa gắn chặt với hiệu quả công việc và mức độ cống hiến thực tế, phần nào làm giảm ý nghĩa động viên, khích lệ của phong trào thi đua.
Thứ tư, vai trò chủ thể của nhân dân trong một số phong trào thi đua chưa được phát huy đầy đủ. Một bộ phận cán bộ, đảng viên và người dân chưa nhận thức sâu sắc về ý nghĩa, giá trị của thi đua yêu nước; tinh thần tự giác, sáng tạo, dấn thân trong thi đua chưa được khơi dậy mạnh mẽ như yêu cầu đặt ra.
Từ thực tiễn trên cho thấy, để phong trào thi đua yêu nước thực sự trở thành động lực phát triển, cần có sự đổi mới mạnh mẽ cả về tư duy và cách làm, trên nền tảng kế thừa và phát huy tinh thần Cách mạng Tháng Tám năm 1945. Đó là tinh thần chủ động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm; tinh thần đại đoàn kết toàn dân tộc; ý chí vượt qua khó khăn, thách thức vì mục tiêu độc lập dân tộc và hạnh phúc của nhân dân.
Thực tiễn cũng đặt ra yêu cầu phải gắn chặt thi đua yêu nước với khát vọng phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc; với việc thực hiện các đột phá chiến lược và nhiệm vụ trọng tâm mà Đại hội XIII và dự thảo Văn kiện Đại hội XIV của Đảng đã xác định. Thi đua không chỉ là phong trào vận động mang tính tinh thần, mà phải trở thành phương thức tổ chức hành động cách mạng trong điều kiện mới, góp phần trực tiếp tạo ra giá trị gia tăng cho xã hội, nâng cao chất lượng quản trị quốc gia và đời sống của nhân dân.
Chính từ những yêu cầu đó, việc phát huy tinh thần Cách mạng Tháng Tám năm 1945 trong các phong trào thi đua yêu nước hiện nay cần được đặt trong một tư duy phát triển mới, coi thi đua là động lực nội sinh quan trọng, là biểu hiện sinh động của lòng yêu nước trong thời kỳ hòa bình, xây dựng và phát triển đất nước.
2. Phát huy tinh thần cách mạng tháng tám năm 1945 trong phong trào thi đua yêu nước hiện nay
Phát huy tinh thần Cách mạng Tháng Tám năm 1945 trong các phong trào thi đua yêu nước hiện nay không phải là sự tái hiện giản đơn các hình thức vận động trong điều kiện lịch sử đã qua, mà là quá trình kế thừa và phát triển những giá trị cốt lõi của Cách mạng Tháng Tám, chuyển hóa chúng thành động lực tinh thần và phương thức hành động phù hợp với yêu cầu phát triển đất nước trong thời kỳ mới. Đây là vấn đề có ý nghĩa lý luận và thực tiễn sâu sắc, gắn trực tiếp với việc khơi dậy khát vọng phát triển, củng cố niềm tin xã hội và tăng cường sức mạnh nội sinh của dân tộc.
2.1. Khơi dậy và nuôi dưỡng khát vọng phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc
Tinh thần Cách mạng Tháng Tám trước hết là tinh thần của khát vọng độc lập, tự do và làm chủ vận mệnh dân tộc. Trong bối cảnh hiện nay, tinh thần ấy cần được chuyển hóa thành khát vọng phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc - mục tiêu xuyên suốt mà Đảng ta đã khẳng định trong các Văn kiện Đại hội XIII và định hướng cho Đại hội XIV.
Các phong trào thi đua yêu nước cần được tổ chức theo hướng khơi dậy mạnh mẽ ý chí vươn lên, tinh thần cống hiến và trách nhiệm xã hội của mỗi cá nhân, tập thể. Thi đua không chỉ nhằm hoàn thành chỉ tiêu, kế hoạch trước mắt mà phải hướng tới mục tiêu dài hạn là xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ gắn với hội nhập quốc tế sâu rộng; phát triển nhanh nhưng bền vững; bảo đảm tiến bộ, công bằng xã hội. Khi khát vọng phát triển được đặt vào trung tâm của phong trào thi đua, tinh thần Cách mạng Tháng Tám năm 1945sẽ trở thành nguồn năng lượng tinh thần to lớn, thúc đẩy toàn xã hội hành động vì lợi ích chung của quốc gia - dân tộc.
2.2. Phát huy tinh thần đại đoàn kết toàn dân tộc trong tổ chức phong trào thi đua
Một trong những giá trị cốt lõi làm nên thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám năm 1945 là sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc. Việc phát huy tinh thần này trong phong trào thi đua yêu nước hiện nay đòi hỏi phải mở rộng không gian và chủ thể của thi đua, bảo đảm mọi tầng lớp nhân dân đều có điều kiện và cơ hội tham gia.
Phong trào thi đua cần được tổ chức theo hướng bao trùm, linh hoạt, phù hợp với đặc điểm của từng nhóm xã hội, từng lĩnh vực hoạt động; đồng thời phát huy vai trò của Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội trong việc tập hợp, đoàn kết, vận động nhân dân. Thi đua không chỉ diễn ra trong khu vực nhà nước mà cần lan tỏa mạnh mẽ trong khu vực kinh tế tư nhân, đội ngũ doanh nhân, trí thức, văn nghệ sĩ, người lao động trong các loại hình doanh nghiệp, cũng như cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài.
Việc phát huy tinh thần đại đoàn kết trong thi đua yêu nước cũng gắn liền với yêu cầu tôn trọng, bảo vệ và phát huy quyền làm chủ của nhân dân, khuyến khích sáng kiến từ cơ sở, coi trọng vai trò chủ thể của người dân trong phát triển kinh tế - xã hội. Đây chính là sự kế thừa và phát triển sáng tạo bài học “lấy dân làm gốc” của Cách mạng Tháng Tám trong điều kiện mới.
2.3. Vận dụng tinh thần chủ động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm vào nội dung thi đua
Cách mạng Tháng Tám năm 1945 là cuộc cách mạng của tinh thần chủ động nắm bắt thời cơ, hành động quyết đoán và sáng tạo. Phát huy tinh thần đó trong phong trào thi đua hiện nay đòi hỏi phải đổi mới mạnh mẽ nội dung thi đua theo hướng khuyến khích đổi mới sáng tạo, dám đột phá, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung.
Các phong trào thi đua cần tập trung vào những lĩnh vực then chốt, có tính chiến lược đối với sự phát triển của đất nước như: chuyển đổi số quốc gia; phát triển khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo; nâng cao chất lượng nguồn nhân lực; phát triển kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn; cải cách thể chế và hiện đại hóa quản trị quốc gia. Thi đua phải gắn với việc giải quyết những “điểm nghẽn”, “nút thắt” của phát triển, khuyến khích các mô hình mới, cách làm hay, sáng kiến có giá trị thực tiễn cao.
Trong bối cảnh cạnh tranh quốc tế ngày càng gay gắt, tinh thần chủ động, sáng tạo của Cách mạng Tháng Tám cần được cụ thể hóa thành các phong trào thi đua hướng tới nâng cao năng lực tự chủ, khả năng thích ứng và sức cạnh tranh của nền kinh tế, của từng ngành, từng địa phương và từng tổ chức.
2.4. Gắn phong trào thi đua yêu nước với xây dựng Đảng và hệ thống chính trị trong sạch, vững mạnh
Phát huy tinh thần Cách mạng Tháng Tám năm 1945 trong thi đua yêu nước không thể tách rời nhiệm vụ xây dựng, chỉnh đốn Đảng và hệ thống chính trị. Trong điều kiện Đảng cầm quyền, thi đua yêu nước phải được tổ chức gắn chặt với việc nâng cao năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu của tổ chức đảng, chất lượng đội ngũ cán bộ, đảng viên, nhất là người đứng đầu.
Các phong trào thi đua cần hướng mạnh vào việc thực hiện các chuẩn mực về đạo đức công vụ, kỷ luật, kỷ cương hành chính; phòng, chống tham nhũng, tiêu cực; nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của bộ máy nhà nước. Thi đua trong xây dựng Đảng phải thực sự trở thành động lực thúc đẩy mỗi cán bộ, đảng viên tự rèn luyện, tự soi, tự sửa, phát huy tinh thần nêu gương, trách nhiệm và tận tụy phục vụ nhân dân - những phẩm chất đã được hun đúc từ tinh thần Tháng Tám năm 1945.
2.5. Đổi mới phương thức tổ chức và lan tỏa giá trị của phong trào thi đua
Phát huy tinh thần Cách mạng Tháng Tám năm 1945 trong thi đua yêu nước hiện nay cũng đòi hỏi phải đổi mới phương thức tổ chức phong trào theo hướng hiện đại, linh hoạt, phù hợp với bối cảnh chuyển đổi số và truyền thông đa nền tảng. Việc ứng dụng công nghệ số trong quản lý, theo dõi, đánh giá phong trào thi đua sẽ góp phần nâng cao tính minh bạch, hiệu quả và sức lan tỏa của thi đua yêu nước.
Đồng thời, cần chú trọng công tác phát hiện, bồi dưỡng, tôn vinh và nhân rộng các điển hình tiên tiến - những “hạt nhân” mang tinh thần Cách mạng Tháng Tám trong thời kỳ mới. Việc tôn vinh phải kịp thời, thực chất, gắn với giá trị cống hiến cụ thể, qua đó tạo sức lan tỏa tích cực, củng cố niềm tin và khơi dậy tinh thần thi đua tự giác trong toàn xã hội.
Tài liệu tham khảo:
1. Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2021.
2. Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2021.
3. Nguyễn Phú Trọng: Một số vấn đề lý luận và thực tiễn về chủ nghĩa xã hội và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2022.
4. Ban Thi đua - Khen thưởng Trung ương: Phong trào thi đua yêu nước ở Việt Nam trong thời kỳ đổi mới, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2020.
5. Viện Lịch sử Đảng: Cách mạng Tháng Tám năm 1945 - Giá trị lịch sử và bài học kinh nghiệm, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2015.
