1. Nhận thức được tầm quan trọng của việc xây dựng văn hóa trong Đảng, Đảng ta nhiều lần đề cập, xem đây là nhân tố quan trọng để xây dựng hệ thống chính trị trong sạch, vững mạnh. Nghị quyết số 33-NQ/TW, ngày 09/6/2014 Hội ngị lần thứ chín Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XI về xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước khẳng định: “Chú trọng chăm lo xây dựng văn hóa trong Đảng, trong các cơ quan nhà nước và các đoàn thể; coi đây là nhân tố quan trọng để xây dựng hệ thống chính trị trong sạch, vững mạnh”.
Tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII (năm 2016), Đảng ta tiếp tục khẳng định: “Coi trọng xây dựng văn hóa trong các tổ chức đảng, cơ quan nhà nước, trong hệ thống chính trị mà nội dung quan trọng là tiếp tục đẩy mạnh học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh”1.
Xây dựng văn hóa trong Đảng cũng là một trong 6 nhiệm vụ trọng tâm được Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đề ra tại Hội nghị Văn hóa toàn quốc triển khai Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng (ngày 24/11/2021), chú trọng xây dựng Đảng và hệ thống chính trị về văn hóa, đạo đức, kiên quyết đấu tranh phòng chống tham nhũng và tiêu cực để Đảng thực sự tiêu biểu cho lương tri, phẩm giá con người Việt Nam. Trọng tâm xây dựng và phát triển văn hóa là xây dựng con người có nhân cách và xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh, chú trọng mối quan hệ giữa văn hóa và chính trị, văn hóa và kinh tế, xây dựng văn hóa trong Đảng, trong hệ thống chính trị, xây dựng văn hóa công chức, văn hóa công vụ, đặc biệt là đạo đức công vụ, chú trọng sự nêu gương của cán bộ, đảng viên.
Thực tế lịch sử xã hội cho thấy, bất cứ một đảng chính trị cầm quyền nào muốn cầm quyền bền vững và lâu dài, muốn lãnh đạo thành công công cuộc xây dựng và phát triển đất nước, đều cần có những người cán bộ, đảng viên tài năng, xuất chúng. Đó là người có đầy đủ những yếu tố trí tuệ, phẩm chất đạo đức, năng lực tổ chức và năng lực tư duy, nghĩa là có nền tảng văn hóa uyên bác, vững vàng và vượt trội. Bởi vậy mà Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn khẳng định rằng: “Muôn việc thành công hoặc thất bại, đều do cán bộ tốt hoặc kém”2; “cán bộ là cái gốc của mọi công việc”3.
Tuy nhiên, “năng lực của người không phải hoàn toàn do tự nhiên mà có mà một phần lớn do công tác, do luyện tập mà có”. Năng lực của cán bộ, đảng viên của một đảng chính trị, của một đất nước cũng vậy, chỉ có thể hình thành trên cơ sở quá trình tôi luyện, sàng lọc, rèn giũa và thử thách, trong những môi trường khác nhau, qua thực tiễn các công việc được giao phó.
Văn hóa là nền tảng, sức mạnh nội sinh và là cơ sở bảo đảm cho việc thực hiện mục tiêu xây dựng Đảng vững mạnh về chính trị, tổ chức và cán bộ. Đội ngũ cán bộ, đảng viên chính là những người đại diện cho văn hóa Đảng, mang văn hóa Đảng lan tỏa tới đời sống xã hội. Vì vậy trước hết cần tập trung xây dựng văn hóa trong Đảng bằng việc mỗi tổ chức đảng, đảng viên, nhất là người đứng đầu phải làm tốt chức trách, nhiệm vụ của mình xây dựng và thực hiện chuẩn mực trong thực hiện nhiệm vụ và ứng xử với nhân dân với tinh thần hết lòng phục vụ nhân dân. “Văn hóa Đảng là văn hóa của một tổ chức cầm quyền, tổ chức tinh hoa giữ trọng trách dẫn dắt, lãnh đạo giai cấp công nhân, nhân dân lao động và cả dân tộc Việt Nam theo một cương lĩnh, đường lối dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh. Đó là tính văn hóa cao nhất của Đảng. Văn hóa Đảng trước hết là văn hóa của con người, là phẩm chất đạo đức trong mỗi cán bộ, đảng viên, nhất là với những người đứng đầu, đảng viên giữ cương vị lãnh đạo, quản lý, đó là những người tiên phong, gương mẫu trong mọi lĩnh vực”.
Điều đặc biệt quan trọng là xây dựng văn hóa trong lãnh đạo quản lý, phát huy vai trò nêu gương của cán bộ, đảng viên, nhất là cán bộ cấp chiến lược, người đứng đầu theo tư tưởng, đạo đức, phong cách, văn hóa của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Xây dựng văn hóa nêu gương trong Đảng chính là một trong những mấu chốt dẫn đến xây dựng Đảng trong sạch, vững mạnh. Nghị quyết số 26-NQ/TW, ngày 19/5/2018 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XII về tập trung xây dựng đội ngũ cán bộ các cấp, nhất là cấp chiến lược, đủ phẩm chất, năng lực và uy tín, ngang tầm nhiệm vụ khẳng định cán bộ cấp chiến lược là những người “có bản lĩnh chính trị, kiên định chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, mục tiêu, lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, có tư duy đổi mới, có khả năng hoạch định đường lối, chính sách và lãnh đạo, chỉ đạo tổ chức thực hiện”. Xét về khía cạnh văn hóa, đạo đức của Đảng được thể hiện qua đạo đức của người cán bộ thực hành đạo đức cách mạng, chính là lời nói đi đôi với việc làm, rèn luyện nhân cách, lối sống, nghiêm túc tự phê bình và phê bình, chống chủ nghĩa cá nhân, cơ hội, biết hy sinh lợi ích cá nhân, đặt lợi ích của nhân dân lên trên hết, trước hết. Đó chính là cách để người cán bộ, đảng viên phấn đấu cho lý tưởng cao đẹp của đảng cầm quyền, đó cũng là cách thể hiện văn hóa trong Đảng một cách sinh động nhất.
2. Sau gần 40 năm đổi mới, đất nước ta đã đạt được nhiều thành tựu to lớn và có ý nghĩa lịch sử, “Đất nước ta chưa bao giờ có được cơ đồ, tiềm lực, vị thế và uy tín quốc tế như ngày nay”4. Có được những thành tựu đó, một phần là do Đảng ta đã quan tâm chăm lo xây dựng Đảng, trong đó có xây dựng văn hóa trong Đảng trên cơ sở nâng cao phẩm chất đạo đức của đội ngũ cán bộ, đảng viên. Qua các kỳ đại hội và đặc biệt là Đại hội XIII, Đảng ta luôn khẳng định: Đội ngũ cán bộ có lập trường tư tưởng, bản lĩnh chính trị vững vàng, có đạo đức, lối sống giản dị, gương mẫu, có ý thức tổ chức kỷ luật, luôn tu dưỡng, rèn luyện; trình độ năng lực được nâng lên, phấn đấu hoàn thành nhiệm vụ được giao. Nhiều cán bộ năng động, sáng tạo, thích ứng với xu thế hội nhập. Đa số cán bộ lãnh đạo Đảng, Nhà nước, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội ở các cấp có năng lực, phẩm chất, uy tín. Công tác đấu tranh ngăn chặn, đẩy lùi tình trạng suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lống sống, “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” trong đội ngũ cán bộ, đảng viên đã đạt được một số kết quả”5. Nhiều vụ án tham nhũng nghiêm trọng, phức tạp đã được các cấp ủy phát hiện và tập trung chỉ đạo điều tra, truy tố, xét xử nghiêm minh, được nhân dân đồng tình, ủng hộ.
Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, hiện nay, tình trang suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống và những biểu hiện của tệ quan liêu, tham nhũng, lãng phí, mất dân chủ, thiếu trách nhiệm… vẫn còn tồn tại trong một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên, dẫn đến làm “vẩn đục” văn hóa Đảng, làm tổn hại uy tín, thanh danh của Đảng. Cụ thể: “Tình trạng suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống của một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên chưa bị đẩy lùi, có mặt, có bộ phận còn diễn biến tinh vi, phức tạp hơn; tham nhũng, lãng phí, tiêu cực vẫn còn nghiêm trọng, tập trung vào số đảng viên có chức vụ trong bộ máy nhà nước”. Một số cán bộ lãnh đạo, quản lý ở các cấp, các ngành, kể cả cấp Trung ương, chưa nêu gương về đạo đức, lối sống, giảm sút sức chiến đấu và thiếu kiên quyết trong phòng, chống tham nhũng, tiêu cực. Đây là vấn đề hệ trọng, liên quan trực tiếp đến sinh mệnh của Đảng và sự tồn vong của chế độ. Vì vậy, cùng với việc định vị giá trị, cần tiếp tục xây dựng văn hóa trong Đảng, trong đó trước nhất là nâng cao phẩm chất đạo đức của đội ngũ cán bộ, đảng viên, coi đây là một trong những vấn đề cấp bách nhằm góp phần xây dựng Đảng thực sự là một Đảng cách mạng chân chính, là đạo đức, là văn minh.
Một là, xây dựng đường lối, chủ trương đúng đắn, tạo sự thống nhất về chính trị, tư tưởng và các chương trình hành động, nâng cao chất lượng sinh hoạt Đảng. Bảo đảm thực hiện nghiêm túc các nguyên tắc tổ chức, hoạt động của Đảng, nhất là nguyên tắc tập trung dân chủ, tập thể lãnh đạo, cá nhân phụ trách, thiểu số phục tùng đa số, cá nhân phục tùng tổ chức, cấp dưới phục tùng cấp trên, toàn Đảng phục tùng Trung ương. Tăng cường đoàn kết, nhất trí trong Đảng, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân trên cơ sở mục tiêu giữ vững độc lập dân tộc, thống nhất Tổ quốc gắn với việc đẩy mạnh học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh.
Tập trung xử lý dứt điểm tình trạng mất đoàn kết nội bộ, lợi dụng bất đồng ý kiến, mâu thuẫn trong nội bộ dẫn đến nguy cơ tự diễn biến, tự chuyển hóa. Đẩy mạnh, đổi mới công tác tuyên truyền việc thực hiện Chỉ thị số 05-CT/TW, ngày 15/5/2016 của Bộ Chính trị về đẩy mạnh học tập làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh, Nghị quyết Trung ương 4 khóa XII, Kết luận số 21-KL/TW của Hội nghị Trung ương 4 khóa XIII về đẩy mạnh xây dựng, chỉnh đốn Đảng và hệ thống chính trị, Quy định số 144-QĐ/TW, ngày 09/5/2024 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng về chuẩn mực đạo đức cách mạng của cán bộ, đảng viên trong giai đoạn mới trên các phương tiện truyền thông.
Hai là, đẩy mạnh giáo dục, đào tạo, bồi dưỡng, nâng cao nhận thức của cán bộ, đảng viên về vai trò của văn hóa và đạo đức trong xây dựng Đảng, xây dựng văn hóa trong Đảng. Thường xuyên kiểm tra, đánh giá, rút kinh nghiệm hoạt động đào tạo, bồi dưỡng cho cán bộ, đảng viên. Đây là cơ sở để các chủ thể đánh giá thực chất hiệu quả của việc đào tạo, bồi dưỡng nâng cao văn hóa chính trị, phẩm chất đạo đức, đồng thời rút kinh nghiệm cho quá trình tổ chức các hoạt động tiếp theo. Theo đó, cần xác định rõ, cụ thể mục đích, yêu cầu, nội dung, các tiêu chí đánh giá; quá trình đánh giá chính xác, có kết quả rõ ràng cả về định tính và định lượng đối với từng cán bộ, đảng viên trong mỗi cơ quan, đơn vị. Kết quả đánh giá là thước đo quan trọng xếp loại mức độ hoàn thành nhiệm vụ, là cơ sở cho việc xây dựng quy hoạch, kế hoạch bố trí, sắp xếp, sử dụng, đề bạt cán bộ trong nhiệm kỳ mới.
Ba là, nâng cao trình độ tri thức về mọi mặt, đặc biệt về tri thức chính trị cho cán bộ, đảng viên. Trên cơ sở những tri thức và sự hiểu biết về chính trị, cán bộ, đảng viên mới có thể giác ngộ về lập trường, quan điểm giai cấp đúng đắn, qua đó xác định đúng mục tiêu, thái độ và động cơ chính trị, phát huy tính tự giác, quyết tâm, sáng tạo cả trong hoạt động thực tiễn cũng như ở hành vi chính trị.
Tri thức chính trị của cán bộ, đảng viên có vai trò định hướng cho mọi hoạt động trên tất cả các lĩnh vực. Trang bị tri thức chính trị cần tập trung vào nâng cao hiểu biết về lý luận chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối, quan điểm của Đảng, chính sách và pháp luật của Nhà nước; tri thức về chính trị, tri thức về lãnh đạo, quản lý... Đó là những giá trị cốt lõi của văn hóa chính trị để cán bộ, đảng viên nhận thức đầy đủ giá trị trong đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước. Xây dựng văn hóa chính trị cho cán bộ, đảng viên trước hết và trên hết là xây dựng hệ tư tưởng chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh là nền tảng của Đảng, là cái gốc văn hóa chính trị của Đảng cầm quyền. Một mặt, nâng cao tri thức chính trị giúp cho cán bộ, đảng viên nắm được cốt lõi văn hóa chính trị, là cơ sở cho việc hình thành văn hóa trong hoạt động chính trị và đời sống chính trị. Mặt khác, việc hoạch định chủ trương, tổ chức triển khai nghị quyết, hoạt động lãnh đạo, quản lý phụ thuộc vào trình độ nhận thức của từng cán bộ, đảng viên. Nói đến tri thức chính trị của cán bộ, đảng viên là nói tới trình độ hiểu biết, năng lực thực chất, không phải chỉ đơn thuần xét theo bằng cấp.
Bốn là, khơi dậy tính tích cực, chủ động, tự giác của cán bộ, đảng viên trong tự nâng cao văn hóa chính trị, tu dưỡng. Để thực hiện được yêu cầu này, đòi hỏi mỗi cán bộ, đảng viên phải không ngừng chủ động, tích cực trau dồi học vấn, tích lũy tri thức, nâng cao bản lĩnh chính trị, hoàn thiện nhân cách để từng bước đạt tới giá trị của văn hóa chính trị. Mỗi người phải tự mình ra sức thực hành văn hóa chính trị, rèn luyện đạo đức ở mọi lúc, mọi nơi, trong mọi nhiệm vụ, điều kiện, hoàn cảnh, không gian và thời gian; phải tự mình điều chỉnh thái độ, tình cảm, hành vi ứng xử thấu tình, đạt lý, tôn trọng nhân dân, pháp luật của Nhà nước; không ngừng nâng cao giá trị nhân cách, tự nêu gương về văn hóa trong cơ quan, đơn vị, khu dân cư, trong nhân dân.
Năm là, phát huy vai trò tiền phong, gương mẫu của cấp ủy, người đứng đầu và trách nhiệm của cả hệ thống chính trị trong tiến hành tự phê bình và phê bình, trên tinh thần tiến hành từ trên xuống dưới, từ trong ra ngoài, từ cấp ủy, người đứng đầu đến cán bộ, đảng viên. Duy trì và thực hiện nghiêm túc, thường xuyên, hiệu quả các nguyên tắc xây dựng Đảng, Điều lệ Đảng, chú trọng thực hiện tự phê bình và phê bình gắn với nhiệm vụ chính trị, với các đợt sinh hoạt Đảng. Kết hợp chặt chẽ giữa công tác tư tưởng với công tác tổ chức; phát huy dân chủ; đề cao tính tự giác, trách nhiệm, thái độ và phương pháp tự phê bình và phê bình đúng đắn, phù hợp, bảo đảm tính văn hóa, tính khoa học, tính nhân văn của mỗi cán bộ, đảng viên. Phát huy vai trò của các tổ chức quần chúng, nhất là nhân dân tại mỗi địa phương, cơ quan, đơn vị trong giám sát, phê bình tổ chức Đảng và cán bộ, đảng viên với các hình thức phù hợp.
Để xây dựng và phát huy văn hóa trong Đảng, bên cạnh việc nâng cao nhận thức về vị trí và vai trò của văn hóa trong xây dựng Đảng, một trong những trọng tâm cần được coi trọng là văn hóa nêu gương. Mỗi cán bộ, đảng viên nêu gương là trách nhiệm của bổn phận và đạo lý, tự giác thực hành bằng những hành động, việc làm dù nhỏ trong công tác và đời sống hằng ngày, trong ứng xử với chính mình, với tập thể cơ quan, đơn vị. Thông qua việc nêu gương, nhân rộng các tấm gương điển hình của tập thể và cá nhân để “giáo dục lẫn nhau”, thiết thực giữ gìn và củng cố sự đoàn kết, thống nhất trong Đảng. Mỗi cán bộ, đảng viên tự nêu gương sáng, hàng triệu đảng viên là những tấm gương sáng thì môi trường văn hóa trong Đảng sẽ trong sạch, vững mạnh. Cùng với đó, cần coi trọng công tác kiểm tra, giám sát trong Đảng, kết hợp với phát huy vai trò giám sát của báo chí và nhân dân đối với việc thực hiện trách nhiệm nêu gương của cán bộ, đảng viên.
1. Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII, Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật, Hà nội, 2016, tr. 215.
2. Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2021, t. 5, tr. 280.
3. Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t. 5, tr. 309.
4. Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2021, t. I, tr. 25.
5. Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Hội nghị lần thứ tư Ban Chấp hành Trung ương khóa XII, Hà Nội, Văn phòng Trung ương Đảng, 2016, tr. 2-3.
