1. Yêu cầu nâng cao năng lực vận dụng lý luận vào thực tiễn của cán bộ sau đào tạo cao cấp lý luận chính trị
Đào tạo Cao cấp lý luận chính trị là một bộ phận quan trọng trong công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ của Đảng, nhằm trang bị, củng cố thế giới quan, phương pháp luận khoa học, nâng cao bản lĩnh chính trị, tư duy lý luận và năng lực lãnh đạo, quản lý cho đội ngũ cán bộ. Tuy nhiên, hiệu quả của đào tạo không chỉ được thể hiện ở việc cán bộ nắm được hệ thống tri thức lý luận hay đạt chuẩn về trình độ, mà quan trọng hơn là khả năng chuyển hóa tri thức thành phương pháp tư duy, năng lực phân tích, năng lực quyết định và tổ chức thực hiện nhiệm vụ. Vì vậy, đối với cán bộ sau đào tạo cao cấp lý luận chính trị, nâng cao năng lực vận dụng lý luận vào thực tiễn phải được xác định là yêu cầu thường xuyên, trực tiếp và là một trong những thước đo quan trọng của chất lượng đào tạo, bồi dưỡng cán bộ.
Yêu cầu này càng trở nên cấp thiết trong giai đoạn phát triển mới của đất nước. Văn kiện Đại hội XIV của Đảng nhấn mạnh yêu cầu “kiên định, vận dụng và phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, lý luận về đường lối đổi mới; kiên định mục tiêu độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội; kiên định đẩy mạnh toàn diện, đồng bộ công cuộc đổi mới”1, đồng thời xác định phải gắn kết chặt chẽ tổng kết thực tiễn, nghiên cứu lý luận với xây dựng và tổ chức thực hiện đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước. Đối với cán bộ đã qua đào tạo cao cấp lý luận chính trị, yêu cầu đó đòi hỏi phải chuyển từ học lý luận sang làm việc bằng lý luận, từ tiếp nhận và hiểu các quan điểm, nguyên lý sang phân tích, cụ thể hóa và vận dụng sáng tạo vào điều kiện thực tế.
Thứ nhất, nâng cao năng lực vận dụng lý luận vào thực tiễn nhằm khắc phục tình trạng tách rời giữa tri thức lý luận với thực hiện chức trách, nhiệm vụ. Cùng một chủ trương, nghị quyết của Đảng nhưng khi triển khai ở những địa phương, cơ quan, đơn vị khác nhau có thể đạt kết quả khác nhau, do điều kiện kinh tế - xã hội, nguồn lực, tổ chức bộ máy và những vấn đề thực tiễn đặt ra không giống nhau. Vì vậy, cán bộ sau đào tạo không thể vận dụng lý luận theo cách máy móc, giáo điều hoặc sao chép kinh nghiệm, mà phải biết phân tích đặc điểm cụ thể, nhận diện đúng vấn đề, xác định nguyên nhân và lựa chọn phương thức tổ chức thực hiện phù hợp. Năng lực vận dụng lý luận trước hết được thể hiện ở khả năng chuyển hóa những nguyên lý, quan điểm chung thành nhận thức và phương thức giải quyết những vấn đề cụ thể của thực tiễn, bảo đảm sự phù hợp giữa yêu cầu chung với điều kiện, đặc điểm của từng địa bàn, lĩnh vực và nhiệm vụ.
Thứ hai, nâng cao năng lực vận dụng lý luận đáp ứng yêu cầu của thực tiễn lãnh đạo, quản lý luôn vận động, biến đổi. Sự phát triển nhanh chóng của khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo, kinh tế số, kinh tế xanh, hội nhập quốc tế cùng những biến đổi của môi trường kinh tế - xã hội đang làm xuất hiện nhiều vấn đề mới, phức tạp, đòi hỏi phương thức lãnh đạo, quản trị và tổ chức thực hiện phù hợp. Vì vậy, cán bộ sau đào tạo cao cấp lý luận chính trị không thể chỉ dựa vào những tri thức được trang bị trong khóa học, mà phải thường xuyên cập nhật tri thức, phân tích những biến đổi của thực tiễn và chủ động điều chỉnh phương pháp giải quyết vấn đề. Năng lực vận dụng lý luận trong điều kiện mới do đó gắn chặt với năng lực thích ứng, đổi mới và sáng tạo của người cán bộ. Nghị quyết số 71-NQ/TW ngày 22/8/2025 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo đã xác định: giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu, là động lực then chốt cho phát triển nhanh và bền vững đất nước. Đối với đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, tinh thần này cần được hiểu không chỉ là yêu cầu trong thời gian học tập tại cơ sở đào tạo mà còn phải được tiếp tục thực hiện trong suốt quá trình công tác. Tri thức lý luận sau khi được trang bị phải được kiểm nghiệm, bổ sung và phát triển thông qua thực tiễn lãnh đạo, quản lý và giải quyết các vấn đề thực tiễn.
Thứ ba, nâng cao năng lực vận dụng lý luận phải hướng tới phát triển tư duy lãnh đạo, quản lý khoa học, chủ động và sáng tạo. Cán bộ sau đào tạo cao cấp lý luận chính trị cần có khả năng nhìn nhận vấn đề từ bản chất, nguyên nhân và các mối quan hệ tác động, biết phân tích giữa cái phổ biến và cái đặc thù, giữa mục tiêu lâu dài và nhiệm vụ trước mắt, giữa yêu cầu phát triển với điều kiện và nguồn lực thực tế. Trên cơ sở đó, cán bộ có thể đưa ra quyết định phù hợp và tổ chức thực hiện có hiệu quả. Đây là cơ sở để chuyển từ tư duy quản lý thiên về xử lý công việc trước mắt sang tư duy lãnh đạo, quản trị có tầm nhìn, biết dự báo, chủ động kiến tạo và giải quyết vấn đề. Yêu cầu này phù hợp với định hướng của Đại hội XIV về tiếp tục đổi mới mạnh mẽ tư duy, nâng cao năng lực hoạch định và tổ chức thực hiện chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước và xây dựng đội ngũ cán bộ có năng lực quản trị trong tình hình mới .
Thứ tư, năng lực vận dụng lý luận phải được thể hiện ở khả năng tổng kết thực tiễn, phát hiện vấn đề và góp phần bổ sung, phát triển nhận thức lý luận. Vận dụng lý luận không phải là quá trình một chiều, trong đó lý luận được đưa vào thực tiễn để áp dụng, mà thực tiễn còn là cơ sở kiểm nghiệm, bổ sung và phát triển lý luận. Trong quá trình thực hiện chức trách, nhiệm vụ, cán bộ có điều kiện phát hiện những vấn đề mới, những điểm chưa phù hợp trong cơ chế, chính sách, phương thức tổ chức thực hiện; từ đó nghiên cứu, khái quát kinh nghiệm và đề xuất những giải pháp có cơ sở khoa học. Vì vậy, ở trình độ cao, năng lực vận dụng lý luận không chỉ thể hiện ở khả năng vận dụng những tri thức đã có để giải quyết vấn đề thực tiễn, mà còn ở khả năng từ thực tiễn phát hiện vấn đề mới, khái quát kinh nghiệm và đóng góp vào quá trình bổ sung, phát triển nhận thức lý luận.
Thứ năm, nâng cao năng lực vận dụng lý luận phải gắn với bản lĩnh chính trị, phẩm chất đạo đức, tinh thần trách nhiệm và ý thức phục vụ nhân dân. Tri thức lý luận chỉ có thể được chuyển hóa thành hành động đúng đắn khi người cán bộ có bản lĩnh chính trị vững vàng, có động cơ trong sáng và ý thức trách nhiệm cao. Văn kiện Đại hội XIV đặt ra yêu cầu cần phải "khuyến khích và bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung"2. Vì vậy, năng lực vận dụng lý luận cần được đặt trong tổng thể phẩm chất và năng lực của người cán bộ, trong đó bản lĩnh chính trị và trách nhiệm trước Đảng, Nhà nước và Nhân dân là những điều kiện bảo đảm việc vận dụng lý luận đúng hướng, đúng mục tiêu và phù hợp với lợi ích chung.
Thứ sáu, nâng cao năng lực vận dụng lý luận đòi hỏi chuyển từ quan niệm đào tạo một lần sang phát triển năng lực liên tục và học tập suốt đời. Nghị quyết số 71-NQ/TW nhấn mạnh xây dựng xã hội học tập, thúc đẩy tự học, học tập không ngừng và học tập suốt đời. Đối với cán bộ sau đào tạo cao cấp lý luận chính trị, hoàn thành khóa học không phải là điểm kết thúc mà phải là điểm khởi đầu của quá trình tự học, tự nghiên cứu, cập nhật tri thức và hoàn thiện phương pháp lãnh đạo, quản lý. Trong điều kiện thực tiễn luôn biến đổi, cán bộ càng giữ vị trí lãnh đạo, quản lý càng phải có khả năng tự cập nhật và chủ động làm mới tri thức nâng cao năng lực phân tích và không ngừng hoàn thiện phương pháp giải quyết những vấn đề mới nảy sinh trong thực tiễn công tác.
Từ những yêu cầu trên có thể khẳng định, nâng cao năng lực vận dụng lý luận vào thực tiễn của cán bộ sau đào tạo cao cấp lý luận chính trị không đơn thuần là tiếp tục bổ sung kiến thức, mà là phát triển năng lực hành động trên nền tảng lý luận. Năng lực đó được thể hiện qua khả năng tư duy lý luận, phân tích và dự báo, cụ thể hóa chủ trương, giải quyết vấn đề, tham mưu và ra quyết định, tổ chức thực hiện, tổng kết thực tiễn và đổi mới, sáng tạo trong lãnh đạo, quản lý. Theo đó, quá trình vận dụng lý luận cần được nhìn nhận như một quá trình hai chiều: lý luận soi sáng thực tiễn, còn thực tiễn kiểm nghiệm, bổ sung và phát triển lý luận. Đây vừa là cụ thể hóa yêu cầu “học đi đôi với hành”, “lý thuyết gắn liền với thực tiễn” của Nghị quyết số 71-NQ/TW, vừa đáp ứng yêu cầu của Đại hội XIV về gắn kết chặt chẽ tổng kết thực tiễn, nghiên cứu lý luận với xây dựng và tổ chức thực hiện đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước.
2. Những vấn đề đặt ra đối với việc nâng cao năng lực vận dụng lý luận vào thực tiễn của cán bộ sau đào tạo cao cấp lý luận chính trị
Đào tạo cao cấp lý luận chính trị tạo nền tảng quan trọng để cán bộ củng cố bản lĩnh chính trị, phương pháp tư duy khoa học và năng lực lãnh đạo, quản lý. Tuy nhiên, tri thức và phương pháp được trang bị trong quá trình đào tạo chỉ có thể phát huy đầy đủ giá trị khi được chuyển hóa thành năng lực thực tiễn thông qua quá trình công tác, rèn luyện, tự học, nghiên cứu và tổng kết thực tiễn. Vì vậy, sau đào tạo, vấn đề không chỉ là tiếp tục bổ sung kiến thức, mà quan trọng hơn là tạo lập các điều kiện và cơ chế để cán bộ vận dụng, kiểm nghiệm và phát triển những tri thức đã được trang bị trong thực tiễn thực hiện chức trách, nhiệm vụ. Thực tiễn đó đặt ra một số vấn đề cần được nhận diện và giải quyết như sau:
Việc chuyển hóa tri thức lý luận được trang bị thành năng lực phân tích, xử lý và giải quyết các vấn đề thực tiễn của một bộ phận cán bộ còn hạn chế, chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu của thực tiễn công tác.
Một trong những yêu cầu quan trọng của đào tạo cao cấp lý luận chính trị là giúp cán bộ không chỉ “biết” lý luận mà còn “hiểu”, “vận dụng” và từng bước phát triển lý luận từ thực tiễn. Tuy nhiên, giữa tri thức được tiếp nhận trong quá trình đào tạo và khả năng vận dụng vào những tình huống cụ thể của lãnh đạo, quản lý vẫn có thể tồn tại khoảng cách. Thực tiễn công tác luôn đa dạng, phức tạp, trong khi các vấn đề đặt ra không phải lúc nào cũng có thể giải quyết bằng việc áp dụng máy móc một nguyên lý, quan điểm hoặc mô hình có sẵn. Vì vậy, cán bộ sau đào tạo phải có khả năng phân tích bản chất vấn đề, nhận diện đúng điều kiện cụ thể, xác định những yếu tố đặc thù và lựa chọn phương thức vận dụng phù hợp. Điều này đòi hỏi phải chuyển mạnh từ cách tiếp cận coi trọng việc ghi nhớ, tái hiện tri thức sang phát triển năng lực tư duy, năng lực phân tích và giải quyết vấn đề. Giá trị của đào tạo cao cấp lý luận chính trị không chỉ ở kết quả học tập, mà còn ở khả năng cán bộ sử dụng những nguyên lý, quan điểm và phương pháp đã được trang bị để phân tích tình hình, dự báo xu hướng, xác định vấn đề trọng tâm, đề xuất chủ trương, giải pháp và tổ chức thực hiện có hiệu quả. Do đó, nâng cao năng lực vận dụng lý luận phải trở thành một quá trình liên tục, gắn với từng vị trí việc làm, từng lĩnh vực công tác và từng nhiệm vụ cụ thể của cán bộ sau đào tạo.
Khả năng cập nhật, bổ sung và phát triển tri thức của một bộ phận cán bộ còn chưa theo kịp sự vận động nhanh chóng, đa chiều và ngày càng phức tạp của thực tiễn.
Bối cảnh phát triển mới đang làm xuất hiện nhiều vấn đề chưa có tiền lệ hoặc có tính chất phức tạp hơn đối với công tác lãnh đạo, quản lý. Những tác động của khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, kinh tế số, biến đổi mô hình quản trị, hội nhập quốc tế và yêu cầu phát triển nhanh, bền vững đặt cán bộ trước những nhiệm vụ mới. Trong điều kiện đó, nếu chỉ dựa vào kinh nghiệm hoặc vận dụng máy móc những cách thức đã có sẽ khó đáp ứng yêu cầu thực tiễn. Nghị quyết số 71-NQ/TW ngày 22/8/2025 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo đặt yêu cầu đổi mới mạnh mẽ giáo dục và đào tạo, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới. Tinh thần đó cũng đặt ra yêu cầu đối với đào tạo, bồi dưỡng cán bộ: phải hướng đến hình thành năng lực thực chất, khả năng sáng tạo và thích ứng trước những biến đổi nhanh chóng của thực tiễn. Cùng với đó, Văn kiện Đại hội XIV của Đảng tiếp tục nhấn mạnh yêu cầu xây dựng đội ngũ cán bộ có phẩm chất, năng lực, uy tín, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới. Vì vậy, đối với cán bộ sau đào tạo cao cấp lý luận chính trị, yêu cầu không dừng ở việc vận dụng những kiến thức đã được học, mà còn phải biết cập nhật tri thức mới, phát hiện những vấn đề mới từ thực tiễn và chủ động tìm kiếm cách thức giải quyết phù hợp.
Mối quan hệ giữa vận dụng lý luận và tổng kết thực tiễn chưa được xử lý thật sự nhuần nhuyễn; còn biểu hiện tách rời giữa nghiên cứu lý luận với yêu cầu của thực tiễn, làm hạn chế khả năng phát hiện vấn đề mới, khái quát kinh nghiệm và phát triển lý luận từ thực tiễn.
Nghị quyết số 32-NQ/TW ngày 26/5/2014 của Bộ Chính trị về tiếp tục đổi mới, nâng cao chất lượng công tác đào tạo, bồi dưỡng lý luận chính trị cho cán bộ lãnh đạo, quản lý đã nêu rõ: Đào tạo, bồi dưỡng lý luận chính trị cho cán bộ lãnh đạo, quản lý là nhiệm vụ quan trọng của Đảng. Mỗi cán bộ lãnh đạo, quản lý phải thấm nhuần tư tưởng Hồ Chí Minh về học tập suốt đời, học đi đôi với hành, lý luận gắn với thực tiễn, gắn học tập với rèn luyện phẩm chất đạo đức, tư cách người cách mạng. Vì vậy, cán bộ sau đào tạo cao cấp lý luận chính trị cần coi tổng kết thực tiễn là một phương thức quan trọng để nâng cao năng lực vận dụng lý luận. Thông qua tổng kết thực tiễn, cán bộ có điều kiện kiểm nghiệm tính phù hợp của các chủ trương, chính sách và phương pháp lãnh đạo, quản lý; nhận diện những vấn đề nảy sinh; rút ra kinh nghiệm và đề xuất những giải pháp phù hợp hơn. Vấn đề đặt ra là phải khắc phục tình trạng tổng kết thực tiễn còn thiên về mô tả kết quả, thiếu phân tích nguyên nhân và chưa chú trọng phát hiện những vấn đề có giá trị khái quát. Đối với cán bộ đã được đào tạo cao cấp lý luận chính trị, tổng kết thực tiễn cần được nâng lên thành năng lực nghiên cứu, phân tích và khái quát hóa. Mỗi nhiệm vụ thực tiễn cần được xem như một quá trình học tập, trong đó cán bộ vừa thực hiện nhiệm vụ, vừa quan sát, phân tích, đánh giá và rút ra những bài học có thể áp dụng cho những nhiệm vụ tương tự. Đây cũng là cách thức quan trọng để biến tri thức lý luận thành năng lực nghề nghiệp và năng lực lãnh đạo, quản lý thực chất.
Năng lực tự học, tự nghiên cứu và tự cập nhật tri thức của một bộ phận cán bộ sau đào tạo còn hạn chế, chưa trở thành nhu cầu thường xuyên và động lực tự thân trong quá trình nâng cao trình độ, năng lực công tác.
Cao cấp lý luận chính trị không phải là điểm kết thúc của quá trình học tập lý luận mà là nền tảng để cán bộ tiếp tục tự học và phát triển năng lực trong suốt quá trình công tác. Trong bối cảnh tri thức thay đổi nhanh, các vấn đề quản trị ngày càng phức tạp, nếu cán bộ không thường xuyên cập nhật kiến thức và nghiên cứu thực tiễn thì những tri thức được trang bị trong quá trình đào tạo có nguy cơ trở nên không đầy đủ trước những yêu cầu mới. Vì vậy, cần hình thành ở cán bộ sau đào tạo ý thức và phương pháp học tập thường xuyên, chủ động nghiên cứu những vấn đề trực tiếp liên quan đến chức trách, lĩnh vực công tác và yêu cầu phát triển của địa phương, cơ quan, đơn vị. Tự học cần chuyển từ việc bổ sung kiến thức một cách dàn trải sang học tập có mục tiêu, xuất phát từ những vấn đề thực tiễn cần giải quyết. Đây chính là điều kiện để cán bộ duy trì và phát triển năng lực vận dụng lý luận trong suốt quá trình công tác.
Việc đánh giá hiệu quả sau đào tạo chưa phản ánh đầy đủ mức độ chuyển hóa kiến thức thành năng lực thực tiễn và hiệu quả công tác, nên chưa tạo được động lực đủ mạnh để cán bộ vận dụng những kiến thức đã học vào thực hiện nhiệm vụ.
Nếu việc đánh giá cán bộ sau đào tạo chủ yếu căn cứ vào việc hoàn thành chương trình văn bằng, chứng chỉ hoặc kết quả học tập thì chưa phản ánh đầy đủ giá trị của quá trình đào tạo cao cấp lý luận chính trị. Điều quan trọng hơn là cán bộ có chuyển biến như thế nào về tư duy, phương pháp lãnh đạo, khả năng phân tích và giải quyết vấn đề; có vận dụng được những kiến thức đã học vào thực hiện nhiệm vụ hay không và mức độ đóng góp của những năng lực đó đối với kết quả công tác như thế nào. Do đó, cần từng bước hình thành cơ chế theo dõi và đánh giá cán bộ sau đào tạo dựa trên quá trình thực hiện chức trách, nhiệm vụ. Có thể chú trọng các biểu hiện như: khả năng tham mưu và đề xuất giải pháp; năng lực phân tích, dự báo; khả năng xử lý những vấn đề phức tạp; năng lực tổ chức thực hiện chủ trương, chính sách; kết quả giải quyết công việc và khả năng tổng kết, rút kinh nghiệm từ thực tiễn. Cách tiếp cận này sẽ góp phần khắc phục tình trạng “học xong là kết thúc” và chuyển trọng tâm sang “học để làm, làm để kiểm nghiệm và từ thực tiễn tiếp tục học”. Những vấn đề trên cho thấy cần chuyển mạnh từ tư duy đào tạo để chuẩn hóa trình độ sang đào tạo để phát triển năng lực thực tiễn, đồng thời tạo ra cơ chế để tri thức lý luận được tiếp tục vận dụng, kiểm nghiệm và phát triển trong thực tiễn. Đây là cơ sở quan trọng để triển khai các giải pháp nâng cao năng lực vận dụng lý luận của cán bộ sau đào tạo trong giai đoạn mới.
3. Giải pháp nâng cao năng lực vận dụng lý luận vào thực tiễn của cán bộ sau đào tạo cao cấp lý luận chính trị trong giai đoạn mới
Nâng cao năng lực vận dụng lý luận vào thực tiễn của cán bộ sau đào tạo cao cấp lý luận chính trị là quá trình liên tục, đòi hỏi sự tác động đồng bộ từ nội dung, phương thức đào tạo, môi trường công tác, hoạt động tự học, tự nghiên cứu đến cơ chế đánh giá và phối hợp giữa cơ sở đào tạo với cơ quan sử dụng cán bộ. Trọng tâm không chỉ là tiếp tục bổ sung tri thức mà phải tạo điều kiện để cán bộ vận dụng, kiểm nghiệm, tổng kết và phát triển tri thức trong thực tiễn thực hiện chức trách, nhiệm vụ. Theo đó, cần tập trung thực hiện một số giải pháp sau:
Một là, tiếp tục đổi mới nội dung, phương thức bồi dưỡng sau đào tạo theo hướng phát triển năng lực vận dụng lý luận. Đào tạo cao cấp lý luận chính trị cung cấp cho cán bộ hệ thống tri thức cơ bản và phương pháp luận cần thiết, nhưng để những tri thức đó trở thành năng lực thực tiễn cần có quá trình củng cố, cập nhật và rèn luyện thường xuyên. Vì vậy, sau khi hoàn thành chương trình đào tạo, cán bộ cần được tiếp tục bồi dưỡng theo hướng thiết thực, gắn với vị trí công tác và những vấn đề thực tiễn đang đặt ra. Nội dung bồi dưỡng không nên chỉ tập trung bổ sung kiến thức mà cần chú trọng các kỹ năng phân tích chính sách, nhận diện và xử lý vấn đề, dự báo tình hình, tổ chức thực hiện và tổng kết thực tiễn. Việc bồi dưỡng có thể được tổ chức thông qua các chuyên đề chuyên sâu, tọa đàm khoa học, diễn đàn trao đổi kinh nghiệm, nghiên cứu tình huống và các chương trình cập nhật kiến thức mới. Đặc biệt, cần tăng cường những nội dung gắn với các vấn đề mới của thực tiễn như chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo, quản trị công hiện đại, phát triển xanh, hội nhập quốc tế và những vấn đề phức tạp phát sinh trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội. Qua đó, cán bộ có điều kiện vận dụng phương pháp tư duy lý luận để phân tích những vấn đề cụ thể thay vì chỉ tiếp nhận kiến thức một cách thụ động. Tinh thần của Nghị quyết số 71-NQ/TW về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, phát triển năng lực người học cần được cụ thể hóa trong đào tạo, bồi dưỡng cán bộ. Đối với cán bộ sau đào tạo cao cấp lý luận chính trị, yêu cầu quan trọng là chuyển từ tư duy “học thêm kiến thức” sang “phát triển năng lực giải quyết vấn đề”. Đây là hướng đi cần thiết để bảo đảm giá trị của đào tạo được tiếp tục phát huy trong thực tiễn công tác.
Hai là, tăng cường gắn đào tạo, bồi dưỡng với thực tiễn lãnh đạo, quản lý và giải quyết những vấn đề cụ thể của cơ quan, địa phương, đơn vị. Năng lực vận dụng lý luận chỉ có thể được hình thành và kiểm nghiệm thông qua hoạt động thực tiễn. Vì vậy, cần tạo điều kiện để cán bộ sau đào tạo được tham gia trực tiếp vào quá trình giải quyết những nhiệm vụ khó, nhiệm vụ mới và những vấn đề phức tạp trong thực tiễn. Việc giao nhiệm vụ cần phù hợp với vị trí, chức trách nhưng đồng thời có tính thử thách để cán bộ phát huy khả năng phân tích, vận dụng kiến thức và đề xuất sáng kiến. Trong quá trình thực hiện nhiệm vụ, cần khuyến khích cán bộ trả lời được những câu hỏi cơ bản: vấn đề thực tiễn đang đặt ra là gì; nguyên nhân của vấn đề nằm ở đâu; những quan điểm, nguyên tắc lý luận nào có thể được vận dụng; điều kiện thực tế của cơ quan, địa phương, đơn vị có gì khác biệt; giải pháp nào là phù hợp và làm thế nào để tổ chức thực hiện có hiệu quả. Cách tiếp cận này giúp cán bộ từng bước hình thành phương pháp vận dụng lý luận một cách chủ động, sáng tạo, tránh tình trạng áp dụng máy móc hoặc giản đơn hóa những nguyên lý lý luận vào thực tiễn. Cùng với đó, cần tăng cường các hình thức học tập từ thực tiễn như nghiên cứu khảo sát, trao đổi kinh nghiệm giữa các địa phương, cơ quan, đơn vị; tổ chức các hội thảo, tọa đàm về những vấn đề thực tiễn đang đặt ra. Các cơ sở đào tạo và cơ quan sử dụng cán bộ cần phối hợp chặt chẽ hơn trong việc lựa chọn vấn đề nghiên cứu, xây dựng tình huống thực tiễn và tổ chức các hoạt động gắn học tập với công việc. Qua đó tạo ra sự liên thông giữa đào tạo - thực tiễn - tổng kết - cập nhật tri thức - tiếp tục đào tạo.
Ba là, phát huy năng lực tự học, tự nghiên cứu và tổng kết thực tiễn của cán bộ sau đào tạo. Trong điều kiện tri thức phát triển nhanh và yêu cầu lãnh đạo, quản lý ngày càng cao, cán bộ không thể chỉ dựa vào những kiến thức được trang bị trong một khóa đào tạo. Sau đào tạo cao cấp lý luận chính trị, cán bộ cần tiếp tục hình thành năng lực tự học, tự nghiên cứu, thường xuyên cập nhật những vấn đề mới về lý luận, chính trị, kinh tế, xã hội, khoa học, công nghệ và quản trị. Đây vừa là yêu cầu của phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, vừa là điều kiện để cán bộ duy trì khả năng thích ứng với thực tiễn. Tự học cần được định hướng gắn với những vấn đề cụ thể trong công tác. Cán bộ không chỉ đọc và nghiên cứu các tài liệu lý luận mà cần chủ động tìm hiểu thực tiễn, đối chiếu giữa lý luận và thực tế, phát hiện những điểm chưa phù hợp và suy nghĩ về cách thức giải quyết. Đặc biệt, cần khuyến khích cán bộ viết các báo cáo chuyên đề, bài nghiên cứu, tham luận khoa học, sáng kiến kinh nghiệm hoặc chuyên đề tổng kết thực tiễn liên quan trực tiếp đến lĩnh vực phụ trách. Qua quá trình đó, tư duy lý luận được củng cố và năng lực khái quát thực tiễn từng bước được nâng lên. Các cơ quan, đơn vị cũng cần xây dựng môi trường thuận lợi cho cán bộ học tập, nghiên cứu. Cần dành thời gian hợp lý cho nghiên cứu, tạo điều kiện tiếp cận các nguồn học liệu, cơ sở dữ liệu và kết quả nghiên cứu khoa học; khuyến khích trao đổi học thuật và chia sẻ kinh nghiệm. Khi tự học, tự nghiên cứu trở thành một bộ phận của quá trình thực hiện chức trách, việc vận dụng lý luận vào thực tiễn sẽ không còn là yêu cầu mang tính hình thức mà trở thành nhu cầu thường xuyên của cán bộ.
Bốn là, xây dựng cơ chế đánh giá cán bộ sau đào tạo dựa trên năng lực vận dụng lý luận và kết quả thực hiện nhiệm vụ.
Đổi mới đánh giá sau đào tạo có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo đảm sự gắn kết giữa đào tạo, sử dụng và phát triển cán bộ. Sau khi hoàn thành chương trình cao cấp lý luận chính trị, cần có cơ chế theo dõi và đánh giá quá trình vận dụng kiến thức của cán bộ trong thực tiễn công tác. Đánh giá không nên dừng ở việc cán bộ đã hoàn thành chương trình đào tạo hay đạt kết quả học tập như thế nào mà cần xem xét những chuyển biến cụ thể trong năng lực lãnh đạo, quản lý và thực hiện nhiệm vụ. Có thể tập trung đánh giá một số biểu hiện cơ bản như: khả năng phân tích và đánh giá tình hình; năng lực tham mưu, đề xuất chủ trương, giải pháp; khả năng cụ thể hóa chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; năng lực tổ chức thực hiện; khả năng xử lý những vấn đề phức tạp; tinh thần đổi mới, sáng tạo và khả năng tổng kết thực tiễn. Quan trọng hơn, cần xem xét kết quả thực tế mà cán bộ đạt được trong lĩnh vực, địa bàn và vị trí công tác của mình. Cách đánh giá này sẽ góp phần chuyển từ quan niệm đào tạo để có bằng cấp sang đào tạo để nâng cao năng lực thực hiện nhiệm vụ. Đồng thời, kết quả đánh giá sau đào tạo cần được sử dụng trong các khâu của công tác cán bộ như quy hoạch, bố trí, sử dụng, bổ nhiệm, luân chuyển và tiếp tục đào tạo, bồi dưỡng. Khi năng lực vận dụng lý luận trở thành một tiêu chí thực chất trong đánh giá và sử dụng cán bộ, cán bộ sẽ có động lực mạnh hơn để tiếp tục học tập, nghiên cứu và vận dụng kiến thức vào thực tiễn.
Năm là, tăng cường phối hợp giữa cơ sở đào tạo với cơ quan, đơn vị sử dụng cán bộ trong theo dõi và phát triển năng lực sau đào tạo. Một hạn chế cần được khắc phục là mối liên hệ giữa cơ sở đào tạo và cơ quan sử dụng cán bộ sau khi kết thúc khóa học chưa phải lúc nào cũng chặt chẽ. Trong khi cơ sở đào tạo có điều kiện nghiên cứu lý luận, phương pháp và những vấn đề khoa học mới thì cơ quan, đơn vị sử dụng cán bộ lại trực tiếp nắm bắt yêu cầu của thực tiễn. Nếu hai chủ thể này phối hợp thường xuyên, quá trình đào tạo và sử dụng cán bộ sẽ tạo thành một chu trình thống nhất. Theo đó, cơ sở đào tạo cần tăng cường nghiên cứu những vấn đề thực tiễn đang đặt ra; đồng thời tiếp nhận phản hồi từ các cơ quan, địa phương, đơn vị về chất lượng và khả năng vận dụng của cán bộ sau đào tạo. Những phản hồi đó có thể trở thành căn cứ để điều chỉnh nội dung, phương pháp đào tạo, xây dựng các chuyên đề cập nhật và lựa chọn vấn đề nghiên cứu phù hợp. Về phía cơ quan sử dụng cán bộ, cần chủ động tạo môi trường để cán bộ vận dụng kiến thức đã học, giao nhiệm vụ phù hợp và khuyến khích cán bộ đề xuất sáng kiến, giải pháp mới. Sự phối hợp này sẽ tạo nên mối quan hệ hai chiều giữa đào tạo và sử dụng, giữa lý luận và thực tiễn, qua đó nâng cao hiệu quả của đào tạo cao cấp lý luận chính trị.
Tóm lại, nâng cao năng lực vận dụng lý luận vào thực tiễn của cán bộ sau đào tạo cao cấp lý luận chính trị phải được thực hiện như một quá trình liên tục, trong đó đào tạo chỉ là điểm khởi đầu. Trọng tâm cần chuyển sang tạo dựng môi trường để cán bộ tiếp tục học tập, trải nghiệm, nghiên cứu, tổng kết và vận dụng lý luận trong thực hiện chức trách, nhiệm vụ. Thực hiện đồng bộ các giải pháp trên sẽ góp phần biến tri thức được trang bị trong đào tạo thành năng lực lãnh đạo, quản lý và giải quyết vấn đề thực tiễn; đồng thời góp phần xây dựng đội ngũ cán bộ có bản lĩnh, tư duy đổi mới, năng lực thực tiễn và khả năng đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới.
1, 2. Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2026, t. II, tr. 259,388.
