Trong tiến trình đổi mới và hội nhập quốc tế, nền kinh tế Việt Nam đang vận hành theo mô hình kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, trong đó các thành phần kinh tế cùng tồn tại, phát triển lâu dài, hợp tác và cạnh tranh bình đẳng theo pháp luật. Thực tiễn phát triển cho thấy, kinh tế tư nhân ngày càng khẳng định vai trò quan trọng trong việc huy động nguồn lực xã hội, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, tạo việc làm và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế. Sự phát triển năng động của khu vực kinh tế tư nhân đã trở thành một trong những động lực chủ yếu của quá trình phát triển kinh tế - xã hội ở Việt Nam hiện nay.
Nhận thức rõ yêu cầu đó, Đảng Cộng sản Việt Nam đã từng bước đổi mới tư duy, khẳng định quan điểm nhất quán về phát triển kinh tế tư nhân như một bộ phận cấu thành quan trọng của nền kinh tế quốc dân. Từ chỗ coi kinh tế tư nhân là thành phần cần được quản lý chặt chẽ, đến việc xác định kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng của nền kinh tế, đường lối của Đảng thể hiện sự vận động, phát triển phù hợp với quy luật khách quan của kinh tế thị trường và yêu cầu của thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam. Tuy nhiên, phát triển kinh tế tư nhân trong điều kiện kinh tế thị trường không phải là quá trình tự phát, mà phải được đặt trong khuôn khổ định hướng xã hội chủ nghĩa, dưới sự lãnh đạo của Đảng và quản lý của Nhà nước. Điều đó đòi hỏi phải giải quyết hài hòa mối quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế với tiến bộ và công bằng xã hội, giữa quyền tự do kinh doanh với kỷ cương, pháp luật, giữa lợi ích của doanh nghiệp với lợi ích của xã hội và quốc gia - dân tộc. Nếu không được định hướng và điều tiết đúng đắn, kinh tế tư nhân có thể bộc lộ những mặt trái như chạy theo lợi nhuận thuần túy, gia tăng bất bình đẳng xã hội, vi phạm chuẩn mực đạo đức và trách nhiệm xã hội.
1. Nhận thức chung về kinh tế tư nhân trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa
Kinh tế tư nhân là khu vực kinh tế dựa trên chế độ sở hữu tư nhân về tư liệu sản xuất, trong đó các cá nhân, hộ gia đình và doanh nghiệp tư nhân tự chủ trong quyết định đầu tư, tổ chức sản xuất, kinh doanh, phân phối lợi nhuận và chịu trách nhiệm về kết quả hoạt động theo quy định của pháp luật.
Trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam, kinh tế tư nhân bao gồm các hình thức chủ yếu như: hộ kinh doanh cá thể, doanh nghiệp tư nhân, công ty trách nhiệm hữu hạn, công ty cổ phần không có vốn nhà nước chi phối, hoạt động trong hầu hết các ngành, lĩnh vực của nền kinh tế. Kinh tế tư nhân là một bộ phận cấu thành quan trọng của nền kinh tế quốc dân, bình đẳng với các thành phần kinh tế khác trước pháp luật và cùng phát triển lâu dài trong nền kinh tế nhiều thành phần.
Kinh tế tư nhân mang một số đặc trưng cơ bản sau:
Thứ nhất, dựa trên sở hữu tư nhân và quyền tự chủ cao trong hoạt động kinh doanh. Đặc điểm nổi bật của kinh tế tư nhân là quyền sở hữu và quyền quyết định tập trung vào chủ sở hữu hoặc nhóm cổ đông. Chủ thể kinh tế tư nhân có quyền chủ động trong lựa chọn ngành nghề, quy mô đầu tư, phương thức tổ chức sản xuất, kinh doanh và chiến lược phát triển. Tính tự chủ cao giúp khu vực này linh hoạt, nhạy bén trước tín hiệu thị trường, dễ thích ứng với biến động kinh tế.
Thứ hai, năng động, linh hoạt, nhạy cảm với thị trường. So với khu vực kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân thường có bộ máy gọn nhẹ, cơ chế ra quyết định nhanh, dễ đổi mới mô hình kinh doanh, sản phẩm và công nghệ. Nhờ đó, khu vực này có khả năng khai thác các phân khúc thị trường mới, đáp ứng nhanh nhu cầu đa dạng của xã hội, nhất là trong các lĩnh vực thương mại, dịch vụ, công nghiệp chế biến và kinh tế số.
Thứ ba, quy mô đa dạng nhưng chủ yếu là doanh nghiệp nhỏ và vừa. Kinh tế tư nhân ở Việt Nam có cơ cấu đa tầng, từ hộ kinh doanh nhỏ lẻ đến các doanh nghiệp tư nhân lớn, tập đoàn tư nhân. Tuy nhiên, phần lớn là doanh nghiệp nhỏ và vừa, thậm chí siêu nhỏ, với hạn chế về vốn, công nghệ, trình độ quản trị và khả năng chống chịu rủi ro. Đặc điểm này vừa tạo nên sự linh hoạt, vừa đặt ra thách thức về năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững.
Thứ tư, đóng góp lớn cho tăng trưởng kinh tế, tạo việc làm và an sinh xã hội. Kinh tế tư nhân là khu vực thu hút lực lượng lao động lớn nhất, góp phần giải quyết việc làm, tăng thu nhập cho người dân và ổn định xã hội. Thông qua hoạt động sản xuất, kinh doanh, khu vực này còn huy động hiệu quả các nguồn lực trong dân, giảm gánh nặng cho ngân sách nhà nước và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.
Thứ năm, chịu tác động mạnh của môi trường thể chế và chính sách. Hoạt động của kinh tế tư nhân phụ thuộc chặt chẽ vào môi trường pháp lý, thể chế kinh tế và chất lượng quản trị nhà nước. Khi thể chế thông thoáng, minh bạch, kinh tế tư nhân có điều kiện phát triển mạnh mẽ; ngược lại, nếu chính sách thiếu ổn định, thủ tục hành chính phức tạp, chi phí không chính thức cao sẽ kìm hãm sự phát triển của khu vực này.
Thứ sáu, vừa là động lực phát triển, vừa đặt ra yêu cầu quản lý phù hợp. Kinh tế tư nhân góp phần thúc đẩy cạnh tranh, đổi mới sáng tạo và nâng cao hiệu quả phân bổ nguồn lực trong nền kinh tế. Tuy nhiên, do mục tiêu lợi nhuận là động lực trực tiếp, khu vực này cũng có thể phát sinh những hệ lụy xã hội nếu thiếu định hướng và quản lý phù hợp, như cạnh tranh không lành mạnh, vi phạm pháp luật lao động, ô nhiễm môi trường. Vì vậy, phát triển kinh tế tư nhân cần gắn với hoàn thiện thể chế, tăng cường quản lý nhà nước và trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp.
Vị trí, vai trò của kinh tế tư nhân:
Kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng của nền kinh tế. Trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam, kinh tế tư nhân được xác định là một trong những động lực quan trọng thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội. Với tính linh hoạt, năng động và khả năng thích ứng nhanh với thị trường, khu vực kinh tế tư nhân đã và đang đóng góp ngày càng lớn vào tăng trưởng kinh tế, mở rộng quy mô sản xuất, gia tăng giá trị gia tăng và nâng cao sức cạnh tranh của nền kinh tế.
Kinh tế tư nhân tham gia hầu hết các ngành, lĩnh vực, từ công nghiệp, thương mại, dịch vụ đến nông nghiệp, công nghệ và kinh tế số, góp phần làm cho cơ cấu kinh tế trở nên đa dạng, năng động và hiệu quả hơn. Vai trò động lực của kinh tế tư nhân thể hiện rõ trong việc bổ sung và kích thích các thành phần kinh tế khác cùng phát triển, tạo nên sức sống chung của nền kinh tế quốc dân.
Kinh tế tư nhân là khu vực huy động và sử dụng hiệu quả các nguồn lực xã hội. Một vai trò nổi bật của kinh tế tư nhân là khả năng huy động, khai thác và sử dụng hiệu quả các nguồn lực trong xã hội, đặc biệt là vốn, trí tuệ, sáng kiến và sức lao động của người dân. Thông qua hoạt động sản xuất, kinh doanh, khu vực kinh tế tư nhân đã huy động nguồn vốn nhàn rỗi trong dân cư vào đầu tư phát triển; khơi dậy tinh thần khởi nghiệp, làm giàu chính đáng; thúc đẩy đổi mới sáng tạo và ứng dụng khoa học, công nghệ vào thực tiễn.
Việc phát huy vai trò của kinh tế tư nhân giúp giảm gánh nặng đầu tư cho Nhà nước, đồng thời mở rộng không gian phát triển của nền kinh tế trong điều kiện nguồn lực công còn hạn chế.
Kinh tế tư nhân giữ vai trò quan trọng trong tạo việc làm và bảo đảm an sinh xã hội. Kinh tế tư nhân là khu vực tạo việc làm lớn nhất cho xã hội, thu hút phần lớn lực lượng lao động, đặc biệt là lao động phổ thông, lao động ở khu vực nông thôn và lao động trẻ. Thông qua việc tạo việc làm và thu nhập ổn định, kinh tế tư nhân góp phần giảm thất nghiệp, giảm nghèo; nâng cao mức sống của người dân; góp phần ổn định xã hội và bảo đảm an sinh xã hội.
Không chỉ tạo việc làm, nhiều doanh nghiệp tư nhân ngày càng quan tâm đến trách nhiệm xã hội, cải thiện điều kiện làm việc, phúc lợi cho người lao động và tham gia các hoạt động vì cộng đồng, qua đó lan tỏa giá trị phát triển nhân văn.
Kinh tế tư nhân thúc đẩy cạnh tranh, đổi mới sáng tạo và nâng cao hiệu quả nền kinh tế. Sự phát triển của kinh tế tư nhân góp phần tăng cường cạnh tranh lành mạnh trên thị trường, buộc các doanh nghiệp thuộc mọi thành phần kinh tế phải đổi mới công nghệ, nâng cao chất lượng sản phẩm và hiệu quả quản trị. Trong môi trường cạnh tranh đó, nguồn lực được phân bổ hiệu quả hơn; chi phí xã hội được tiết kiệm; năng suất lao động và chất lượng tăng trưởng được cải thiện.
Đặc biệt, kinh tế tư nhân là lực lượng tiên phong trong đổi mới sáng tạo, khởi nghiệp và phát triển các mô hình kinh doanh mới, góp phần thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng hiện đại và hội nhập.
Kinh tế tư nhân góp phần mở rộng hội nhập kinh tế quốc tế. Kinh tế tư nhân ngày càng giữ vai trò quan trọng trong hội nhập kinh tế quốc tế, thông qua tham gia xuất khẩu, chuỗi giá trị khu vực và toàn cầu, hợp tác đầu tư và chuyển giao công nghệ. Nhiều doanh nghiệp tư nhân đã từng bước vươn ra thị trường quốc tế, xây dựng thương hiệu và nâng cao vị thế của doanh nghiệp Việt Nam trên trường quốc tế. Vai trò này không chỉ mang lại lợi ích kinh tế, mà còn góp phần nâng cao hình ảnh, uy tín và sức cạnh tranh của nền kinh tế quốc gia trong bối cảnh toàn cầu hóa.
Kinh tế tư nhân là đối tượng quan trọng của quản lý nhà nước và định hướng xã hội chủ nghĩa. Bên cạnh những đóng góp tích cực, kinh tế tư nhân cũng là đối tượng cần được quản lý, định hướng và điều tiết phù hợp để phát triển đúng hướng. Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa giữ vai trò tạo lập môi trường pháp lý, định hướng phát triển, kiểm soát các mặt trái của kinh tế thị trường, bảo đảm kinh tế tư nhân phát triển trong khuôn khổ pháp luật; gắn lợi ích kinh tế với lợi ích xã hội; đồng hành cùng các thành phần kinh tế khác trong thực hiện mục tiêu phát triển nhanh và bền vững đất nước.
Như vậy, kinh tế tư nhân giữ vị trí đặc biệt quan trọng trong nền kinh tế quốc dân, vừa là động lực tăng trưởng, vừa là kênh huy động nguồn lực xã hội, tạo việc làm, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và hội nhập quốc tế. Việc phát huy đúng vai trò của kinh tế tư nhân, đồng thời tăng cường quản lý và định hướng phù hợp, là điều kiện quan trọng để xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ, phát triển nhanh và bền vững trong giai đoạn hiện nay.
2. Quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về phát triển kinh tế tư nhân
2.1. Kinh tế tư nhân là một bộ phận quan trọng của nền kinh tế quốc dân
Đảng ta khẳng định kinh tế tư nhân là một bộ phận cấu thành quan trọng của nền kinh tế quốc dân, tồn tại khách quan, có vị trí và vai trò không thể thay thế trong nền kinh tế nhiều thành phần. Quan điểm này thể hiện bước phát triển quan trọng trong nhận thức lý luận của Đảng, từ chỗ coi kinh tế tư nhân là khu vực cần cải tạo, quản lý chặt chẽ, đến việc thừa nhận và đề cao vai trò tích cực của kinh tế tư nhân trong phát triển kinh tế - xã hội.
Trên thực tế, kinh tế tư nhân đã và đang đóng góp lớn vào tăng trưởng kinh tế, tạo việc làm, huy động nguồn lực trong xã hội và thúc đẩy đổi mới sáng tạo. Việc xác định kinh tế tư nhân là bộ phận quan trọng của nền kinh tế quốc dân là cơ sở để Đảng đề ra các chủ trương, chính sách khuyến khích, hỗ trợ khu vực này phát triển trong khuôn khổ pháp luật.
2.2. Phát triển kinh tế tư nhân là lâu dài, tất yếu trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội
Đảng ta nhất quán quan điểm phát triển kinh tế tư nhân là yêu cầu khách quan, lâu dài và tất yếu trong suốt thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam. Trong điều kiện lực lượng sản xuất còn ở trình độ chưa cao, nền kinh tế nhiều thành phần là hình thức tổ chức kinh tế phù hợp để phát huy mọi nguồn lực xã hội cho phát triển.
Với tính năng động, linh hoạt và khả năng thích ứng nhanh với thị trường, kinh tế tư nhân góp phần thúc đẩy phát triển lực lượng sản xuất, mở rộng quy mô nền kinh tế và tạo tiền đề vật chất cho việc xây dựng chủ nghĩa xã hội. Quan điểm này thể hiện cách tiếp cận biện chứng, thực tiễn và không giáo điều của Đảng trong vận dụng chủ nghĩa Mác - Lênin vào điều kiện cụ thể của Việt Nam.
2.3. Kinh tế tư nhân bình đẳng với các thành phần kinh tế khác trước pháp luật
Đảng ta khẳng định các thành phần kinh tế, trong đó có kinh tế tư nhân, đều bình đẳng trước pháp luật, cùng phát triển lâu dài, hợp tác và cạnh tranh lành mạnh trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Bình đẳng ở đây được hiểu là bình đẳng về quyền tiếp cận nguồn lực (vốn, đất đai, cơ hội đầu tư); bình đẳng trong cơ hội kinh doanh; bình đẳng trong nghĩa vụ và trách nhiệm đối với Nhà nước và xã hội.
Quan điểm này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong việc tạo lập môi trường đầu tư, kinh doanh minh bạch, công bằng, xóa bỏ định kiến và rào cản đối với kinh tế tư nhân, qua đó khơi thông động lực phát triển của khu vực này.
2.4. Khuyến khích kinh tế tư nhân phát triển lành mạnh, hiệu quả và bền vững
Đảng chủ trương khuyến khích, tạo điều kiện để kinh tế tư nhân phát triển mạnh mẽ, nhưng đồng thời nhấn mạnh yêu cầu phát triển lành mạnh, hiệu quả và bền vững. Điều này thể hiện sự thống nhất giữa mục tiêu phát triển kinh tế với yêu cầu ổn định xã hội và định hướng xã hội chủ nghĩa.
Phát triển lành mạnh là tuân thủ pháp luật, cạnh tranh công bằng, tôn trọng quyền lợi người lao động và trách nhiệm xã hội. Phát triển hiệu quả là nâng cao năng suất, chất lượng, sức cạnh tranh, đóng góp thực chất cho tăng trưởng kinh tế. Phát triển bền vững là gắn lợi ích kinh tế với bảo vệ môi trường, thực hiện tiến bộ và công bằng xã hội.
Quan điểm này cho thấy Đảng không khuyến khích phát triển kinh tế tư nhân bằng mọi giá, mà định hướng phát triển kinh tế tư nhân phù hợp với lợi ích chung của đất nước và xã hội.
2.5. Phát triển kinh tế tư nhân gắn với tăng cường vai trò quản lý của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa
Một quan điểm xuyên suốt của Đảng là phát triển kinh tế tư nhân phải đi đôi với tăng cường vai trò quản lý của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa. Nhà nước không can thiệp hành chính vào hoạt động sản xuất, kinh doanh hợp pháp của doanh nghiệp tư nhân, nhưng giữ vai trò hoàn thiện thể chế, pháp luật, tạo môi trường kinh doanh thuận lợi; định hướng phát triển, điều tiết vĩ mô nền kinh tế; kiểm soát các mặt trái của kinh tế thị trường, bảo đảm kỷ cương, trật tự và công bằng xã hội.
Sự kết hợp hài hòa giữa tự do kinh doanh và quản lý nhà nước bằng pháp luật là điều kiện để kinh tế tư nhân phát triển đúng hướng, đóng góp tích cực vào mục tiêu phát triển nhanh và bền vững đất nước trong thời kỳ mới.
Như vậy, quan điểm của Đảng về phát triển kinh tế tư nhân thể hiện tư duy đổi mới, nhất quán và ngày càng hoàn thiện, vừa phát huy tối đa vai trò, tiềm năng của kinh tế tư nhân, vừa bảo đảm định hướng xã hội chủ nghĩa và lợi ích chung của quốc gia - dân tộc. Đây là cơ sở quan trọng để tiếp tục hoàn thiện chính sách, tạo động lực mạnh mẽ cho khu vực kinh tế tư nhân phát triển trong giai đoạn hiện nay và lâu dài.
3. Thực trạng phát triển kinh tế tư nhân ở Việt Nam hiện nay
3.1. Những kết quả đạt được
Quy mô và số lượng doanh nghiệp tư nhân tăng nhanh.
Khu vực kinh tế tư nhân của Việt Nam đã mở rộng quy mô đáng kể trong những năm gần đây. Hiện nay, cả nước có khoảng 940.000 doanh nghiệp đang hoạt động, cùng hơn 30.000 hợp tác xã và trên 5 triệu hộ kinh doanh. Riêng trong năm 2024, số lượng doanh nghiệp thành lập mới và quay trở lại hoạt động đạt kỷ lục 233.000, phản ánh sự phục hồi mạnh mẽ và niềm tin của cộng đồng doanh nghiệp vào nền kinh tế. Đóng góp của khu vực tư nhân vào nền kinh tế là vô cùng quan trọng, chiếm khoảng 60% GDP, đóng góp 98% tổng kim ngạch xuất khẩu và tạo việc làm cho 85% lao động cả nước1.
Đóng góp ngày càng lớn vào GDP, ngân sách và giải quyết việc làm.
Theo thống kê, khu vực kinh tế tư nhân hiện đóng góp khoảng 51% GDP, chiếm hơn 30% tổng thu ngân sách nhà nước, tạo ra hơn 40 triệu việc làm, chiếm hơn 82% tổng số lao động trong nền kinh tế, đóng góp gần 60% vốn đầu tư toàn xã hội2. Đóng góp này cho thấy khu vực kinh tế tư nhân là một trong những trụ cột chính của tăng trưởng kinh tế quốc gia và là động lực tạo việc làm cho phần lớn người lao động, đặc biệt là trong lĩnh vực dịch vụ, thương mại, sản xuất và các ngành công nghiệp hỗ trợ.
Một số doanh nghiệp tư nhân vươn lên giữ vai trò dẫn dắt.
Các doanh nghiệp tư nhân lớn trong các ngành như sản xuất tiêu dùng, bán lẻ, bất động sản, công nghệ và dịch vụ tài chính đang ngày càng gia tăng uy tín và thị phần. Ví dụ, 100 doanh nghiệp dẫn đầu của PRIVATE 100 có tổng nộp ngân sách năm 2024 đạt 244.400 tỷ đồng, tăng hơn 70.000 tỷ so với danh sách của năm trước3.
Dù số lượng doanh nghiệp lớn quốc gia còn khiêm tốn, song xu hướng các doanh nghiệp nội địa mạnh dần và vươn tầm quốc tế đang rõ nét hơn qua việc tham gia chuỗi giá trị khu vực và toàn cầu.
Môi trường kinh doanh từng bước được cải thiện
Trong những năm gần đây, các cải cách pháp luật và thủ tục hành chính liên tục được thực hiện (như Luật Doanh nghiệp năm 2020, Luật Đầu tư năm 2020), tạo điều kiện thuận lợi hơn cho doanh nghiệp tư nhân về thành lập, tiếp cận vốn và thủ tục đăng ký kinh doanh. Đây là một phần trong chiến lược thúc đẩy khu vực tư nhân trở thành động lực trọng yếu của nền kinh tế.
3.2. Những hạn chế, yếu kém
Quy mô doanh nghiệp còn nhỏ, năng lực cạnh tranh hạn chế.
Mặc dù số lượng doanh nghiệp tư nhân rất lớn, song phần lớn vẫn là doanh nghiệp nhỏ và vừa với quy mô vốn, tài sản và năng lực quản trị còn hạn chế. Điều này khiến nhóm doanh nghiệp này khó mở rộng thị trường lớn hơn, dễ bị tổn thương trước biến động kinh tế và cạnh tranh quốc tế.
Khó khăn trong tiếp cận vốn, đất đai, công nghệ, nhân lực chất lượng cao.
Nhiều doanh nghiệp nhỏ gặp khó khăn trong tiếp cận vốn vay với lãi suất thấp, thiếu quỹ đất để mở rộng sản xuất, hạn chế trong việc ứng dụng công nghệ cao và thiếu nhân lực trình độ cao. Những rào cản này làm giảm tính linh hoạt và năng lực đổi mới trong khu vực kinh tế tư nhân.
Liên kết giữa doanh nghiệp tư nhân với các khu vực khác còn yếu.
Hiện nay, sự liên kết giữa doanh nghiệp tư nhân với khu vực kinh tế nhà nước, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) và doanh nghiệp tập thể chưa thực sự chặt chẽ. Điều này làm hạn chế khả năng tận dụng chuỗi cung ứng, kết nối thị trường và chia sẻ công nghệ giữa các thành phần kinh tế.
3.3. Nguyên nhân của hạn chế
Thể chế, chính sách còn bất cập, thiếu đồng bộ.
Mặc dù môi trường kinh doanh được cải thiện, song vẫn còn tồn tại những khoảng trống, bất cập trong pháp luật và cơ chế chính sách, như thủ tục phức tạp, quy định lao động - thuế còn cản trở doanh nghiệp tư nhân phát triển hiệu quả.
Công tác quản lý nhà nước còn hạn chế.
Trong khi nhà nước đã nỗ lực cải cách, năng lực quản lý nhà nước ở một số địa phương chưa theo kịp yêu cầu mới, dẫn đến hỗ trợ doanh nghiệp tư nhân chưa đồng đều, nhất là ở vùng xa, khu vực kém phát triển.
Năng lực quản trị doanh nghiệp tư nhân chưa theo kịp yêu cầu thực tiễn.
Nhiều doanh nghiệp tư nhân còn thiếu kinh nghiệm quản trị hiện đại, năng lực hoạch định chiến lược, tiếp cận vốn và quản lý rủi ro, cùng với hạn chế trong ứng dụng công nghệ số.
Nhận thức xã hội về vai trò kinh tế tư nhân chưa đầy đủ, thống nhất.
Mặc dù quan điểm của Đảng và Nhà nước đã khẳng định vai trò của khu vực tư nhân, tuy nhiên nhận thức của một bộ phận xã hội và một số cơ quan trong thực thi chính sách còn chưa đầy đủ về vị trí của kinh tế tư nhân trong định hướng xã hội chủ nghĩa, ảnh hưởng đến hiệu quả thực hiện các chương trình hỗ trợ.
4. Giải pháp phát triển kinh tế tư nhân theo định hướng xã hội chủ nghĩa
4.1. Hoàn thiện thể chế, bảo đảm môi trường kinh doanh bình đẳng, minh bạch
Trong đó, bảo đảm đầy đủ quyền tự do kinh doanh hợp pháp của kinh tế tư nhân, đồng thời duy trì kỷ cương, pháp luật và trật tự thị trường. Cần rà soát, sửa đổi, bổ sung các quy định pháp luật còn chồng chéo, bất cập, gây cản trở hoạt động của doanh nghiệp tư nhân. Bên cạnh đó, thực thi nhất quán nguyên tắc bình đẳng giữa các thành phần kinh tế trong tiếp cận nguồn lực (vốn, đất đai, thông tin, cơ hội đầu tư). Tiếp tục cải cách thủ tục hành chính, giảm chi phí tuân thủ, chi phí không chính thức, tạo niềm tin cho doanh nghiệp tư nhân phát triển lâu dài. Thể chế thông thoáng, minh bạch là điều kiện tiên quyết để kinh tế tư nhân phát triển đúng hướng và bền vững.
4.2. Phát triển kinh tế tư nhân gắn với chiến lược phát triển quốc gia và lợi ích dân tộc
Phát triển kinh tế tư nhân theo định hướng xã hội chủ nghĩa không đồng nghĩa với phát triển tự phát, mà phải đặt trong tổng thể chiến lược phát triển đất nước, gắn với mục tiêu độc lập, tự chủ và phát triển bền vững. Theo đó, cần định hướng kinh tế tư nhân tham gia vào các lĩnh vực ưu tiên như công nghiệp nền tảng, công nghiệp hỗ trợ, nông nghiệp công nghệ cao, kinh tế số, kinh tế xanh; khuyến khích doanh nghiệp tư nhân tham gia chuỗi giá trị trong nước và quốc tế, nâng cao hàm lượng công nghệ, giá trị gia tăng nội địa; gắn phát triển doanh nghiệp với nhiệm vụ bảo đảm an ninh kinh tế, an ninh xã hội và lợi ích lâu dài của quốc gia.
4.3. Nâng cao năng lực nội tại và sức cạnh tranh của doanh nghiệp tư nhân
Một hạn chế lớn của kinh tế tư nhân hiện nay là quy mô nhỏ, năng lực cạnh tranh thấp. Vì vậy, cần có chính sách hỗ trợ thiết thực để khuyến khích doanh nghiệp tư nhân đổi mới công nghệ, chuyển đổi số, nâng cao năng suất lao động; hỗ trợ đào tạo nguồn nhân lực, nâng cao năng lực quản trị, quản lý rủi ro và chiến lược phát triển; tạo điều kiện để hình thành các doanh nghiệp tư nhân lớn, tập đoàn kinh tế tư nhân mạnh, có khả năng dẫn dắt ngành, lĩnh vực, đóng vai trò “đầu tàu” của nền kinh tế. Việc nâng cao năng lực nội tại là cơ sở để kinh tế tư nhân phát triển lành mạnh và bền vững.
4.4. Tăng cường liên kết giữa kinh tế tư nhân với các thành phần kinh tế khác
Định hướng xã hội chủ nghĩa đòi hỏi sự phối hợp, bổ trợ và phát triển hài hòa giữa các thành phần kinh tế. Do đó, cần thúc đẩy liên kết giữa doanh nghiệp tư nhân với khu vực kinh tế nhà nước, kinh tế tập thể và doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài; phát triển các cụm liên kết ngành, chuỗi giá trị, hệ sinh thái doanh nghiệp; phát huy vai trò “dẫn dắt, kiến tạo” của kinh tế nhà nước và vai trò “năng động, sáng tạo” của kinh tế tư nhân. Liên kết hiệu quả sẽ giúp kinh tế tư nhân vượt qua hạn chế về quy mô, công nghệ và thị trường.
4.5. Phát triển kinh tế tư nhân gắn với tiến bộ, công bằng xã hội và trách nhiệm xã hội
Phát triển kinh tế tư nhân theo định hướng xã hội chủ nghĩa phải gắn chặt với tiến bộ và công bằng xã hội, không chấp nhận mô hình tăng trưởng đánh đổi quyền lợi người lao động, môi trường và đạo đức xã hội. Cần tăng cường giám sát việc chấp hành pháp luật lao động, bảo hiểm xã hội, an toàn lao động. Khuyến khích doanh nghiệp thực hiện trách nhiệm xã hội, bảo vệ môi trường, tham gia các hoạt động cộng đồng. Bảo đảm hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, doanh nghiệp và người lao động. Giải pháp này giúp kinh tế tư nhân phát triển không chỉ mạnh về kinh tế mà còn bền vững về xã hội.
4.6. Xây dựng đội ngũ doanh nhân Việt Nam có bản lĩnh, đạo đức và văn hóa kinh doanh
Doanh nhân là chủ thể trung tâm của phát triển kinh tế tư nhân. Vì vậy, cần chú trọng xây dựng đội ngũ doanh nhân có bản lĩnh chính trị, ý thức công dân, tinh thần dân tộc; đề cao đạo đức kinh doanh, văn hóa doanh nghiệp, tuân thủ pháp luật; khuyến khích tinh thần khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo gắn với trách nhiệm xã hội. Một đội ngũ doanh nhân mạnh về trí tuệ, vững về đạo đức sẽ là lực lượng nòng cốt để kinh tế tư nhân phát triển đúng định hướng xã hội chủ nghĩa.
4.7. Phát huy vai trò quản lý, định hướng của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa
Phát triển kinh tế tư nhân cần gắn với tăng cường vai trò quản lý, điều tiết của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam. Nhà nước cần kiến tạo môi trường phát triển; điều tiết vĩ mô, kiểm soát mặt trái của kinh tế thị trường; bảo đảm định hướng xã hội chủ nghĩa trong toàn bộ quá trình phát triển.
Phát triển kinh tế tư nhân theo định hướng xã hội chủ nghĩa là quá trình lâu dài, đòi hỏi giải pháp đồng bộ từ thể chế, chính sách đến con người và quản trị. Chỉ khi kinh tế tư nhân được phát huy đúng vai trò động lực, gắn chặt với lợi ích quốc gia - dân tộc, tiến bộ và công bằng xã hội, thì khu vực này mới thực sự trở thành nguồn lực quan trọng góp phần xây dựng đất nước phát triển nhanh, bền vững và nhân văn.
1. “Kinh tế tư nhân: Động lực then chốt, hướng đến tăng trưởng hai con số”, Tạp chí điện tử Doanh nhân Sài Gòn, ngày 10/02/2025, https://doanhnhansaigon.vn/kinh-te-tu-nhan-dong-luc-then-chot-huong-den-tang-truong-hai-con-so-315991.html.
2. “Phát triển kinh tế tư nhân - đòn bẩy cho một Việt Nam thịnh vượng”, Báo điện tử Chính phủ, ngày 02/4/2025, https://xaydungchinhsach.chinhphu.vn/phat-trien-kinh-te-tu-nhan-don-bay-cho-mot-viet-nam-thinh-vuong-119250318000126845.htm.
3. “100 doanh nghiệp tư nhân dẫn đầu PRIVATE 100 nộp ngân sách 244.400 tỷ đồng”, Báo điện tử Chính phủ, ngày 18/8/2025, https://baochinhphu.vn/100-doanh-nghiep-tu-nhan-dan-dau-private-100-nop-ngan-sach-244400-ty-dong-102250818174001296.htm.
