1. Tầm quan trọng của xây dựng văn hóa tiết kiệm, chống lãng phí trong hoạt động xuất bản
Tiết kiệm và chống lãng phí là hai mặt của cùng một vấn đề trong quản trị và sử dụng nguồn lực. Tiết kiệm không đồng nghĩa với “hà tiện” mà là việc sử dụng hợp lý, hiệu quả các nguồn lực về thời gian, tài chính, nhân lực, vật lực... nhằm đạt được mục tiêu với chi phí thấp nhất nhưng chất lượng cao nhất. Trong khi đó, lãng phí là việc sử dụng các nguồn lực không đúng mục đích, không hiệu quả, không cần thiết hoặc vượt quá mức cần thiết, gây ra tổn thất vật chất và cả phi vật chất cho tổ chức, xã hội.
Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh rất quan tâm đến vấn đề thực hành tiết kiệm, chống lãng phí. Ngay từ những năm đầu xây dựng Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đặc biệt nhấn mạnh vai trò của tiết kiệm và coi đó là một trong những phẩm chất cách mạng quan trọng. Theo Người, tiết kiệm không chỉ là yêu cầu về kinh tế, mà còn là yêu cầu đạo đức, một giá trị văn hóa cốt lõi, cần được xây dựng, nuôi dưỡng trong toàn xã hội. Theo Người, tiết kiệm phải trở thành một nếp sống, một thói quen đạo đức trong đời sống hằng ngày của mỗi người dân, mỗi cán bộ, đảng viên.
Trong bài viết “Thực hành tiết kiệm, chống tham ô, lãng phí, chống bệnh quan liêu” (tháng 3/1952), Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định: “Tiết kiệm không phải là bủn xỉn, không phải “là xem đồng tiền to bằng cái nống”, gặp việc đáng làm cũng không làm, đáng tiêu cũng không tiêu. Tiết kiệm không phải là ép bộ đội, cán bộ, nhân dân nhịn ăn, nhịn mặc. Trái lại, tiết kiệm cốt để giúp vào tăng gia sản xuất, mà tăng gia sản xuất là để dần dần nâng cao mức sống của bộ đội, cán bộ và nhân dân”1. Trong quan niệm của Người, tiết kiệm là chi tiêu, sử dụng có kế hoạch, có tính toán, xem xét đầy đủ các yếu tố, giảm bớt hao phí trong sử dụng tiền của, thời gian, công sức nhưng vẫn đạt được mục tiêu xác định. Đồng thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn chú trọng phòng, chống lãng phí. Bác căn dặn “Tham ô, lãng phí và bệnh quan liêu là kẻ thù của nhân dân, của bộ đội và của Chính phủ”2. Người nhấn mạnh rằng xây dựng văn hóa tiết kiệm, chống lãng phí cần phải gắn với giáo dục đạo đức cách mạng cho cán bộ, đảng viên và nhân dân, coi đó là một phần trong công tác xây dựng con người mới xã hội chủ nghĩa. Tiết kiệm và chống lãng phí phải được tiến hành toàn diện, kiên trì, liên tục, từ xây dựng nhận thức, hình thành thói quen, cho đến thiết lập cơ chế kiểm tra, giám sát và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm.
Văn hóa tiết kiệm, chống lãng phí được hiểu là sự kết tinh của các giá trị, chuẩn mực đạo đức, thói quen, hành vi thể hiện việc sử dụng hợp lý, hiệu quả các nguồn lực vật chất và tinh thần; đồng thời chống lại các biểu hiện sử dụng bừa bãi, phung phí, gây tổn thất cho cá nhân, tổ chức và xã hội. Văn hóa tiết kiệm không chỉ dừng lại ở hành vi tiết kiệm cụ thể, mà còn bao hàm cả việc hình thành ý thức, thói quen và nếp sống tiết kiệm, chống lãng phí bền vững trong đời sống xã hội.
Kế thừa và phát triển tư tưởng Hồ Chí Minh, Đảng ta luôn xác định rằng việc xây dựng văn hóa tiết kiệm, chống lãng phí là nhiệm vụ quan trọng trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Văn hóa tiết kiệm, chống lãng phí không chỉ góp phần phát triển kinh tế - xã hội mà còn là yếu tố quan trọng trong xây dựng đạo đức, văn hóa con người Việt Nam.
Trong hoạt động xuất bản, văn hóa tiết kiệm, chống lãng phí bao gồm việc quản lý, sử dụng hiệu quả nguồn lực (tài chính, nhân lực, vật lực, thời gian); hạn chế tối đa tình trạng in ấn dư thừa, tồn kho lớn, thất thoát tài sản; nâng cao chất lượng sản phẩm xuất bản để tránh lãng phí nguồn lực xã hội trong tiêu thụ và sử dụng sách, tài liệu. Hoạt động xuất bản mang tính chất đặc thù, vừa là hoạt động kinh tế, vừa là hoạt động chính trị, tư tưởng, văn hóa. Việc xây dựng văn hóa tiết kiệm, chống lãng phí trong hoạt động xuất bản thời kỳ phát triển vươn mình của đất nước hiện nay có ý nghĩa quan trọng:
- Bảo đảm hiệu quả sử dụng nguồn lực, tránh thất thoát tài sản công: Xuất bản là lĩnh vực sử dụng nhiều nguồn lực: từ giấy in, vật tư, chi phí nhân công, đến thời gian biên tập, thẩm định, phát hành. Trong đó, nhiều đơn vị xuất bản là đơn vị sự nghiệp công lập, được Nhà nước hỗ trợ một phần kinh phí từ ngân sách. Đối với các nhà xuất bản công lập, việc thực hành tiết kiệm, chống lãng phí không chỉ giúp giảm chi phí vận hành mà còn tạo điều kiện để tăng mức độ tự chủ tài chính, giảm dần sự phụ thuộc vào ngân sách Nhà nước. Khi quản lý chi tiêu chặt chẽ, mỗi đồng vốn đầu tư sẽ tạo ra giá trị cao hơn, hiệu quả hơn. Việc in ấn tràn lan, chạy theo phong trào, sách không đến tay bạn đọc… là biểu hiện rõ nét của lãng phí từ khâu kế hoạch đến tổ chức thực hiện. Văn hóa tiết kiệm góp phần nâng cao trách nhiệm giải trình, hiệu quả sử dụng ngân sách và tạo ra sức mạnh nội sinh trong hệ thống xuất bản công lập.
- Tiết kiệm, chống lãng phí là yếu tố quan trọng bảo đảm hiệu quả hoạt động xuất bản: Hoạt động xuất bản có đặc điểm là chi phí đầu tư lớn, chu trình sản xuất kéo dài, sản phẩm khó tiêu thụ đại trà, phụ thuộc nhiều vào hành vi người đọc và thị trường. Một cuốn sách từ lúc ý tưởng đến khi phát hành phải trải qua nhiều công đoạn: tổ chức bản thảo - biên tập - trình duyệt - thiết kế - in ấn - phát hành. Chỉ cần một mắt xích thiếu kiểm soát, sẽ dẫn đến lãng phí nguồn lực, thời gian, công sức và tiền bạc. Ví dụ: Nếu dự báo nhu cầu kém, in thừa hàng chục nghìn bản mà không bán được, thì tổn thất không chỉ là chi phí giấy mực, mà còn là chi phí kho bãi, vận chuyển, xử lý sách tồn kho, thậm chí là chi phí môi trường khi phải tiêu hủy.
- Gắn liền với yêu cầu xây dựng nền xuất bản hiện đại, chuyên nghiệp và phát triển bền vững: Ngành xuất bản ngày nay không chỉ là công cụ truyền tải tri thức mà còn là một ngành công nghiệp sáng tạo, cần vận hành hiệu quả, tinh gọn, ứng dụng công nghệ và lấy người đọc làm trung tâm. Trong mô hình quản trị hiện đại, “văn hóa tiết kiệm” là nội lực của năng lực cạnh tranh, là nền tảng để doanh nghiệp hay đơn vị sự nghiệp công thích ứng với biến động thị trường và thay đổi hành vi bạn đọc. Chuyển đổi số, in theo nhu cầu (print-on-demand), xuất bản điện tử, kiểm soát quy trình từ biên tập đến phát hành... tất cả đều cần một tinh thần tiết kiệm, hiệu quả và hướng đến chất lượng. Không có tư duy tiết kiệm thì không thể có chiến lược sản xuất thông minh, không thể kiểm soát được chất lượng - giá thành - sản lượng. Vì vậy, văn hóa tiết kiệm là “chìa khóa” mở ra con đường chuyên nghiệp hóa ngành xuất bản.
- Thể hiện trách nhiệm chính trị - xã hội của nhà xuất bản: Đối với các nhà xuất bản lý luận, chính trị, việc xây dựng văn hóa tiết kiệm, chống lãng phí còn là thể hiện bản lĩnh chính trị, phẩm chất đạo đức công vụ và trách nhiệm xã hội. Việc lựa chọn xuất bản những đầu sách thật sự cần thiết, tổ chức bản thảo có giá trị, phát hành đúng đối tượng, tránh hình thức, phô trương… chính là biểu hiện cao nhất của trách nhiệm với Đảng, với nhân dân, với bạn đọc.
- Đáp ứng mục tiêu phát triển bền vững và kinh tế xanh: Ngành xuất bản là ngành tiêu hao nhiều tài nguyên (giấy, mực, điện năng, nhân lực…) và tạo ra lượng lớn sản phẩm dư thừa nếu không được kiểm soát hiệu quả. Trong khi đó, Việt Nam đang cam kết mạnh mẽ trong các mục tiêu phát triển bền vững (SDGs), đặc biệt là mục tiêu 12: Tiêu dùng và sản xuất có trách nhiệm. Do đó, việc xây dựng văn hóa tiết kiệm là một trong những giải pháp quan trọng để giảm thiểu lãng phí tài nguyên, bảo vệ môi trường và hướng đến mô hình xuất bản xanh - sạch - hiệu quả.
- Góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh và uy tín của các nhà xuất bản: Trong bối cảnh hội nhập quốc tế và cạnh tranh gay gắt từ cả các nhà xuất bản trong nước và quốc tế, một đơn vị chỉ có thể tồn tại và phát triển nếu: (i) Có quy trình vận hành tinh gọn; (ii) Sản phẩm có chất lượng - chi phí hợp lý - tiếp cận đúng đối tượng; (iii) Đội ngũ có ý thức tiết kiệm, tránh lãng phí từ những việc nhỏ nhất. Văn hóa tiết kiệm, chống lãng phí vì thế trở thành lợi thế cạnh tranh bền vững, giúp nhà xuất bản nâng cao uy tín với đối tác, bạn đọc, cơ quan quản lý và xã hội.
2. Thực tiễn xây dựng văn hóa tiết kiệm, chống lãng phí trong hoạt động xuất bản hiện nay
Trong những năm gần đây, việc thực hành tiết kiệm, chống lãng phí đã từng bước được chú trọng trong hoạt động xuất bản, đặc biệt tại các nhà xuất bản công lập. Thực tiễn cho thấy, xây dựng văn hóa tiết kiệm trong hoạt động xuất bản là nhân tố quan trọng giúp nâng cao chất lượng, hiệu quả và tính bền vững của ngành.
Với sự lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng, Nhà nước và sự nỗ lực của các cơ quan quản lý cũng như các nhà xuất bản, ngành xuất bản đã có nhiều chuyển biến tích cực trong xây dựng văn hóa tiết kiệm, chống lãng phí.
Thứ nhất, nhận thức về tiết kiệm, chống lãng phí trong hoạt động xuất bản được nâng cao.
Đây là nội dung đầu tiên, nền tảng trong xây dựng văn hóa tiết kiệm. Việc nâng cao nhận thức giúp cán bộ, viên chức hiểu rõ rằng tiết kiệm không đồng nghĩa với cắt giảm, mà là sử dụng hợp lý, hiệu quả nguồn lực nhằm phục vụ mục tiêu chính trị và phát triển bền vững. Một trong những chuyển biến rõ nét nhất là sự thay đổi trong tư duy và nhận thức của đội ngũ lãnh đạo các nhà xuất bản, đặc biệt là ở những đơn vị có truyền thống và vai trò nòng cốt trong hệ thống xuất bản quốc gia. Nhiều nhà xuất bản đã chủ động lồng ghép nội dung thực hành tiết kiệm - chống lãng phí vào kế hoạch điều hành, lựa chọn đề tài, tái cấu trúc tổ chức. Sự thay đổi này bắt nguồn từ yêu cầu thực tiễn (giảm ngân sách, cạnh tranh thị trường, áp lực đổi mới số), nhưng cũng chịu tác động mạnh mẽ từ các chỉ đạo của Đảng và Nhà nước về phòng, chống lãng phí trong khu vực công.
Trước đây, không ít người lầm tưởng rằng tiết kiệm đồng nghĩa với giảm chi phí bằng mọi giá, dễ dẫn tới việc cắt giảm đầu tư, làm ẩu, làm nhanh để tiết kiệm công sức. Tuy nhiên, trong thời gian gần đây, quan niệm này đã từng bước được thay đổi, ngày càng nhiều người hiểu rằng tiết kiệm là sử dụng hợp lý, hiệu quả tài nguyên, bảo đảm chất lượng trong phạm vi nguồn lực cho phép; tư duy “đầu tư đúng chỗ, xuất bản có trọng điểm, làm đến đâu chắc đến đó” đang từng bước thay thế cách làm cũ kiểu “tràn lan - dàn trải - hình thức”.
Trong đội ngũ làm xuất bản hiện nay, đặc biệt là lớp biên tập viên trẻ, đội ngũ làm quản lý kỹ thuật - số hóa, đã xuất hiện một lực lượng tiên phong ủng hộ cải tiến, tối ưu hóa quy trình, giảm chi phí thông qua số hóa và chuẩn hóa. Những người này đóng vai trò “cầu nối nhận thức” giữa lý tưởng văn hóa tiết kiệm, chống lãng phí và hành động cụ thể, giúp lan tỏa tinh thần tiết kiệm từ nội bộ ra toàn bộ đơn vị.
Một bước tiến quan trọng là nhiều cán bộ, đảng viên đã nhìn nhận tiết kiệm, chống lãng phí không chỉ là vấn đề tài chính, mà còn là biểu hiện của văn hóa tổ chức, đạo đức nghề nghiệp và trách nhiệm chính trị. Tiết kiệm trong xuất bản giờ đây không chỉ là giảm chi phí in ấn hay văn phòng phẩm, mà còn là không lãng phí chất xám, không lãng phí uy tín, không lãng phí cơ hội tiếp cận tri thức của xã hội.
Thứ hai, một số mô hình tiết kiệm, chống lãng phí được triển khai hiệu quả.
Trong bối cảnh nguồn lực ngày càng hạn chế, chi phí sản xuất - phát hành sách ngày một tăng, nhiều nhà xuất bản đã chủ động đổi mới tư duy quản lý và tìm kiếm các mô hình tổ chức tiết kiệm - hiệu quả hơn, vừa đảm bảo chất lượng chuyên môn, vừa hạn chế lãng phí nguồn lực. Các nhà xuất bản, thay vì xuất bản ồ ạt, đã bắt đầu lựa chọn kỹ các đề tài theo tiêu chí rõ ràng: phục vụ nhiệm vụ chính trị, có giá trị khoa học - thực tiễn, có khả năng tiêu thụ, có đối tượng bạn đọc rõ ràng. Tập trung nguồn lực cho những cuốn sách “xương sống” của đơn vị, thay vì phân tán vào nhiều đề tài nhỏ, lẻ, không rõ đầu ra. Điều này góp phần giảm lãng phí đầu tư dàn trải, tránh in ấn hàng nghìn cuốn sách mà không bán được.
Nhiều nhà xuất bản triển khai mô hình song song xuất bản đồng thời bản in và bản điện tử (ebook), hoặc chỉ xuất bản dưới dạng điện tử đối với các ấn phẩm mang tính tham khảo, tra cứu, số lượng độc giả hạn chế. Góp phần tiết kiệm chi phí in ấn, lưu kho, vận chuyển, xử lý sách hư hỏng; tăng khả năng tiếp cận của bạn đọc, đặc biệt là ở vùng sâu, vùng xa; dễ cập nhật nội dung, tái bản nhanh khi cần thiết, tránh lãng phí bản in. Bên cạnh đó, một số nhà xuất bản đã tiến hành sáp nhập các phòng ban có chức năng tương đồng, giảm số lượng đầu mối quản lý, tinh gọn bộ máy. Phân công lại lao động theo hướng đa nhiệm - hiệu quả - chuyên sâu, tránh tình trạng “đông người mà không hiệu quả”.
Các mô hình tiết kiệm nói trên cho thấy sự chuyển dịch tư duy từ “tiết kiệm thụ động” sang “tiết kiệm chiến lược và chủ động” trong hoạt động xuất bản. Quan trọng hơn, các mô hình hiệu quả đều cho thấy: tiết kiệm không có nghĩa là làm kém đi, mà là làm tinh gọn, thông minh và có trọng tâm hơn. Đây là cơ sở để từng bước xây dựng văn hóa tiết kiệm - chống lãng phí một cách bền vững và nội sinh trong ngành xuất bản.
Thứ ba, ứng dụng công nghệ số trong tiết kiệm nguồn lực.
Chuyển đổi số được xem là giải pháp đột phá giúp ngành xuất bản tiết kiệm đáng kể các loại chi phí: thời gian xử lý bản thảo, nhân công trong khâu dàn trang, kiểm tra lỗi, giảm nhu cầu in thử bản mẫu. Cụ thể:
- Các phần mềm biên tập số giúp rút ngắn thời gian biên tập, hiệu đính, minh họa, từ đó tiết kiệm công sức cho đội ngũ biên tập viên.
- Việc sử dụng nền tảng xuất bản điện tử (e-book, PDF bảo mật, ứng dụng đọc sách số) giúp giảm chi phí in ấn, kho bãi, vận chuyển.
- Số hóa tài liệu, dữ liệu biên soạn cho phép tái sử dụng, chỉnh lý nhanh chóng, góp phần tiết kiệm nguồn lực sáng tạo và nghiên cứu.
- Ứng dụng phần mềm điều hành nội bộ, quản lý xuất bản, quản trị tòa soạn, phần mềm chia sẻ tài liệu giúp giảm nhu cầu in ấn, lưu trữ vật lý và tăng hiệu suất làm việc.
- Các nền tảng họp trực tuyến thay thế hội nghị tập trung, tiết kiệm chi phí công tác, thuê địa điểm và thời gian tổ chức. Từ đó, nhiều nhà xuất bản đã chuyển sang hình thức quản lý văn bản, báo cáo, ký duyệt trên môi trường điện tử; chuyển đổi hệ thống kế toán và kho sách sang định dạng số hóa, cho phép cập nhật thời gian thực, minh bạch và giảm thất thoát.
Thứ tư, xây dựng môi trường làm việc đề cao tinh thần tiết kiệm, chống lãng phí đạt hiệu quả.
Văn hóa tiết kiệm, chống lãng phí không chỉ là biện pháp hành chính, mà phải được thấm nhuần vào tư duy và hành vi hằng ngày của từng cán bộ, viên chức. Môi trường làm việc là nơi thể hiện rõ nhất nếp sống tiết kiệm - hiệu quả - trách nhiệm, từ đó lan tỏa thành nét văn hóa tổ chức. Một môi trường làm việc tiết kiệm, chống lãng phí sẽ góp phần nâng cao kỷ luật lao động, hiệu quả sử dụng nguồn lực, tăng năng suất và chất lượng công việc. Đồng thời, đây cũng là yếu tố then chốt để tạo dựng một tổ chức làm việc chuyên nghiệp, hiện đại, có sức cạnh tranh trong bối cảnh đổi mới toàn diện hoạt động xuất bản hiện nay. Hiện nay, nhiều đơn vị xuất bản đã bước đầu xây dựng quy tắc ứng xử văn hóa công sở, trong đó có nội dung tiết kiệm, chống lãng phí, chú trọng hơn trong sử dụng tiết kiệm điện, nước, văn phòng phẩm; gắn việc tiết kiệm với thực hiện quy tắc ứng xử nơi làm việc, phát huy tinh thần trách nhiệm, tận tụy với công việc; thực hành lối sống giản dị, không phô trương, hình thức.
Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, hoạt động tiết kiệm, chống lãng phí trong lĩnh vực xuất bản vẫn còn nhiều hạn chế:
Thứ nhất, nhận thức về tiết kiệm, chống lãng phí chưa đồng đều, thiếu tính hệ thống.
Mặc dù đã có sự chuyển biến nhất định trong nhận thức, song một bộ phận cán bộ, nhân viên trong ngành xuất bản vẫn chưa nhận thức đầy đủ về ý nghĩa và vai trò của tiết kiệm, chống lãng phí. Việc tuyên truyền, giáo dục về văn hóa tiết kiệm nhiều nơi còn mang tính hình thức, thiếu chiều sâu, chưa gắn với hoạt động thực tiễn, phần lớn dừng ở mức tuyên truyền khẩu hiệu hoặc lồng ghép trong các nội dung khác, thiếu sự nhấn mạnh và cụ thể hóa bằng hành động, dẫn đến hiệu quả chưa cao.
Thứ hai, những biểu hiện lãng phí vẫn còn phổ biến trong hoạt động xuất bản.
Một trong những biểu hiện rõ nét nhất là tình trạng in ấn vượt quá nhu cầu thực tế, đặc biệt là đối với các ấn phẩm chính trị, pháp luật, tài liệu hội nghị hoặc xuất bản phẩm phục vụ nhiệm vụ tuyên truyền. Nhiều đơn vị vẫn áp dụng tư duy “in dự phòng”, in “cho đủ chỉ tiêu”, dẫn đến hàng chục nghìn bản sách bị tồn kho, lãng phí giấy mực, chi phí lưu kho và không tạo ra giá trị sử dụng.
Không ít nhà xuất bản vẫn chưa tận dụng hiệu quả tài nguyên nội dung đã có (như sách kinh điển, sách chuyên khảo, tài liệu nghiên cứu đã xuất bản), mà liên tục đầu tư sản xuất mới, đôi khi có nội dung trùng lặp hoặc chỉ khác biệt hình thức. Điều này gây ra sự phân tán nguồn lực, làm tăng chi phí đầu tư trong khi hiệu quả sử dụng nội dung chưa cao.
Lãng phí về thời gian trong quy trình sản xuất: Tình trạng kéo dài thời gian biên tập, duyệt bản thảo, chỉnh sửa, in ấn... vẫn diễn ra phổ biến. Quy trình xử lý thủ công, thiếu liên thông giữa các bộ phận, khiến một bản thảo có thể mất hàng tháng, thậm chí hàng năm để hoàn tất - làm chậm thời gian đưa sách đến tay bạn đọc, giảm tính thời sự, đồng thời làm tăng chi phí nhân sự và cơ hội kinh doanh bị bỏ lỡ.
Lãng phí trong sử dụng nhân lực: Nhiều nhà xuất bản có bộ máy tổ chức cồng kềnh, phân công chức năng chồng chéo, đội ngũ biên tập đông nhưng chất lượng chưa đồng đều, dẫn đến hiệu suất làm việc thấp. Trong khi đó, việc chưa xây dựng được cơ chế quản trị nhân sự linh hoạt, ứng dụng KPI (chỉ số đánh giá hiệu quả) hoặc mô hình làm việc theo dự án, khiến chi phí vận hành cao nhưng hiệu quả thấp.
Thứ ba, thiếu các chuẩn mực hành vi, quy trình tiết kiệm cụ thể.
Phần lớn các nhà xuất bản chưa có quy định nội bộ rõ ràng về tiết kiệm - chống lãng phí. Lựa chọn đề tài chưa sát với đúng nhu cầu xã hội, quy trình xử lý còn nhiều bất cập, thiếu chuẩn hóa, gây mất thời gian và lãng phí nhân sự, in ấn dư thừa, phát hành chậm, tồn kho lớn vẫn phổ biến. Hàng hóa tồn kho chưa thanh lý hết đã in ấn mới do nhận định không đúng về sức mua của thị trường. Việc thực hiện “xuất bản tinh gọn” mới chỉ manh nha ở một số đơn vị tiên phong như Nhà xuất bản Trẻ, Nhà xuất bản Thế giới, chưa trở thành xu hướng chung của toàn ngành.
Thứ tư, vai trò nêu gương và giám sát còn yếu.
Ở một số đơn vị, lãnh đạo chưa thực sự nêu gương trong việc thực hành tiết kiệm. Chưa có bộ phận kiểm tra - giám sát độc lập về thực hành tiết kiệm trong quy trình xuất bản. Các cuộc kiểm tra nếu có cũng chủ yếu theo định kỳ, thiên về tài chính - kế toán, thiếu đánh giá hiệu quả nội dung công việc.
3. Giải pháp xây dựng văn hóa tiết kiệm, chống lãng phí trong hoạt động xuất bản
Trong bối cảnh cả nước đang đẩy mạnh thực hành tiết kiệm, chống lãng phí gắn với xây dựng nền kinh tế tri thức, đổi mới sáng tạo và phát triển bền vững, ngành xuất bản - với vai trò là một bộ phận quan trọng của đời sống tư tưởng - cần đặc biệt chú trọng xây dựng văn hóa tiết kiệm trong toàn bộ quá trình tổ chức và vận hành. Đây không chỉ là yêu cầu về mặt quản lý, tài chính mà còn là yêu cầu về đạo đức công vụ, trách nhiệm với xã hội và cộng đồng. Văn hóa tiết kiệm, chống lãng phí trong hoạt động xuất bản cần được nhìn nhận một cách toàn diện, từ tư duy, nhận thức đến quy trình, công nghệ và cơ chế giám sát, nhằm hướng tới một nền xuất bản hiện đại, hiệu quả và bền vững.
Một là, nâng cao nhận thức về tiết kiệm, chống lãng phí trong xuất bản.
Xây dựng văn hóa tiết kiệm, chống lãng phí không thể chỉ bắt đầu từ các biện pháp hành chính hay quy định kỹ thuật; cốt lõi vẫn là nâng cao nhận thức của đội ngũ cán bộ, biên tập viên, kỹ thuật viên, nhân viên văn phòng và cả đối tác tham gia quá trình xuất bản. Tiết kiệm không phải là cắt giảm vô tội vạ, mà là sử dụng hợp lý, hiệu quả các nguồn lực nhằm mang lại giá trị cao nhất cho độc giả và xã hội. Do đó, việc tổ chức tuyên truyền, giáo dục về tư tưởng “làm đúng ngay từ đầu”, tránh sai sót, lãng phí thời gian, công sức là rất cần thiết. Các cơ quan xuất bản cần xác lập tiết kiệm là một tiêu chí quan trọng trong đánh giá hiệu quả công việc và thi đua nội bộ. Trong đó, vai trò nêu gương của người đứng đầu có ý nghĩa quyết định: từ cách thức điều hành công việc, sử dụng tài sản công, đến lối sống cá nhân.
Hai là, rà soát, hoàn thiện quy trình xuất bản theo hướng tinh gọn, hiệu quả.
Hoạt động xuất bản vốn là một quy trình nhiều khâu, đòi hỏi sự phối hợp giữa nhiều bộ phận: từ lựa chọn đề tài, biên tập, thẩm định, chế bản, in ấn đến phát hành, truyền thông. Trong thực tế, sự trùng lặp, bất cập, thiếu đồng bộ trong quy trình có thể gây ra lãng phí cả về thời gian, nhân lực và tài chính. Do đó, việc rà soát, chuẩn hóa các bước công việc, loại bỏ những khâu trung gian không cần thiết là điều cấp bách. Cần có quy trình xét duyệt đề tài khoa học, chặt chẽ, gắn với mục tiêu chính trị, văn hóa nhưng đồng thời có cân nhắc về hiệu quả kinh tế. Hạn chế in thử, in nháp quá mức; tăng cường làm việc trực tuyến, trao đổi file điện tử, chỉnh sửa trên nền tảng số thay vì in văn bản giấy trong nội bộ.
Ba là, ứng dụng công nghệ, đẩy mạnh chuyển đổi số trong lĩnh vực xuất bản.
Một trong những giải pháp bền vững và căn cơ để xây dựng văn hóa tiết kiệm, chống lãng phí trong lĩnh vực xuất bản chính là đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, nhất là trong bối cảnh chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ hiện nay. Từ khâu quản lý bản thảo, biên tập, thiết kế đến xuất bản điện tử, phát hành đa nền tảng - tất cả đều có thể được số hóa, từ đó vừa nâng cao hiệu quả, vừa tiết kiệm đáng kể chi phí vận hành. Xuất bản sách điện tử, sách nói không chỉ giúp giảm thiểu chi phí in ấn, lưu kho, vận chuyển, mà còn góp phần tiếp cận độc giả rộng hơn, thân thiện hơn với môi trường. Việc triển khai họp, duyệt bản thảo, chỉnh sửa, biên tập qua các phần mềm trực tuyến không những tiết kiệm thời gian, chi phí mà còn tăng tính linh hoạt, đặc biệt trong bối cảnh làm việc từ xa, phân tán. Việc đầu tư vào hệ thống phần mềm quản lý xuất bản cũng là một giải pháp cần thiết, giúp kiểm soát tốt tiến độ công việc, chất lượng đầu ra và chi phí liên quan đến từng dự án cụ thể.
Bốn là, thiết lập cơ chế giám sát và khuyến khích sáng tạo.
Xây dựng cơ chế kiểm tra, giám sát thường xuyên để phát hiện sớm những biểu hiện lãng phí, kém hiệu quả trong quá trình xuất bản. Việc công khai hóa các chỉ số chi phí, doanh thu, hiệu quả xã hội của từng đầu sách sẽ tạo ra áp lực tích cực, buộc các bộ phận phải tính toán kỹ lưỡng hơn trước khi triển khai.
Xây dựng văn hóa tiết kiệm, chống lãng phí trong hoạt động xuất bản không chỉ là việc làm cần thiết để nâng cao hiệu quả kinh tế - xã hội, mà còn là biểu hiện của trách nhiệm, đạo đức nghề nghiệp và văn hóa công vụ. Trong kỷ nguyên mới của dân tộc, tiết kiệm phải gắn liền với đổi mới tư duy, tinh gọn bộ máy, hiện đại hóa quy trình và chuyển đổi số. Chỉ khi mỗi cán bộ, mỗi đơn vị trong ngành xuất bản cùng nhận thức đúng và hành động quyết liệt thì mới có thể tạo nên một môi trường xuất bản tiết kiệm - hiệu quả - chất lượng - bền vững.
1, 2. Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2021, t. 7, tr. 352, 357.
