Xây dựng đội ngũ cán bộ chiến lược đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới

CT&PT - Xây dựng đội ngũ cán bộ chiến lược là vấn đề có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, mang tính quyết định đối với sự nghiệp phát triển nhanh và bền vững đất nước, bảo đảm vai trò lãnh đạo của Đảng, hiệu lực, hiệu quả quản lý của Nhà nước và sự vận hành thông suốt của hệ thống chính trị. Bài viết tập trung làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn của việc xây dựng đội ngũ cán bộ chiến lược trong giai đoạn phát triển mới; phân tích thực trạng đội ngũ cán bộ chiến lược ở Việt Nam hiện nay, chỉ ra những kết quả đạt được, hạn chế và nguyên nhân; trên cơ sở đó, đề xuất hệ quan điểm, định hướng và giải pháp chủ yếu nhằm xây dựng đội ngũ cán bộ chiến lược đủ phẩm chất, năng lực, uy tín, ngang tầm nhiệm vụ, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045.

1. Cơ sở lý luận và yêu cầu khách quan của việc xây dựng đội ngũ cán bộ chiến lược trong giai đoạn mới

Xây dựng đội ngũ cán bộ chiến lược là vấn đề có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, mang tính quyết định đối với sự thành bại của sự nghiệp cách mạng, sự phát triển nhanh và bền vững của đất nước. Trong mọi giai đoạn cách mạng, cán bộ luôn được Đảng xác định là “cái gốc của mọi công việc”; đội ngũ cán bộ chiến lược giữ vai trò nòng cốt trong hoạch định đường lối, chủ trương, chính sách lớn, tổ chức thực hiện các quyết sách chiến lược, dẫn dắt và định hướng sự phát triển của quốc gia. Vì vậy, việc xây dựng đội ngũ cán bộ chiến lược không chỉ là yêu cầu thường xuyên, lâu dài mà còn là đòi hỏi cấp thiết trong bối cảnh đất nước đang bước vào giai đoạn phát triển mới với nhiều thời cơ và thách thức đan xen.

Về phương diện lý luận, chủ nghĩa Mác - Lênin khẳng định vai trò quyết định của nhân tố con người trong lịch sử, trong đó đội ngũ lãnh đạo có ảnh hưởng trực tiếp đến việc định hướng, tổ chức và phát huy sức mạnh của quần chúng. Tư tưởng Hồ Chí Minh kế thừa và phát triển sáng tạo quan điểm đó khi nhấn mạnh vị trí then chốt của cán bộ, coi công tác cán bộ là “công việc gốc của Đảng”, đồng thời đề cao yêu cầu toàn diện đối với người cán bộ, nhất là cán bộ giữ cương vị lãnh đạo, quản lý: vừa có đức, vừa có tài, trong đó đức là gốc, tài là điều kiện để hoàn thành nhiệm vụ. Những luận điểm này là nền tảng lý luận quan trọng để Đảng ta xác định chủ trương, đường lối xây dựng đội ngũ cán bộ chiến lược trong từng giai đoạn cách mạng.

Trên cơ sở vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, Đảng Cộng sản Việt Nam nhất quán quan điểm coi công tác cán bộ là khâu “then chốt của then chốt” trong công tác xây dựng Đảng và hệ thống chính trị. Nhiều nghị quyết, kết luận quan trọng của Đảng đã xác định rõ yêu cầu xây dựng đội ngũ cán bộ, nhất là cán bộ cấp chiến lược, đủ phẩm chất, năng lực và uy tín, ngang tầm nhiệm vụ; bảo đảm tính kế thừa, ổn định và phát triển liên tục của đội ngũ lãnh đạo các cấp. Đây là cơ sở chính trị - pháp lý quan trọng để định hình tiêu chuẩn, cơ cấu và phương thức xây dựng đội ngũ cán bộ chiến lược trong điều kiện mới.

Về bối cảnh thực tiễn, đất nước đang đứng trước những biến đổi nhanh chóng, sâu sắc của tình hình thế giới và khu vực, tác động trực tiếp đến quá trình phát triển. Cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, quá trình chuyển đổi số, phát triển kinh tế tri thức và hội nhập quốc tế sâu rộng vừa mở ra nhiều cơ hội, vừa đặt ra không ít thách thức đối với năng lực lãnh đạo, quản lý và điều hành quốc gia. Đồng thời, yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, bảo đảm quốc phòng, an ninh và nâng cao vị thế, uy tín quốc tế của Việt Nam đòi hỏi đội ngũ cán bộ chiến lược phải có tư duy đổi mới, tầm nhìn dài hạn, bản lĩnh chính trị vững vàng và năng lực quản trị hiện đại.

Trong bối cảnh đó, yêu cầu xây dựng đội ngũ cán bộ chiến lược không chỉ dừng lại ở việc bảo đảm số lượng, cơ cấu hợp lý mà quan trọng hơn là nâng cao chất lượng toàn diện. Đội ngũ này cần hội tụ những phẩm chất cốt lõi như trung thành tuyệt đối với mục tiêu, lý tưởng của Đảng, có đạo đức trong sáng, lối sống gương mẫu; đồng thời phải có năng lực tư duy chiến lược, khả năng dự báo, hoạch định và tổ chức thực hiện chính sách hiệu quả; am hiểu sâu sắc thực tiễn đất nước và xu thế phát triển của thế giới. Đây chính là yêu cầu khách quan, mang tính tất yếu của quá trình phát triển đất nước trong giai đoạn mới, đặt nền tảng cho việc xác định phương hướng và giải pháp xây dựng đội ngũ cán bộ chiến lược ở các mục tiếp theo.

2. Thực trạng đội ngũ cán bộ chiến lược ở Việt Nam hiện nay

Trong những năm qua, quán triệt sâu sắc quan điểm của Đảng về công tác cán bộ, việc xây dựng đội ngũ cán bộ chiến lược đã đạt được nhiều kết quả quan trọng, góp phần nâng cao năng lực lãnh đạo, cầm quyền của Đảng và hiệu lực, hiệu quả quản lý của Nhà nước. Nhận thức về vị trí, vai trò đặc biệt của đội ngũ cán bộ chiến lược ngày càng thống nhất và sâu sắc hơn trong toàn hệ thống chính trị; công tác cán bộ từng bước được đặt trong tổng thể chiến lược xây dựng Đảng, gắn với yêu cầu phát triển kinh tế, xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh và hội nhập quốc tế. Hệ thống quan điểm, chủ trương, quy định của Đảng về cán bộ, nhất là cán bộ cấp chiến lược, ngày càng được hoàn thiện, tạo cơ sở chính trị và pháp lý tương đối đồng bộ cho việc tổ chức thực hiện.

Về tổ chức thực tiễn, công tác quy hoạch, đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ chiến lược có nhiều đổi mới theo hướng bài bản, chặt chẽ hơn, từng bước khắc phục tình trạng bị động, chắp vá. Việc gắn quy hoạch với đào tạo, bồi dưỡng và bố trí, sử dụng cán bộ được chú trọng, góp phần nâng cao chất lượng nguồn cán bộ kế cận. Nhiều cán bộ chiến lược đã thể hiện rõ bản lĩnh chính trị, tinh thần trách nhiệm, năng lực tư duy và tổ chức thực hiện trong quá trình lãnh đạo, chỉ đạo phát triển kinh tế, xã hội, xử lý những vấn đề lớn, phức tạp, nhạy cảm; vai trò nêu gương của người đứng đầu từng bước được đề cao, tạo hiệu ứng tích cực trong toàn hệ thống chính trị và xã hội.

Bên cạnh những kết quả đạt được, thực tiễn cũng cho thấy đội ngũ cán bộ chiến lược hiện nay vẫn còn bộc lộ không ít hạn chế, bất cập, đặt ra yêu cầu phải tiếp tục đổi mới mạnh mẽ công tác cán bộ. Trước hết, chất lượng đội ngũ chưa thật sự đồng đều; năng lực tư duy chiến lược, khả năng dự báo và hoạch định chính sách dài hạn của một bộ phận cán bộ còn hạn chế, chưa theo kịp yêu cầu phát triển nhanh, bền vững và hội nhập sâu rộng. Một số cán bộ còn lúng túng trong việc xử lý các vấn đề mới nảy sinh từ kinh tế thị trường, chuyển đổi số, quản trị quốc gia hiện đại và cạnh tranh quốc tế ngày càng gay gắt.

Cơ cấu đội ngũ cán bộ chiến lược ở một số lĩnh vực, địa bàn chưa thật sự hợp lý; tình trạng thiếu cán bộ trẻ có bản lĩnh, năng lực và khát vọng đổi mới, thiếu cán bộ có chuyên môn sâu về khoa học, công nghệ, quản trị hiện đại, kinh tế số vẫn tồn tại. Công tác đánh giá cán bộ, dù đã có nhiều đổi mới, song ở không ít nơi vẫn còn biểu hiện hình thức, nặng về quy trình, chưa thật sự dựa trên sản phẩm cụ thể và hiệu quả công việc; việc phát hiện, trọng dụng nhân tài chưa đáp ứng yêu cầu thực tiễn.

Đáng chú ý, một bộ phận cán bộ chiến lược còn biểu hiện suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, thiếu tu dưỡng, rèn luyện, thậm chí vi phạm kỷ luật của Đảng và pháp luật của Nhà nước, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến uy tín của tổ chức đảng, làm giảm niềm tin của nhân dân. Cơ chế kiểm soát quyền lực trong công tác cán bộ tuy đã được tăng cường nhưng vẫn chưa thật sự đồng bộ, hiệu quả; nguy cơ lợi ích nhóm, cục bộ, khép kín trong một số khâu của công tác cán bộ chưa được loại bỏ triệt để.

Những hạn chế, bất cập nêu trên bắt nguồn từ cả nguyên nhân khách quan và chủ quan. Về khách quan, bối cảnh phát triển nhanh, phức tạp của tình hình trong nước và quốc tế đặt ra những yêu cầu mới, cao hơn đối với đội ngũ cán bộ chiến lược, trong khi hệ thống thể chế, chính sách cán bộ chưa theo kịp thực tiễn. Về chủ quan, ở một số nơi, cấp ủy và người đứng đầu chưa thật sự coi trọng đúng mức công tác cán bộ; việc cụ thể hóa và tổ chức thực hiện các chủ trương của Đảng còn thiếu quyết liệt, đồng bộ. Thực trạng đó cho thấy, xây dựng đội ngũ cán bộ chiến lược đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới là nhiệm vụ vừa cấp bách, vừa lâu dài, đòi hỏi phải có quan điểm và giải pháp đồng bộ, quyết liệt hơn trong thời gian tới.

3. Quan điểm và giải pháp xây dựng đội ngũ cán bộ chiến lược đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới

Xây dựng đội ngũ cán bộ chiến lược trong giai đoạn mới là nhiệm vụ có ý nghĩa quyết định đối với việc nâng cao năng lực lãnh đạo, cầm quyền của Đảng, hiệu lực, hiệu quả quản lý của Nhà nước và sự phát triển nhanh, bền vững của đất nước. Đây không chỉ là yêu cầu mang tính trước mắt mà còn là chiến lược lâu dài, gắn liền với sự nghiệp xây dựng, chỉnh đốn Đảng và hoàn thiện hệ thống chính trị trong sạch, vững mạnh. Do đó, cần quán triệt đầy đủ, sâu sắc các quan điểm chỉ đạo của Đảng, đồng thời triển khai đồng bộ, quyết liệt các giải pháp phù hợp với bối cảnh và yêu cầu phát triển mới.

Trước hết, cần kiên định và nhất quán quan điểm đặt công tác xây dựng đội ngũ cán bộ chiến lược dưới sự lãnh đạo trực tiếp, toàn diện của Đảng. Đảng thống nhất lãnh đạo công tác cán bộ và quản lý đội ngũ cán bộ là nguyên tắc bất di bất dịch, bảo đảm cho đội ngũ cán bộ chiến lược luôn trung thành với mục tiêu, lý tưởng của Đảng, lợi ích của quốc gia - dân tộc và nhân dân. Việc xây dựng đội ngũ cán bộ chiến lược phải gắn chặt với nhiệm vụ xây dựng, chỉnh đốn Đảng, ngăn chặn, đẩy lùi suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, phòng, chống tham nhũng, tiêu cực; coi đây là điều kiện tiên quyết để nâng cao chất lượng và uy tín của đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý các cấp.

Trên nền tảng đó, cần tiếp tục hoàn thiện thể chế, cơ chế, chính sách về công tác cán bộ theo hướng đồng bộ, thống nhất, khoa học và minh bạch. Hệ thống quy định về tiêu chuẩn, điều kiện, quy trình đối với cán bộ chiến lược cần được rà soát, bổ sung, hoàn thiện phù hợp với yêu cầu phát triển trong bối cảnh mới, khắc phục tình trạng chồng chéo, thiếu nhất quán hoặc lạc hậu so với thực tiễn. Việc hoàn thiện thể chế phải bảo đảm nguyên tắc công khai, minh bạch, đề cao trách nhiệm giải trình, hạn chế tối đa sự can thiệp chủ quan, cảm tính trong các khâu của công tác cán bộ, nhất là trong tuyển chọn, bổ nhiệm, giới thiệu cán bộ ứng cử vào các vị trí lãnh đạo chiến lược.

Cùng với hoàn thiện thể chế, cần đổi mới mạnh mẽ công tác quy hoạch đội ngũ cán bộ chiến lược theo hướng chủ động, dài hạn, có tầm nhìn chiến lược và bảo đảm tính kế thừa, phát triển liên tục. Quy hoạch phải xuất phát từ yêu cầu nhiệm vụ chính trị, chiến lược phát triển kinh tế, xã hội của đất nước và từng ngành, từng lĩnh vực; gắn quy hoạch cán bộ với quy hoạch tổ chức bộ máy và quy hoạch phát triển nguồn nhân lực. Đặc biệt, cần khắc phục triệt để tình trạng quy hoạch hình thức, khép kín, “quy hoạch treo”, bảo đảm quy hoạch thực sự là cơ sở để đào tạo, bồi dưỡng, luân chuyển và sử dụng cán bộ. Trong quá trình đó, phải chú trọng phát hiện, tạo nguồn và bồi dưỡng cán bộ trẻ, cán bộ nữ, cán bộ người dân tộc thiểu số, cán bộ có trình độ chuyên môn cao, tư duy đổi mới, năng lực quản trị hiện đại và khả năng hội nhập quốc tế, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong dài hạn.

Đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ chiến lược cần được coi là khâu đột phá nhằm nâng cao chất lượng toàn diện của đội ngũ. Nội dung đào tạo phải được đổi mới theo hướng toàn diện, hiện đại, kết hợp chặt chẽ giữa lý luận và thực tiễn, giữa kiến thức nền tảng với kỹ năng lãnh đạo, quản lý trong bối cảnh mới. Bên cạnh việc trang bị vững chắc chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và đường lối, quan điểm của Đảng, cần tăng cường đào tạo về tư duy chiến lược, năng lực dự báo, hoạch định và tổ chức thực hiện chính sách; kiến thức về kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, quản trị quốc gia hiện đại, chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo, khoa học - công nghệ và hội nhập quốc tế. Phương thức đào tạo cần đa dạng, linh hoạt, gắn với thực tiễn công tác, coi trọng rèn luyện qua thực tiễn, thông qua luân chuyển, biệt phái, giao nhiệm vụ khó, nhiệm vụ mới để cán bộ chiến lược trưởng thành toàn diện.

Một giải pháp đặc biệt quan trọng là tiếp tục đổi mới công tác đánh giá, tuyển chọn, bố trí và sử dụng cán bộ chiến lược theo hướng thực chất, khách quan và hiệu quả. Đánh giá cán bộ phải dựa chủ yếu vào kết quả thực hiện nhiệm vụ, sản phẩm cụ thể và mức độ đóng góp đối với sự phát triển của cơ quan, đơn vị, địa phương, ngành, lĩnh vực; kết hợp hài hòa giữa đánh giá thường xuyên và đánh giá theo nhiệm kỳ, giữa tự đánh giá và đánh giá của tập thể, của cấp trên và của nhân dân. Trên cơ sở đánh giá đúng, cần bố trí, sử dụng cán bộ chiến lược đúng người, đúng việc, đúng sở trường, phát huy tối đa năng lực, đồng thời mạnh dạn thay thế, miễn nhiệm những cán bộ không đáp ứng yêu cầu, uy tín giảm sút, năng lực hạn chế, không hoàn thành nhiệm vụ.

Song song với việc nâng cao chất lượng tuyển chọn và sử dụng cán bộ, cần đặc biệt chú trọng kiểm soát quyền lực trong công tác cán bộ và trong thực thi quyền lực của đội ngũ cán bộ chiến lược. Kiểm soát quyền lực vừa là yêu cầu khách quan của xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, vừa là giải pháp căn cơ để phòng, chống tham nhũng, tiêu cực, lợi ích nhóm. Cần hoàn thiện cơ chế kiểm soát quyền lực một cách đồng bộ, từ khâu ban hành chủ trương, chính sách đến tổ chức thực hiện; tăng cường giám sát của các cơ quan đảng, cơ quan nhà nước, Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị, xã hội và nhân dân đối với hoạt động của cán bộ chiến lược. Đồng thời, đề cao trách nhiệm nêu gương của người đứng đầu, gắn quyền hạn với trách nhiệm, nghĩa vụ giải trình, xử lý nghiêm minh, kịp thời các vi phạm, không có vùng cấm, không có ngoại lệ.

Bên cạnh đó, cần xây dựng môi trường và điều kiện thuận lợi để đội ngũ cán bộ chiến lược yên tâm công tác, phát huy trí tuệ, bản lĩnh và khát vọng cống hiến. Hoàn thiện chính sách tiền lương, đãi ngộ, tôn vinh xứng đáng đối với cán bộ chiến lược, nhất là những người có năng lực, có nhiều đóng góp cho đất nước; đồng thời có cơ chế bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm, dám đổi mới, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung, khắc phục tâm lý sợ sai, né tránh trách nhiệm. Việc xây dựng môi trường làm việc dân chủ, kỷ cương, minh bạch, chuyên nghiệp, đề cao liêm chính và tinh thần phục vụ nhân dân có ý nghĩa quan trọng trong việc tạo động lực để đội ngũ cán bộ chiến lược phát triển và cống hiến lâu dài.

Cuối cùng, xây dựng đội ngũ cán bộ chiến lược phải gắn liền với việc hình thành và phát triển văn hóa lãnh đạo, quản lý hiện đại, mang đậm bản sắc cách mạng và giá trị nhân văn. Văn hóa đó thể hiện ở bản lĩnh chính trị vững vàng, đạo đức trong sáng, phong cách lãnh đạo khoa học, dân chủ, gần dân, trọng dân, vì dân; ở tinh thần thượng tôn pháp luật, tôn trọng kỷ cương, kỷ luật và trách nhiệm xã hội. Khi đội ngũ cán bộ chiến lược thực sự hội tụ đầy đủ phẩm chất, năng lực, uy tín và văn hóa lãnh đạo phù hợp, họ sẽ trở thành lực lượng nòng cốt, dẫn dắt quá trình phát triển đất nước nhanh, bền vững, hiện thực hóa khát vọng xây dựng Việt Nam phồn vinh, hạnh phúc trong giai đoạn mới.

Quý bạn đọc đặt sách/tạp chí vui lòng để lại thông tin