1. Thực trạng năng lực của bí thư đảng ủy xã, phường ở một số tỉnh miền Trung - Tây Nguyên
1.1. Bản lĩnh chính trị, tư duy lãnh đạo và việc quán triệt, vận dụng chủ trương của Đảng
Đội ngũ bí thư đảng ủy xã, phường ở các tỉnh miền Trung - Tây Nguyên cơ bản có bản lĩnh chính trị vững vàng, kiên định mục tiêu, lý tưởng của Đảng và có khả năng cụ thể hóa các chủ trương của cấp trên vào thực tiễn của từng địa phương. Theo khảo sát của nhóm tác giả, có 79,2% số người được hỏi đánh giá tốt và rất tốt đối với khả năng nắm vững, quán triệt chủ trương, đường lối của Đảng; 74,2% đánh giá tốt và rất tốt về khả năng vận dụng linh hoạt, sáng tạo chủ trương, chính sách vào giải quyết các vấn đề thực tiễn ở địa phương.
Thực tiễn tại các tỉnh Gia Lai, Kon Tum, Đắk Lắk, Đắk Nông và Lâm Đồng cho thấy, đội ngũ bí thư đảng ủy xã, phường đã chủ động quán triệt, triển khai và cụ thể hóa các chủ trương, nghị quyết của Trung ương, của cấp ủy cấp trên thành chương trình, kế hoạch công tác phù hợp với điều kiện thực tiễn của địa phương. Đặc biệt, trong quá trình thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính và vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, đội ngũ bí thư đảng ủy xã đã phát huy vai trò hạt nhân lãnh đạo chính trị ở cơ sở, góp phần tạo sự thống nhất về nhận thức và hành động trong cán bộ, đảng viên và nhân dân, bảo đảm sự ổn định chính trị - xã hội và đồng thuận trong quá trình tổ chức thực hiện.
Bên cạnh đó, chất lượng đội ngũ bí thư đảng ủy xã, phường tiếp tục được nâng lên cả về trình độ chuyên môn và trình độ lý luận chính trị. Tỷ lệ bí thư xã, phường có trình độ thạc sĩ tại Gia Lai đạt 57,1%, tại Lâm Đồng đạt 62,7%, tại Quảng Ngãi đạt 54,2%, tại Đắk Nông đạt 50% và tại Kon Tum 42,5%1. Hầu hết bí thư đảng ủy xã, phường có trình độ cao cấp lý luận chính trị hoặc tương đương. Đây là điều kiện thuận lợi để nâng cao chất lượng lãnh đạo, năng lực tư duy, khả năng tiếp thu, vận dụng và tổ chức thực hiện hiệu quả các chủ trương, đường lối của Đảng trong bối cảnh mới.
1.2. Năng lực tổ chức thực hiện nghị quyết và điều hành hoạt động của hệ thống chính trị cấp xã, phường
Năng lực tổ chức thực hiện nghị quyết và điều hành hoạt động của hệ thống chính trị cấp xã, phường ở các tỉnh miền Trung - Tây Nguyên được đánh giá tương đối tích cực. Nhiều bí thư đảng ủy xã, phường chú trọng đổi mới phương thức lãnh đạo theo hướng xác định rõ nhiệm vụ trọng tâm, phân công trách nhiệm cụ thể và tăng cường kiểm tra, đôn đốc quá trình thực hiện. Kết quả khảo sát cho thấy, có 61,1% ý kiến đánh giá tốt và rất tốt đối với khả năng cụ thể hóa nghị quyết thành chương trình, kế hoạch công tác phù hợp với thực tiễn địa phương.
Thực tiễn tại các tỉnh miền Trung - Tây Nguyên cho thấy, sau khi thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính, quy mô dân số, diện tích và khối lượng công việc của nhiều xã tăng lên đáng kể. Trong điều kiện đó, đội ngũ bí thư đảng ủy xã, phường đã chủ động thích ứng với yêu cầu mới, duy trì hoạt động ổn định của cấp ủy, chính quyền, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội. Nhiều địa phương đã hoàn thành việc kiện toàn tổ chức bộ máy, sắp xếp đội ngũ cán bộ và ổn định hoạt động của hệ thống chính trị ngay trong giai đoạn đầu sau sáp nhập. Đặc biệt, bí thư đảng ủy cấp xã, phường đã thể hiện rõ vai trò trung tâm trong việc phối hợp các lực lượng, giải quyết các nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội, xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững, bảo đảm quốc phòng, an ninh và giữ gìn trật tự, an toàn xã hội ở địa phương. Đây là tiền đề quan trọng để nâng cao hiệu quả lãnh đạo của cấp ủy trong bối cảnh đẩy mạnh phân cấp, phân quyền cấp và mở rộng thẩm quyền, trách nhiệm của cấp xã, phường.
2.1.3. Năng lực dân vận, tạo sự đồng thuận xã hội và giữ vững ổn định chính trị - xã hội
Công tác dân vận, tạo sự đồng thuận xã hội và giữ vững ổn định chính trị - xã hội là một trong những năng lực quan trọng của đội ngũ bí thư đảng ủy xã, phường, đặc biệt là ở khu vực miền Trung - Tây Nguyên - nơi có đặc điểm dân cư đa dạng về dân tộc, tôn giáo và điều kiện phát triển kinh tế - xã hội không đồng đều. Thực tiễn khảo sát cho thấy, đội ngũ bí thư đảng ủy xã, phường đã có nhiều nỗ lực trong việc nắm bắt tình hình địa bàn, lắng nghe tâm tư, nguyện vọng của người dân, chủ động đối thoại và giải quyết kịp thời các vấn đề phát sinh từ cơ sở.
Tại nhiều địa phương ở các tỉnh Gia Lai, Kon Tum và Đắk Nông, khi phát sinh những vấn đề liên quan đến đất đai, đất rừng, an ninh nông thôn hoặc các vấn đề xã hội nhạy cảm, bí thư đảng ủy xã, phường đã trực tiếp tham gia đối thoại, giải thích và vận động người dân, góp phần hạn chế phát sinh điểm nóng. Đồng thời, đội ngũ bí thư đảng ủy đã phát huy vai trò của già làng, trưởng thôn, người có uy tín trong cộng đồng, các chức sắc tôn giáo và lực lượng nòng cốt ở cơ sở trong công tác tuyên truyền, vận động quần chúng, củng cố mối quan hệ gắn bó giữa cấp ủy với nhân dân.
Đặc biệt, cơ cấu đội ngũ bí thư đảng ủy xã, phường là người dân tộc thiểu số tương đối phù hợp với đặc điểm dân cư của địa phương. Tại Gia Lai, tỷ lệ bí thư là người dân tộc thiểu số đạt 31,2%, tại Kon Tum đạt 27,5% và tại Quảng Ngãi đạt 26%2. Đây là điều kiện thuận lợi để tăng cường sự gắn bó giữa cấp ủy với đồng bào dân tộc thiểu số, nâng cao hiệu quả công tác dân vận và củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc.
1.4. Năng lực chuyển đổi số và ứng dụng công nghệ trong lãnh đạo, điều hành
Trong bối cảnh đẩy mạnh chuyển đổi số quốc gia và triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp, năng lực chuyển đổi số của đội ngũ bí thư đảng ủy xã, phường ở các tỉnh miền Trung - Tây Nguyên đã có những chuyển biến tích cực. Theo kết quả khảo sát, có 60% bí thư đảng ủy xã, phường sử dụng thành thạo các phần mềm quản lý hành chính, hệ thống quản lý văn bản điện tử và các nền tảng điều hành trực tuyến. Đồng thời, trên 65% số người được hỏi đánh giá đội ngũ bí thư đảng ủy đã quan tâm ứng dụng công nghệ thông tin trong lãnh đạo, chỉ đạo và xử lý công việc hằng ngày.
Tại các địa phương khảo sát cũng cho thấy, nhiều xã, phường đã triển khai sử dụng đồng bộ hệ thống quản lý văn bản điện tử, chữ ký số, phần mềm điều hành tác nghiệp và các nền tảng họp trực tuyến. Việc ứng dụng công nghệ số đã góp phần nâng cao hiệu quả trao đổi thông tin, rút ngắn thời gian xử lý công việc, tăng cường sự phối hợp giữa cấp ủy, chính quyền và các tổ chức trong hệ thống chính trị. Một số địa phương đã từng bước số hóa hồ sơ, cập nhật cơ sở dữ liệu quản lý dân cư, đất đai và các lĩnh vực chuyên ngành, tạo điều kiện thuận lợi cho công tác lãnh đạo, chỉ đạo và phục vụ người dân.
Bên cạnh những kết quả đạt được, năng lực lãnh đạo của đội ngũ bí thư đảng ủy xã, phường ở các tỉnh miền Trung - Tây Nguyên vẫn còn bộc lộ một số hạn chế, chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu nhiệm vụ trong bối cảnh phát triển mới. Trước hết, ở một bộ phận cán bộ, tư duy lãnh đạo và năng lực quán triệt, vận dụng chủ trương, đường lối của Đảng vào thực tiễn địa phương còn chưa theo kịp yêu cầu đổi mới. Việc cụ thể hóa nghị quyết thành các chương trình, kế hoạch phát triển ở một số nơi còn thiếu tính khả thi, chưa gắn chặt với điều kiện thực tiễn và chưa xác định rõ trách nhiệm trong tổ chức thực hiện. Kết quả khảo sát cho thấy vẫn còn từ 20% đến gần 40% số người được hỏi đánh giá ở mức khá và trung bình đối với các tiêu chí liên quan đến năng lực quán triệt chủ trương, vận dụng sáng tạo nghị quyết và cụ thể hóa nghị quyết thành chương trình hành động.
Bên cạnh đó, năng lực tổ chức thực hiện, điều hành hoạt động của hệ thống chính trị và xử lý các vấn đề thực tiễn ở cơ sở giữa các địa phương còn có sự chênh lệch nhất định. Công tác kiểm tra, đôn đốc, giám sát việc thực hiện nghị quyết ở một số nơi chưa thường xuyên; sự phối hợp giữa các tổ chức trong hệ thống chính trị chưa thật sự chặt chẽ. Công tác dân vận tuy có nhiều chuyển biến tích cực nhưng ở một số địa bàn vẫn còn nặng về tuyên truyền, vận động theo phương thức truyền thống, chưa phát huy đầy đủ vai trò đối thoại, tạo đồng thuận xã hội và xử lý kịp thời những vấn đề phát sinh từ cơ sở. Đặc biệt, tại các địa bàn miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, một số bí thư đảng ủy còn hạn chế trong việc nắm bắt đặc điểm văn hóa, tâm lý xã hội của các nhóm dân cư và xử lý những vấn đề liên quan đến dân tộc, tôn giáo, đất đai và tài nguyên.
Ngoài ra, trước yêu cầu đẩy mạnh chuyển đổi số và hiện đại hóa phương thức lãnh đạo, năng lực ứng dụng công nghệ số của một bộ phận bí thư đảng ủy xã, phường còn chưa đáp ứng yêu cầu thực tiễn. Việc khai thác dữ liệu số, sử dụng các nền tảng quản trị hiện đại và ứng dụng công nghệ trong lãnh đạo, điều hành còn gặp nhiều khó khăn, nhất là ở khu vực miền núi, vùng sâu, vùng xa. Tư duy quản trị dựa trên dữ liệu và môi trường số chưa được hình thành đồng bộ; khả năng sử dụng các nền tảng truyền thông số để tuyên truyền, định hướng dư luận và tăng cường tương tác với người dân còn hạn chế. Những bất cập nêu trên cho thấy năng lực lãnh đạo của đội ngũ bí thư đảng ủy xã, phường tuy đã có nhiều chuyển biến tích cực nhưng vẫn cần tiếp tục được nâng cao nhằm đáp ứng yêu cầu xây dựng hệ thống chính trị cơ sở vững mạnh và thúc đẩy phát triển địa phương trong giai đoạn mới.
2. Giải pháp nâng cao năng lực của bí thư đảng ủy xã, phường ở khu vực miền Trung - Tây Nguyên trong bối cảnh mới
2.1. Nâng cao bản lĩnh chính trị, đạo đức công vụ và trách nhiệm nêu gương của bí thư đảng ủy xã, phường
Để thực hiện tốt yêu cầu đó, cần tăng cường giáo dục, bồi dưỡng bản lĩnh chính trị, tinh thần trách nhiệm, đạo đức công vụ và ý thức phục vụ nhân dân cho đội ngũ bí thư đảng ủy xã, phường. Nội dung bồi dưỡng cần gắn với việc học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh; thực hiện nghiêm các quy định của Đảng về trách nhiệm nêu gương của cán bộ, đảng viên, nhất là người đứng đầu. Đồng thời, tiếp tục hoàn thiện cơ chế kiểm tra, giám sát, đánh giá cán bộ theo hướng lấy kết quả thực hiện nhiệm vụ, hiệu quả lãnh đạo và mức độ hài lòng của người dân làm thước đo chủ yếu. Mỗi bí thư đảng ủy phải thể hiện vai trò tiên phong, gương mẫu trong thực hiện nhiệm vụ, giữ gìn phẩm chất đạo đức, lối sống và trách nhiệm công vụ, qua đó tạo sức lan tỏa tích cực trong toàn hệ thống chính trị ở cơ sở.
2.2. Đổi mới công tác đào tạo, bồi dưỡng và phát triển năng lực lãnh đạo, quản lý của bí thư đảng ủy xã, phường
Nội dung đào tạo cần tập trung vào các nhóm năng lực cốt lõi như tư duy chiến lược, kỹ năng lãnh đạo, kỹ năng điều hành cấp ủy, kỹ năng tổ chức thực hiện nghị quyết, quản trị địa phương, quản trị nhân sự, xử lý tình huống và giải quyết xung đột xã hội. Cần chú trọng tăng cường các chuyên đề về công tác dân tộc, tôn giáo, quản lý đất đai, bảo vệ rừng, phát triển kinh tế nông nghiệp, xây dựng nông thôn mới và quản trị địa bàn miền núi. Bên cạnh đó, cần đổi mới phương thức đào tạo theo hướng tăng cường trao đổi kinh nghiệm, nghiên cứu tình huống, học tập thực tiễn và chia sẻ các mô hình hay, cách làm hiệu quả từ cơ sở. Việc bồi dưỡng phải gắn với vị trí việc làm, yêu cầu thực tiễn của từng địa phương và những nhiệm vụ mới phát sinh trong quá trình vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp.
2.3. Nâng cao năng lực tổ chức thực hiện nghị quyết và quản trị phát triển ở cấp xã
Tiếp tục nâng cao năng lực cụ thể hóa nghị quyết thành chương trình hành động, kế hoạch công tác, mục tiêu, chỉ tiêu và nhiệm vụ cụ thể phù hợp với điều kiện của từng địa phương. Mỗi nhiệm vụ cần xác định rõ cơ quan chủ trì, thời gian thực hiện, nguồn lực bảo đảm và cơ chế kiểm tra, giám sát. Đồng thời, tăng cường ứng dụng các phương pháp quản trị hiện đại trong điều hành công việc, theo dõi tiến độ và đánh giá kết quả thực hiện. Đối với các xã, phường sau sáp nhập, bí thư đảng ủy cần chú trọng năng lực quản trị địa bàn rộng, đa dạng về dân cư và điều kiện phát triển. Việc lãnh đạo phải bảo đảm sự phát triển cân đối giữa các khu vực, hạn chế tư tưởng cục bộ địa phương, tạo sự thống nhất trong toàn địa bàn và phát huy hiệu quả các nguồn lực hiện có để phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.
2.4. Tăng cường năng lực dân vận, tạo sự đồng thuận xã hội và phát huy sức mạnh của hệ thống chính trị cấp xã
Cần đổi mới phương thức dân vận theo hướng tăng cường đối thoại, lắng nghe và giải quyết kịp thời những kiến nghị chính đáng của người dân. Bí thư đảng ủy xã, phường phải thường xuyên bám sát cơ sở, nắm chắc tình hình địa bàn, chủ động phát hiện và xử lý các vấn đề liên quan đến đất đai, đất rừng, dân tộc, tôn giáo, môi trường và an sinh xã hội. Đồng thời, phát huy vai trò của già làng, trưởng thôn, người có uy tín, các tổ chức đoàn thể và lực lượng nòng cốt ở cơ sở trong việc tuyên truyền, vận động và tạo sự đồng thuận trong cộng đồng. Cùng với đó, cần nâng cao năng lực nắm bắt, phân tích và định hướng dư luận xã hội, nhất là trên không gian mạng. Người đứng đầu cấp ủy phải chủ động cung cấp thông tin chính thống, xử lý kịp thời các thông tin sai lệch và tạo môi trường xã hội ổn định để thúc đẩy phát triển địa phương.
2.5. Nâng cao năng lực quản trị rủi ro, huy động nguồn lực và thích ứng với những yêu cầu phát triển mới
Tăng cường bồi dưỡng kỹ năng dự báo, nhận diện và xử lý các nguy cơ phát sinh từ cơ sở; kỹ năng ứng phó với thiên tai, dịch bệnh, khiếu kiện đông người, các vấn đề an ninh phi truyền thống và những tác động từ môi trường số. Đồng thời, nâng cao khả năng xây dựng các phương án phòng ngừa, xử lý tình huống và huy động sự tham gia của cả hệ thống chính trị trong giải quyết các vấn đề phát sinh. Bên cạnh đó, cần chú trọng nâng cao năng lực huy động và sử dụng hiệu quả các nguồn lực xã hội. Bí thư đảng ủy xã, phường phải có khả năng kết nối doanh nghiệp, hợp tác xã, các tổ chức xã hội và cộng đồng dân cư nhằm khai thác hiệu quả tiềm năng, lợi thế của địa phương. Việc huy động nguồn lực phải gắn với nguyên tắc công khai, minh bạch, đúng quy định của pháp luật và phục vụ mục tiêu phát triển bền vững.
2.6. Thúc đẩy chuyển đổi số và xây dựng cơ chế tự học tập, tự hoàn thiện của người đứng đầu
Nâng cao năng lực sử dụng các nền tảng số, hệ thống quản lý văn bản điện tử, cơ sở dữ liệu chuyên ngành, chữ ký số và các công cụ hỗ trợ điều hành trên môi trường mạng. Đồng thời, từng bước hình thành tư duy quản trị dựa trên dữ liệu, sử dụng thông tin số làm cơ sở cho việc phân tích, dự báo và ra quyết định. Cùng với việc trang bị kiến thức và kỹ năng số, cần xây dựng cơ chế khuyến khích bí thư đảng ủy xã, phường thường xuyên tự học tập, tự nghiên cứu và cập nhật kiến thức mới. Mỗi cán bộ lãnh đạo phải chủ động nâng cao trình độ chuyên môn, lý luận chính trị, kỹ năng quản trị và khả năng thích ứng với những yêu cầu mới của thực tiễn. Đây là điều kiện quan trọng để xây dựng đội ngũ bí thư đảng ủy xã, phường có năng lực toàn diện, đáp ứng yêu cầu phát triển của địa phương và nhiệm vụ xây dựng hệ thống chính trị ở cơ sở trong giai đoạn mới.
*
* *
Trong bối cảnh thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, đội ngũ bí thư đảng ủy xã, phường ở khu vực miền Trung - Tây Nguyên giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong lãnh đạo, điều hành và tổ chức thực hiện nhiệm vụ chính trị ở cơ sở. Thực tiễn cho thấy, đội ngũ này cơ bản có bản lĩnh chính trị vững vàng, năng lực lãnh đạo và tổ chức thực hiện nhiệm vụ từng bước được nâng cao. Tuy nhiên, trước yêu cầu mới của chuyển đổi số, quản trị địa phương hiện đại và phát triển bền vững, vẫn còn những hạn chế cần tiếp tục khắc phục. Vì vậy, việc nâng cao năng lực của bí thư đảng ủy xã, phường cần được thực hiện đồng bộ thông qua công tác đào tạo, bồi dưỡng, xây dựng đội ngũ và hoàn thiện cơ chế đánh giá, sử dụng cán bộ, góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động của hệ thống chính trị ở cơ sở.
1, 2, 3. Ban Tổ chức các tỉnh ủy khu vực miền Trung - Tây Nguyên (2025 - 2026): Số liệu tổng hợp về đội ngũ bí thư đảng ủy xã, phường sau sắp xếp đơn vị hành chính.
