Sách lý luận, chính trị là phương tiện quan trọng giúp cán bộ, đảng viên và nhân dân nâng cao bản lĩnh chính trị, củng cố niềm tin, định hướng nhận thức và hành động theo mục tiêu, lý tưởng cách mạng của Đảng. Trong kỷ nguyên số, việc phát triển và đổi mới hình thức xuất bản các ấn phẩm lý luận, chính trị còn góp phần lan tỏa tri thức chính trị - xã hội chính thống, thúc đẩy xây dựng xã hội học tập, bồi dưỡng năng lực tư duy lý luận và năng lực hành động thực tiễn cho đội ngũ cán bộ trong toàn hệ thống chính trị. Vì vậy, đẩy mạnh xuất bản sách lý luận, chính trị là một yêu cầu tất yếu để giữ vững trận địa tư tưởng, bảo vệ nền tảng lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh trước những biểu hiện suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa”; ngăn chặn và phản bác các quan điểm sai trái, thù địch, các luận điệu xuyên tạc, phủ nhận chủ nghĩa xã hội và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam. Trước yêu cầu, nhiệm vụ mới của công tác xây dựng Đảng và hệ thống chính trị; trước đòi hỏi của việc xây dựng hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa và con người Việt Nam trong thời kỳ hội nhập quốc tế và chuyển đổi số mạnh mẽ, việc đẩy mạnh xuất bản sách lý luận, chính trị nói chung, xuất bản loại sách này ở Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật nói riêng, không chỉ là yêu cầu cấp thiết về mặt tư tưởng, mà còn là đòi hỏi mang tính chiến lược đối với sự nghiệp cách mạng của Đảng và dân tộc trong giai đoạn hiện nay.
1. Thực trạng và một số vấn đề đặt ra trong hoạt động xuất bản sách lý luận, chính trị của Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật
Ngay từ khi thành lập, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật đã được Đảng và Nhà nước xác định là “cánh chim đầu đàn” trong công tác xuất bản sách lý luận, chính trị, là cơ quan giữ vai trò trọng yếu trong định hướng tư tưởng, tuyên truyền đường lối, quan điểm của Đảng và chính sách, pháp luật của Nhà nước đến toàn thể cán bộ, đảng viên và nhân dân. Trong suốt hành trình 80 năm xây dựng và phát triển, thực hiện nhiệm vụ chính trị, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật luôn quán triệt sâu sắc việc xuất bản sách lý luận, chính trị không chỉ là quá trình tạo ra những cuốn sách mang tính học thuật hay hành chính, mà quan trọng hơn, đây chính là một hình thức thực hiện công tác tư tưởng bằng phương tiện xuất bản. Do đó, chất lượng sách lý luận, chính trị không chỉ được đo bằng độ chính xác, tính khoa học và chuẩn mực nội dung, mà còn ở năng lực dẫn dắt, định hướng và thuyết phục người đọc để biến sức mạnh tư tưởng thành sức mạnh vật chất trong đời sống xã hội. Từ nhận thức đó, Nhà xuất bản đã có nhiều đổi mới trong tư duy lãnh đạo, cơ chế quản lý và thực tiễn hoạt động, đặc biệt là trong lĩnh vực xuất bản sách lý luận, chính trị.
Về nội dung, sách lý luận, chính trị ngày càng bám sát thực tiễn phát triển đất nước, kịp thời tuyên truyền và triển khai các nghị quyết, chỉ thị của Đảng, đồng thời mở rộng sang các lĩnh vực mới, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong giai đoạn hiện nay. Nhà xuất bản đã xuất bản hàng nghìn đầu sách lý luận, chính trị, trong đó có nhiều công trình có giá trị lý luận và thực tiễn cao về xây dựng Đảng, pháp luật, chính trị, quản trị xã hội, quốc phòng, an ninh, chuyển đổi số, hội nhập quốc tế… Nhiều ấn phẩm được tái bản nhiều lần, trở thành tài liệu học tập, nghiên cứu quan trọng của cán bộ, đảng viên.
Về hình thức và công nghệ, việc ứng dụng các công nghệ xuất bản đã giúp nâng cao chất lượng trình bày sách, in ấn theo hướng hiện đại, ngày càng thân thiện với bạn đọc, từng bước chuyển từ tư duy “làm sách giấy thuần túy” sang “phát triển nội dung số” trong xuất bản, nhất là xuất bản sách lý luận, chính trị. Bên cạnh hình thức xuất bản và phát hành sách truyền thống, Nhà xuất bản đã đẩy mạnh xuất bản điện tử và thương mại điện tử trong phát hành, xây dựng cơ sở dữ liệu lý luận, chính trị dùng chung thông qua các thư viện số, tủ sách điện tử, nhằm phổ biến các ấn phẩm số (sách điện tử, sách nói, sách đa phương tiện…) tới các nhóm độc giả khác nhau, nhất là độc giả trẻ. Hiện nay, bạn đọc có thể dễ dàng truy cập hệ thống xuất bản phẩm của Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật qua các trang stbook.vn, thuviencoso.vn, sachquocgia.vn, ststore.vn, cũng như tiếp cận sách trên các nền tảng mạng xã hội như Facebook, TikTok...
Về đội ngũ nhân lực, Nhà xuất bản đã xây dựng được đội ngũ biên tập viên có phong cách làm việc chuyên nghiệp, bản lĩnh chính trị vững vàng, am hiểu lý luận, có khả năng phối hợp hiệu quả với các tác giả có uy tín trong và ngoài nước; củng cố lực lượng tác giả, cộng tác viên lý luận, chính trị có trình độ cao, trong đó nhiều người là chuyên gia đầu ngành. Năng lực nghiên cứu khoa học và biên tập sách lý luận, chính trị của Nhà xuất bản có những cải thiện đáng kể trong những năm gần đây. Đồng thời, quy trình biên tập - xuất bản cũng ngày càng được chuẩn hóa, nâng cao tiêu chuẩn khoa học, bảo đảm chất lượng của các xuất bản phẩm. Tuy nhiên, so với yêu cầu ngày càng cao của bối cảnh mới, trước tác động của toàn cầu hóa, chuyển đổi số, đa dạng hóa phương tiện tiếp nhận thông tin, xu hướng suy giảm nhu cầu đọc sách in nói chung,... đặc biệt là trước sự tấn công gay gắt của các thế lực thù địch, những thành tựu đã đạt được vẫn chưa tương xứng với tiềm năng, vị thế và kỳ vọng đối với một nhà xuất bản dẫn đầu trong việc định hướng tư tưởng, lý luận, tuyên truyền đường lối, quan điểm của Đảng và chính sách, pháp luật của Nhà nước đến toàn thể cán bộ, đảng viên và nhân dân. Thực tế hoạt động của Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật nói chung, công tác xuất bản sách lý luận, chính trị nói riêng đang đối mặt với nhiều vấn đề đặt ra, đòi hỏi tiếp tục đổi mới mạnh mẽ cả về nội dung, hình thức và phương thức tiếp cận.
Thứ nhất, cán bộ, đảng viên và nhân dân hiện nay có rất nhiều kênh tiếp cận thông tin, từ truyền thống đến hiện đại, nhất là khi nền tảng kỹ thuật số đang ngày càng phổ biến, tạo điều kiện để sách lý luận, chính trị có thể lan tỏa đến đông đảo bạn đọc dễ dàng, nhanh chóng và thuận tiện hơn, nhưng cũng khiến các cán bộ, đảng viên và nhân dân phải đối mặt với nguy cơ bị chi phối bởi các thông tin sai lệch, xuyên tạc. Bên cạnh đó, thói quen đọc sách thay đổi, đặc biệt là ở giới trẻ, làm giảm mức độ quan tâm, thiếu ham muốn đọc sách chính luận. Nếu không đổi mới về hình thức xuất bản, nâng cao tính hấp dẫn và thuyết phục về nội dung, linh hoạt về phương thức tiếp cận, sách lý luận, chính trị có nguy cơ bị thu hẹp phạm vi ảnh hưởng trong đời sống xã hội, dễ bị đẩy ra ngoài sự quan tâm của độc giả.
Thứ hai, nhu cầu học tập lý luận hiện nay không còn đơn thuần là “để biết, để thuộc” văn kiện, mà còn “để thấu hiểu, phân tích, lý giải và phản biện”. Độc giả hiện đại cần sự diễn giải, liên hệ thực tiễn, cách tiếp cận linh hoạt và có tính khai sáng. Do đó, sách lý luận, chính trị không chỉ là tài liệu tuyên truyền, mà phải trở thành công cụ tư duy, là “bản đồ nhận thức” giúp người đọc lý giải và vận dụng chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh vào thực tiễn.
Thứ ba, thời đại công nghệ số đang đặt ra những thách thức không nhỏ đối với hoạt động xuất bản sách lý luận, chính trị. Việc chuyển đổi sang xuất bản điện tử là tất yếu, nhưng trong lĩnh vực sách lý luận, chính trị, vấn đề bản quyền, bảo mật nội dung, chống xuyên tạc, bảo đảm tính chính thống lại là những vấn đề không đơn giản. Rủi ro về bản quyền và an toàn thông tin trong quá trình chuyển đổi số đòi hỏi phải có cơ chế mạnh mẽ hơn để chống sao chép, xuyên tạc nội dung, đồng thời phải kiểm soát phạm vi phát hành khi xuất bản sách lý luận, chính trị trên nền tảng số.
2. Bối cảnh mới và một số giải pháp đẩy mạnh xuất bản sách lý luận, chính trị ở Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật
Bước vào kỷ nguyên mới - kỷ nguyên của khát vọng hùng cường, phát triển nhanh và bền vững, dân tộc Việt Nam đang vươn mình mạnh mẽ với tâm thế tự chủ, tự tin hội nhập và khẳng định vai trò, vị thế trên trường quốc tế. Đây cũng là thời kỳ Đảng ta tiếp tục đổi mới tư duy, phương thức lãnh đạo và nâng cao năng lực cầm quyền nhằm kiến tạo và dẫn dắt sự phát triển toàn diện của đất nước. Trong bối cảnh đó, công tác xuất bản sách lý luận, chính trị có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc củng cố nền tảng tư tưởng, lan tỏa các giá trị cốt lõi của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đồng thời góp phần nâng cao bản lĩnh chính trị, năng lực tư duy và tinh thần trách nhiệm của cán bộ, đảng viên.
Thực hiện Quyết định số 223-QĐ/TW ngày 28/12/2024 của Bộ Chính trị về chức năng, nhiệm vụ, tổ chức bộ máy của Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật (thay thế Quyết định số 68-QĐ/TW ngày 03/4/2003), công tác xuất bản sách lý luận, chính trị của Nhà xuất bản đứng trước yêu cầu phải đổi mới mạnh mẽ, nhằm đáp ứng tốt các nhiệm vụ chính trị trong thời kỳ mới. Đặc biệt, Quyết định số 223-NQ/TW bổ sung nhiệm vụ “tổ chức tuyên truyền, giới thiệu các ấn phẩm về chính trị, lý luận, xã hội và pháp luật nhằm nâng cao trình độ, nhận thức chính trị của cán bộ, đảng viên và nhân dân” đã trực tiếp khẳng định vai trò tiên phong, nòng cốt của Nhà xuất bản trong việc xây dựng “thành trì tư tưởng” cho cán bộ, đảng viên và các tầng lớp nhân dân, góp phần bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch, đồng thời thúc đẩy công cuộc đổi mới tư duy lý luận và phát triển lý luận chính trị của Đảng. Đây vừa là niềm vinh dự, tự hào, vừa là trách nhiệm lớn lao, đòi hỏi Nhà xuất bản phải có những đổi mới toàn diện và sâu sắc hơn, nhất là đối với hoạt động xuất bản và phát hành sách lý luận, chính trị.
Để đáp ứng những yêu cầu và nhiệm vụ mới, phải có những giải pháp đồng bộ, bài bản và mang tầm chiến lược nhằm đẩy mạnh công tác xuất bản sách lý luận, chính trị nói chung, xuất bản sách lý luận, chính trị ở Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật nói riêng, cả về chiều sâu học thuật, chất lượng nội dung, hình thức và phương thức tiếp cận hiện đại. Cụ thể:
Một là, về tổng thể, cần thúc đẩy mạnh mẽ việc đổi mới tư duy xuất bản sách lý luận, chính trị theo hướng “thuyết phục, khai sáng và kiến tạo tư duy”, khắc phục tình trạng áp đặt nội dung theo mô hình “tuyên truyền một chiều”. Nội dung các ấn phẩm cần gắn kết chặt chẽ hơn với thực tiễn sinh động trong đời sống xã hội của đất nước, kịp thời khai thác các chủ đề được xã hội quan tâm. Sách lý luận, chính trị cần được thiết kế như những công cụ tư duy sáng tạo, có khả năng diễn giải, liên kết, phản biện, kết nối việc đặt vấn đề và gợi mở giải pháp với chủ đích định hướng tư tưởng để dẫn dắt người đọc từ “thấu hiểu” đến “tin tưởng” và “quyết tâm hành động” theo niềm tin đã xác lập. Đặc biệt, cần quan tâm xây dựng các ấn phẩm dành riêng cho từng nhóm đối tượng độc giả khác nhau để vừa đạt hiệu quả trong định hướng chính trị, tư tưởng, vừa bảo đảm phù hợp với nhu cầu, năng lực, sở thích của từng nhóm đặc thù, như: cán bộ trẻ, sinh viên, trí thức, cán bộ cơ sở, đồng bào ở vùng sâu, vùng xa, vùng dân tộc thiểu số... Việc đa dạng hóa đối tượng và hình thức thể hiện không chỉ nâng cao hiệu quả tuyên truyền, giáo dục chính trị - tư tưởng, mà còn góp phần mở rộng ảnh hưởng xã hội của sách lý luận, chính trị trong kỷ nguyên số.
Hai là, tăng cường phát triển hệ sinh thái xuất bản sách lý luận, chính trị trên nền tảng số và theo cách truyền thống. Từng bước xây dựng, củng cố và hoàn thiện hệ sinh thái xuất bản số đa nền tảng, hướng tới mục tiêu số hóa toàn diện hoạt động xuất bản lý luận, chính trị, gắn với đẩy mạnh thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Trọng tâm là tiếp tục củng cố cơ sở dữ liệu số về lý luận, chính trị dùng chung, theo hướng liên thông các cổng đọc sách điện tử, tăng cường quảng bá các website hiện có của Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật và kết nối với website của các nhà xuất bản khác; xây dựng và phát triển các ứng dụng di động phục vụ tra cứu, quảng bá và phát hành sách lý luận, chính trị; phát triển hệ thống tương tác trực tuyến, thư viện số về học tập lý luận, chính trị cho cán bộ, đảng viên và nhân dân; tích hợp công nghệ AI, blockchain để bảo mật nội dung, kiểm soát bản quyền và xác thực thông tin lý luận, chính trị chính thống…
Ba là, cần thúc đẩy việc ký kết hợp tác giữa Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật với các học viện, trường đại học, cơ sở đào tạo cán bộ và viện nghiên cứu trên cả nước, trong đó chú trọng thiết lập cơ chế phối hợp thường xuyên, thực chất và có chiều sâu với các học viện, trường chính trị các địa phương, cơ sở đào tạo, bồi dưỡng cán bộ các cấp trong việc xây dựng giáo trình, tài liệu học tập chuẩn hóa, cập nhật kiến thức lý luận, chính trị cho đội ngũ cán bộ, giảng viên, học viên… để bảo đảm tính ổn định và nhất quán trong việc “thực hiện công tác tư tưởng bằng phương tiện xuất bản”, đồng thời phát triển hệ thống cộng tác viên là các giảng viên, các nhà nghiên cứu lý luận có bề dày kinh nghiệm và nền tảng tri thức phù hợp.
Bốn là, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực xuất bản sách lý luận, chính trị, coi đây là yếu tố then chốt quyết định chất lượng và sức thuyết phục của từng ấn phẩm, trong đó đặc biệt quan tâm phát triển đội ngũ biên tập viên, lực lượng giữ vai trò trung tâm trong chuỗi giá trị xuất bản. Cần quán triệt sâu sắc rằng, biên tập viên sách lý luận, chính trị không phải là “thợ sửa văn bản”, mà là người tham gia trực tiếp vào việc bảo vệ và phát triển nền tảng tư tưởng của Đảng. Do đó, cần có cơ chế tuyển chọn, đào tạo, bồi dưỡng chuyên sâu cho biên tập viên theo hướng chuyên gia, thực hiện đãi ngộ thỏa đáng để xây dựng được “đội ngũ tinh hoa” có tư duy, bản lĩnh chính trị vững vàng và trình độ lý luận chuyên sâu; tiếp tục gắn đào tạo, bồi dưỡng với thực tiễn hoạt động xuất bản, hướng tới mục tiêu biên tập viên không chỉ hoàn thành tốt nhiệm vụ biên tập, mà còn tham gia thỏa đáng vào việc nghiên cứu phản biện và phát triển tri thức lý luận.
Năm là, hoàn thiện thể chế về xuất bản sách lý luận, chính trị, có tính đến các điều kiện đặc thù của lĩnh vực này trong bối cảnh mới. Luật Xuất bản (năm 2012) đã bộc lộ nhiều hạn chế, chưa theo kịp yêu cầu đổi mới của ngành xuất bản trong điều kiện mới, nhất là khi ứng dụng vào môi trường số. Một số cơ chế, chính sách liên quan đến đặt hàng, kiểm duyệt, quản lý bản quyền và phát hành sách lý luận, chính trị còn thiếu tính đồng bộ, chưa phản ánh đúng đặc thù về nội dung tư tưởng và tính chính trị của loại hình xuất bản này. Do vậy, Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, Bộ Khoa học và Công nghệ, các cơ quan có thẩm quyền cần sớm rà soát, nghiên cứu, sửa đổi, bổ sung hệ thống pháp lý hiện hành, tạo khung pháp lý phù hợp hơn cho hoạt động xuất bản sách lý luận, chính trị trong bối cảnh thực tiễn mới. Các nội dung chỉnh sửa văn bản mang tính thể chế cần đặc biệt quan tâm đến vấn đề cơ chế bảo vệ bản quyền, kiểm duyệt đối với sách lý luận, chính trị điện tử và các nội dung phát hành trên nền tảng số nói chung; có tiêu chí hướng dẫn rõ ràng, cụ thể hơn về định hướng ưu tiên xuất bản các công trình mang tính chiến lược, tổng kết lý luận - thực tiễn; kịp thời tháo gỡ những khó khăn, nhất là khó khăn về cơ chế tài chính nảy sinh trong thực tế đặc thù của lĩnh vực xuất bản sách lý luận, chính trị. Có thể thấy, sách lý luận, chính trị không chỉ là sản phẩm tri thức, mà còn là công cụ lan tỏa, bảo vệ và phát triển nền tảng tư tưởng của Đảng, giúp cán bộ, đảng viên có hiểu biết, nhận thức tốt về đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, từ đó củng cố được bản lĩnh chính trị và nâng cao năng lực hành động. Những ấn phẩm lý luận, chính trị chất lượng cao giúp định hướng dư luận xã hội, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các luận điệu sai trái, thù địch, đồng thời gợi mở những vấn đề lý luận gắn với thực tiễn phát triển đất nước. Trên thực tế, hệ thống sách, đặc biệt là sách lý luận, chính trị của Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật luôn thể hiện vai trò nòng cốt trong việc lưu giữ, khái quát và nâng tầm lý luận về sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam, thể hiện đóng góp của nền lý luận chính trị Việt Nam vào kho tàng tri thức của nhân loại, đồng thời góp phần quảng bá về đất nước và con người Việt Nam với bạn bè quốc tế. Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật đóng vai trò quan trọng trong việc “bảo đảm cung cấp các luận cứ khoa học, lý luận vững chắc cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc thời kỳ Việt Nam cơ bản trở thành nước công nghiệp hiện đại theo định hướng xã hội chủ nghĩa”1, theo tinh thần chỉ đạo tại Nghị quyết số 37-NQ/TW ngày 09/10/2014 của Ban Chấp hành Trung ương về công tác lý luận và định hướng nghiên cứu đến năm 2030.
Với quyết tâm, trách nhiệm hành động bằng trí tuệ, tư duy đổi mới và sự tận tâm với sự nghiệp cách mạng của Đảng và của dân tộc, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật sẽ tiếp tục phát huy vai trò tiên phong, kết nối các nguồn lực tri thức, tăng cường đổi mới, nâng cao chất lượng toàn diện các ấn phẩm lý luận, chính trị, góp phần xây dựng nền xuất bản cách mạng Việt Nam vững mạnh, hiện đại, nhân văn và giàu bản sắc; bồi đắp niềm tin, khơi dậy khát vọng, gợi mở không gian tư duy mới cho cán bộ, đảng viên và nhân dân trong tiến trình xây dựng đất nước Việt Nam giàu mạnh, phát triển bền vững.
1. Nghị quyết số 37-NQ/TW ngày 09/10/2014 của Bộ Chính trị về công tác lý luận và định hướng nghiên cứu đến năm 2030.
