Hoàn thiện chính sách đãi ngộ nhằm phát triển đội ngũ giảng viên lý luận chính trị ở các trường đại học ngoài công lập hiện nay

1. Chính sách đãi ngộ - động lực quan trọng trong phát triển đội ngũ giảng viên lý luận chính trị tại các trường đại học ngoài công lập hiện nay

Chính sách đãi ngộ đối với đội ngũ giảng viên lý luận chính trị trong các trường đại học ngoài công lập có vai trò đặc biệt quan trọng trong phát triển nguồn nhân lực giáo dục, bởi đây là yếu tố trực tiếp tác động đến động lực làm việc, hiệu quả giảng dạy, tinh thần trách nhiệm và mức độ gắn bó nghề nghiệp của giảng viên. Trong điều kiện giáo dục đại học đang vận hành theo cơ chế tự chủ, chịu ảnh hưởng của kinh tế thị trường, việc bảo đảm chính sách đãi ngộ hợp lý không chỉ là yêu cầu quản lý nhân sự mà còn là điều kiện tiên quyết để ổn định và phát triển đội ngũ giảng viên lý luận chính trị.

Về mặt lý luận, chính sách đãi ngộ giữ bốn vai trò cơ bản đối với giảng viên lý luận chính trị. Thứ nhất, chính sách đãi ngộ là công cụ tạo động lực giúp giảng viên có điều kiện yên tâm công tác, phát huy năng lực và nhiệt huyết nghề nghiệp. Thứ hai, chính sách đãi ngộ là phương tiện thu hút và duy trì nhân lực chất lượng cao, góp phần khắc phục tình trạng thiếu hụt, dịch chuyển hoặc mất cân đối đội ngũ giữa các cơ sở đào tạo. Thứ ba, đây là đòn bẩy thúc đẩy sáng tạo và cống hiến, vì giảng viên chỉ thực sự nỗ lực đổi mới khi lợi ích và giá trị cống hiến của họ được thừa nhận, khen thưởng xứng đáng. Thứ tư, chính sách đãi ngộ còn là công cụ điều tiết môi trường học thuật và văn hóa tổ chức, tác động đến tinh thần làm việc, mối quan hệ đồng nghiệp và hình ảnh sư phạm trong toàn hệ thống giáo dục đại học.

Đãi ngộ nhân lực giảng viên lý luận chính trị, xét về nội dung, bao gồm hai phương diện cơ bản là đãi ngộ vật chất và đãi ngộ phi vật chất, tương ứng với hai nhóm nhu cầu cơ bản của con người: nhu cầu vật chất và nhu cầu tinh thần.

Đãi ngộ vật chất là hình thức đãi ngộ mang tính kinh tế, được thể hiện thông qua các chính sách về tiền lương, phụ cấp, thưởng, phúc lợi, trợ cấp và các điều kiện hỗ trợ đời sống khác. Đây là yếu tố bảo đảm cho giảng viên có thu nhập ổn định, tái sản xuất sức lao động trí tuệ và yên tâm gắn bó lâu dài với nghề. Tiền lương là công cụ thù lao trực tiếp, phản ánh giá trị lao động, trình độ chuyên môn và mức độ phức tạp của công việc. Các khoản phụ cấp và phúc lợi có tác dụng bổ sung, thể hiện sự quan tâm của nhà trường đến những đóng góp của giảng viên; đồng thời, các hình thức khen thưởng, trợ cấp, chế độ bảo hiểm hay chăm lo đời sống thường nhật đều góp phần củng cố niềm tin, lòng trung thành và tinh thần trách nhiệm nghề nghiệp.

Đãi ngộ phi vật chất là hình thức chăm lo đời sống tinh thần của giảng viên, hướng đến việc thỏa mãn nhu cầu được tôn trọng, khẳng định bản thân và phát triển nghề nghiệp. Thể hiện qua việc xây dựng môi trường làm việc dân chủ, nhân văn; thiết lập cơ chế đánh giá, sử dụng công bằng; tạo điều kiện học tập, bồi dưỡng; đồng thời kịp thời biểu dương, tôn vinh những giảng viên có thành tích tiêu biểu. Khi giảng viên được làm việc trong môi trường cởi mở, được lắng nghe, được tham gia vào hoạt động chính trị - tư tưởng và được khích lệ sáng tạo, sẽ hình thành động lực nội tại mạnh mẽ, khơi dậy niềm tự hào nghề nghiệp và tinh thần cống hiến cho sự nghiệp giáo dục lý luận chính trị.

Hai phương diện đãi ngộ vật chất và phi vật chất có mối quan hệ chặt chẽ, bổ sung cho nhau. Đãi ngộ vật chất là cơ sở bảo đảm điều kiện sống và công tác, còn đãi ngộ phi vật chất là yếu tố nuôi dưỡng tinh thần, khích lệ niềm tin và trách nhiệm. Sự hài hòa giữa hai yếu tố này tạo nên động lực tổng hợp, giúp giảng viên lý luận chính trị phát huy phẩm chất chính trị, năng lực chuyên môn và tinh thần tận tụy với nghề, qua đó góp phần xây dựng đội ngũ “vừa hồng, vừa chuyên” đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục và bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong tình hình mới.

2. Thực trạng chính sách đãi ngộ đối với đội ngũ giảng viên lý luận chính trị trong các trường đại học ngoài công lập hiện nay

Trong những năm gần đây, cùng với xu thế đổi mới quản trị đại học và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, các trường đại học ngoài công lập đã có nhiều nỗ lực trong việc cải thiện chính sách đãi ngộ đối với đội ngũ giảng viên lý luận chính trị. Tuy nhiên, sự quan tâm này chưa thật sự đồng đều và hiệu quả giữa các cơ sở, dẫn đến kết quả thực hiện còn nhiều mặt chênh lệch. Nhìn chung, cả hai phương diện đãi ngộ vật chất và đãi ngộ phi vật chất đều có những ưu điểm đáng ghi nhận, cụ thể:

Thứ nhất, trên phương diện vật chất, nhiều trường đại học ngoài công lập đã chủ động áp dụng cơ chế tiền lương linh hoạt, gắn thu nhập của giảng viên với khối lượng công việc, kết quả giảng dạy và hiệu quả nghiên cứu khoa học. Bên cạnh đó, một số trường đã xây dựng quỹ khen thưởng nhằm khuyến khích giảng viên lý luận chính trị tham gia viết bài báo khoa học, biên soạn giáo trình, đổi mới phương pháp giảng dạy và tham gia các hoạt động tư tưởng, chính trị của nhà trường. Các chế độ phúc lợi cơ bản như bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, nghỉ phép, nghỉ lễ, chế độ thai sản và hỗ trợ khó khăn đã được duy trì khá ổn định, góp phần giúp giảng viên an tâm công tác. Nhìn chung, chính sách đãi ngộ vật chất đã bước đầu thể hiện được vai trò động viên, khích lệ người giảng viên hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao.

Thứ hai, trên phương diện phi vật chất, nhiều cơ sở giáo dục đã quan tâm hơn đến việc tạo môi trường làm việc dân chủ, thân thiện và khuyến khích trao đổi học thuật. Một số trường tổ chức hội thảo chuyên đề, tọa đàm khoa học định kỳ, tạo cơ hội để giảng viên nói chung, giảng viên lý luận chính trị nói riêng giao lưu, học hỏi và phát triển chuyên môn. Sự quan tâm của ban giám hiệu và tổ chức đảng trong nhà trường đối với công tác tư tưởng, bồi dưỡng chính trị và hoạt động phong trào cũng được coi là yếu tố tích cực, góp phần củng cố tinh thần đoàn kết và niềm tin nghề nghiệp. Ở nhiều nơi, giảng viên lý luận chính trị được tham gia vào công tác chính trị - xã hội, được biểu dương, khen thưởng trong các dịp tổng kết năm học, qua đó nâng cao vị thế và niềm tự hào nghề nghiệp.

Bên cạnh những kết quả đạt được, chính sách đãi ngộ đối với giảng viên lý luận chính trị cũng bộc lộ không ít hạn chế, ảnh hưởng đến động lực và chất lượng công tác của giảng viên lý luận chính trị trong khối ngoài công lập. Theo Báo cáo của Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, nhìn chung “Chính sách đãi ngộ và phát triển học thuật còn nhiều bất cập, chưa tạo được động lực đối với đội ngũ giảng viên lý luận chính trị”¹, “chế độ phụ cấp đặc thù thù chưa được áp dụng rộng rãi và chưa đủ hấp dẫn để thu hút người giỏi yên tâm gắn bó với nghề”², “thu nhập củ đội ngũ này chưa tương xứng với công sức bỏ ra”³.

Về đãi ngộ vật chất, mức thu nhập nhìn chung còn thấp, chưa tương xứng với yêu cầu công việc và vị thế xã hội của người làm công tác lý luận chính trị. Chế độ tiền lương phần lớn vẫn tính theo giờ giảng, thiếu gắn kết với kết quả nghiên cứu khoa học hoặc mức độ đóng góp cho công tác tư tưởng của nhà trường. Các khoản phụ cấp, khen thưởng và hỗ trợ kinh phí đào tạo, học tập nâng cao trình độ chưa được thực hiện thường xuyên; một số trường còn giao phó hoàn toàn cho giảng viên tự túc kinh phí tham dự lớp bồi dưỡng, hội thảo chuyên môn. Hệ thống phúc lợi chưa đồng bộ, chênh lệch giữa các trường khá lớn, khiến nhiều giảng viên khó duy trì ổn định đời sống.

Về đãi ngộ phi vật chất, môi trường làm việc ở nhiều trường vẫn chưa thực sự dân chủ, cởi mở và khuyến khích phản biện học thuật. Không ít giảng viên lý luận chính trị phản ánh rằng ý kiến chuyên môn của họ chưa được lắng nghe đầy đủ; hoạt động trao đổi, sinh hoạt chuyên môn còn mang tính hình thức, thiếu tính học thuật. Cơ hội học tập, thăng tiến và phát triển nghề nghiệp còn hạn chế, đặc biệt với những giảng viên lý luận chính trị trẻ, mới vào nghề. Theo TS. Nguyễn Danh Nam, chỉ khoảng 40% giảng viên ngoài công lập cảm thấy được “ghi nhận và khuyến khích đổi mới sáng tạo trong giảng dạy”⁴, điều này phần nào cho thấy những giới hạn trong chính sách khích lệ tinh thần hiện nay.Việc tôn vinh, khen thưởng các cá nhân tiêu biểu chưa được tiến hành thường xuyên, dẫn đến tâm lý thiệt thòi, giảm sút động lực phấn đấu. Một số trường chưa thật sự quan tâm xây dựng văn hóa tổ chức dựa trên tôn trọng, công bằng và khích lệ, khiến cho chính sách đãi ngộ phi vật chất chưa phát huy được vai trò là động lực tinh thần của đội ngũ.

Nhìn tổng thể, cả hai hình thức đãi ngộ vật chất và phi vật chất trong các trường đại học ngoài công lập đều còn thiếu tính đồng bộ, ổn định và gắn kết giữa lợi ích cá nhân với mục tiêu phát triển của tổ chức. Đãi ngộ vật chất mới đáp ứng ở mức cơ bản, còn đãi ngộ phi vật chất chưa đủ sức lan tỏa, chưa tạo được môi trường học thuật hấp dẫn và động lực cống hiến lâu dài. Thực trạng này đòi hỏi các cơ sở giáo dục cần có giải pháp toàn diện hơn để kết hợp hài hòa giữa lợi ích vật chất và giá trị tinh thần, từ đó khơi dậy nhiệt huyết, bản lĩnh và tinh thần trách nhiệm của đội ngũ giảng viên lý luận chính trị trong giai đoạn mới.

3. Nội dung đổi mới, hoàn thiện chính sách đãi ngộ đối với đội ngũ giảng viên lý luận chính trị trong các trường đại học ngoài công lập hiện nay

Một là, đổi mới chính sách tiền lương, bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế và phúc lợi cho giảng viên lý luận chính trị.

Cần đẩy nhanh tiến trình cải cách chính sách tiền lương và phúc lợi đối với giảng viên lý luận chính trị theo hướng công bằng, hợp lý và tương xứng với yêu cầu, tính chất lao động tư tưởng, lý luận. Tiền lương không chỉ là nguồn thu nhập mà còn là công cụ khuyến khích, ghi nhận giá trị cống hiến của giảng viên lý luận chính trị. Chính sách trả lương cần căn cứ vào vị trí việc làm, hiệu quả giảng dạy, nghiên cứu và công tác tư tưởng, thay vì chỉ dựa vào định mức giờ giảng. Bên cạnh đó, phải bảo đảm các chế độ bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, hưu trí, phụ cấp sinh hoạt, hỗ trợ nhà ở và trợ cấp khó khăn được thực hiện đầy đủ, kịp thời. Các trường đại học ngoài công lập cần chủ động huy động nguồn lực xã hội hóa để thực hiện tốt chính sách phúc lợi, chăm lo đời sống vật chất, tinh thần cho giảng viên lý luận chính trị, qua đó tạo động lực nghề nghiệp và tăng cường sự gắn bó lâu dài với nhà trường.

Hai là, xây dựng và hoàn thiện các chính sách đãi ngộ đặc thù đối với giảng viên lý luận chính trị.

Giảng viên lý luận chính trị vừa thực hiện nhiệm vụ giảng dạy, vừa đảm nhiệm chức năng định hướng tư tưởng, truyền bá lý luận Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và chủ trương, đường lối của Đảng. Lao động của giảng viên lý luận chính trị có cường độ trí tuệ cao, gắn liền với yêu cầu về bản lĩnh chính trị, sự kiên định và trách nhiệm xã hội lớn. Vì vậy, cần thiết phải có chính sách đãi ngộ đặc thù, vượt trội, tương xứng với tính chất nghề nghiệp này, “coi đây là một ngành nghề đặc biệt, cần được quan tâm, đầu tư đặc biệt, cần được hưởng chế độ, chính sách như lực lượng vũ trang”⁵. Đây cũng là một trong những khuyến nghị quan trọng của Ban Tuyên Giáo và Dân vận Trung ương đối với các trường cao đẳng, đại học, với Đảng uỷ Bộ Giáo dục và Đào tạo, các ban, bộ, ngành Trung ương và Bộ Chính trị, Ban Bí thư nhằm nâng cao hiệu quả công tác giáo dục lý luận chính trị trong “Báo cáo kết quả khảo sát việc triển khai thực hiện Kết luận số 94-KL/TW ngày 28/3/2014 của Ban Bí thư về tiếp tục đổi mới việc học tập lý luận chính trị tại các trường cao đẳng, đại học trong hệ thống giáo dục quốc dân”.

Các trường cần xây dựng lộ trình phát triển nghề nghiệp rõ ràng, tạo điều kiện để giảng viên lý luận chính trị được đào tạo nâng cao trình độ, tham dự các khóa bồi dưỡng, nghiên cứu sinh, hội thảo khoa học hoặc đi thực tế chính trị - xã hội. Đồng thời, áp dụng chính sách trọng dụng và đãi ngộ nhân tài lý luận chính trị, khuyến khích giảng viên có công trình nghiên cứu, bài báo khoa học, giáo trình hoặc sáng kiến đóng góp cho công tác tư tưởng, giảng dạy. Những chính sách này không chỉ mang ý nghĩa khích lệ tinh thần mà còn giúp giảng viên lý luận chính trị phát triển bền vững về năng lực, phẩm chất và uy tín nghề nghiệp, đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục đại học hiện nay.

Ba là, đổi mới công tác khen thưởng, tôn vinh và ghi nhận đóng góp của giảng viên lý luận chính trị.

Công tác khen thưởng và tôn vinh có vai trò quan trọng trong việc khơi dậy niềm tự hào, củng cố niềm tin và khát vọng cống hiến của giảng viên lý luận chính trị. Cần xây dựng cơ chế đánh giá, khen thưởng công bằng, minh bạch và thường xuyên, dựa trên phẩm chất chính trị, hiệu quả giảng dạy, năng lực nghiên cứu và mức độ đóng góp cho công tác tư tưởng - xã hội, thay vì chỉ dựa vào thâm niên hay khối lượng giờ giảng. Các trường nên tổ chức chương trình vinh danh giảng viên lý luận chính trị tiêu biểu, biểu dương giảng viên có thành tích xuất sắc trong nghiên cứu, biên soạn giáo trình, công bố khoa học hoặc có đóng góp nổi bật cho công tác Đảng, công tác tư tưởng của nhà trường. Bên cạnh hình thức khen thưởng vật chất, việc tôn vinh tinh thần, giá trị và vị thế xã hội của giảng viên lý luận chính trị cũng cần được coi trọng, qua đó khẳng định vai trò đặc biệt của họ trong sự nghiệp giáo dục lý luận chính trị ở khối đại học ngoài công lập.

4. Giải pháp hoàn thiện chính sách đãi ngộ đối với đội ngũ giảng viên lý luận chính trị trong các trường đại học ngoài công lập hiện nay

Thứ nhất, cần nâng cao nhận thức và trách nhiệm của các cấp, các tổ chức và toàn xã hội về vai trò đặc biệt của đội ngũ giảng viên lý luận chính trị trong công tác giáo dục chính trị, tư tưởng cho sinh viên.

Trong bối cảnh đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục đại học, giảng viên lý luận chính trị không chỉ là người truyền đạt tri thức mà còn là lực lượng trực tiếp góp phần bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng ngay trong nhà trường. Do đó, việc hoàn thiện chính sách đãi ngộ đối với đội ngũ này không thể chỉ được nhìn nhận ở góc độ kinh tế, mà phải được đặt trong mối quan hệ tổng thể giữa phát triển nguồn nhân lực và nhiệm vụ chính trị - tư tưởng. Các cấp lãnh đạo, tổ chức đảng, hội đồng quản trị và ban giám hiệu các trường đại học ngoài công lập cần nhận thức đầy đủ rằng quan tâm, chăm lo cho giảng viên lý luận chính trị chính là đầu tư cho sự ổn định và phát triển bền vững của nhà trường. Cùng với đó, cần đẩy mạnh tuyên truyền, tạo sự đồng thuận xã hội, khơi dậy sự trân trọng và tôn vinh đối với người giảng viên lý luận chính trị, qua đó củng cố vị thế và động lực phấn đấu của đội ngũ này trong hoạt động chuyên môn.

Thứ hai, tăng cường sự lãnh đạo, chỉ đạo của cấp ủy, tổ chức đảng và người đứng đầu các trường đại học ngoài công lập trong việc tổ chức thực hiện chính sách đãi ngộ.

Sự lãnh đạo của Đảng và người đứng đầu có ý nghĩa quyết định trong việc bảo đảm chính sách được thực hiện một cách thực chất, công bằng và hiệu quả. Mỗi nhà trường cần cụ thể hóa chủ trương của Đảng và Nhà nước về phát triển đội ngũ giảng viên lý luận chính trị bằng những kế hoạch, quy chế và chương trình hành động cụ thể, gắn với chiến lược phát triển của đơn vị. Đồng thời, cần xây dựng cơ chế kiểm tra, giám sát, đánh giá định kỳ để bảo đảm mọi chính sách đãi ngộ được triển khai đúng quy định, công khai, minh bạch và tránh biểu hiện hình thức. Các tổ chức đảng, công đoàn và đoàn thể trong nhà trường phải được phát huy vai trò trong phản biện, giám sát, đề xuất điều chỉnh kịp thời, góp phần bảo vệ quyền lợi chính đáng, hợp pháp của giảng viên lý luận chính trị.

Thứ ba, đẩy mạnh công tác nghiên cứu, đề xuất và hoàn thiện hệ thống chính sách đãi ngộ phù hợp với đặc thù công việc.

Các cơ quan quản lý giáo dục, tổ chức đảng và cơ sở đào tạo cần chủ động rà soát, tổng kết thực tiễn, phát hiện những bất cập, chồng chéo trong chính sách hiện hành để đề xuất điều chỉnh kịp thời. Việc nghiên cứu, đề xuất cần gắn liền với điều kiện đặc thù của khối ngoài công lập, nhất là trong bối cảnh tự chủ tài chính và cạnh tranh nguồn nhân lực. Chính sách đãi ngộ cần bảo đảm sự thống nhất về nguyên tắc, nhưng linh hoạt về cách thực hiện, vừa phù hợp khả năng của từng nhà trường, vừa hướng tới mục tiêu chung là khuyến khích giảng viên lý luận chính trị cống hiến lâu dài. Bên cạnh đó, cần xây dựng cơ chế thử nghiệm, đánh giá và hoàn thiện các mô hình đãi ngộ mới nhằm nâng cao tính khả thi và hiệu quả thực thi trong thực tiễn.

Thứ tư, phát huy sức mạnh tổng hợp của các cấp, ngành và toàn xã hội trong việc huy động nguồn lực thực hiện chính sách đãi ngộ.

Việc chăm lo, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho giảng viên lý luận chính trị không chỉ là trách nhiệm của nhà trường, mà còn là nhiệm vụ chung của các cơ quan quản lý nhà nước, tổ chức chính trị - xã hội và cộng đồng doanh nghiệp. Các trường đại học ngoài công lập cần chủ động thiết lập các quỹ phát triển đội ngũ giảng viên lý luận chính trị, tranh thủ nguồn lực từ các chương trình hợp tác, quỹ học thuật, tổ chức xã hội, cũng như khuyến khích doanh nghiệp, cựu sinh viên tham gia tài trợ cho các hoạt động nghiên cứu, đào tạo và khen thưởng. Cùng với đó, cần tăng cường liên kết, phối hợp giữa các trường, viện nghiên cứu và cơ quan quản lý trong việc chia sẻ kinh nghiệm, hỗ trợ chính sách, hình thành mạng lưới phát triển giảng viên lý luận chính trị vững mạnh, thống nhất và hiệu quả. Khi có sự chung tay của toàn xã hội, chính sách đãi ngộ sẽ không còn là gánh nặng của riêng nhà trường, mà trở thành động lực thúc đẩy sự phát triển bền vững của đội ngũ giảng viên lý luận chính trị - lực lượng nòng cốt trong giáo dục chính trị, tư tưởng trong các cơ sở giáo dục đại học ngoài công lập.

Hoàn thiện chính sách đãi ngộ đối với đội ngũ giảng viên lý luận chính trị trong các trường đại học ngoài công lập là yêu cầu khách quan, cấp thiết nhằm bảo đảm sự phát triển bền vững của giáo dục đại học trong bối cảnh mới. Một hệ thống chính sách hợp lý, công bằng và nhân văn sẽ là yếu tố quyết định để thu hút, giữ chân và khơi dậy tinh thần cống hiến của đội ngũ giảng viên lý luận chính trị. Chính sách đãi ngộ không chỉ dừng lại ở các yếu tố vật chất như lương, phụ cấp và phúc lợi, mà cần hướng tới khía cạnh tinh thần - khuyến khích sự sáng tạo, tôn vinh giá trị nghề nghiệp và tạo điều kiện phát triển năng lực toàn diện cho giảng viên. Khi lợi ích vật chất và tinh thần được kết hợp hài hòa, giảng viên lý luận chính trị sẽ có động lực nội sinh mạnh mẽ để không ngừng đổi mới phương pháp, nâng cao chất lượng giảng dạy và nghiên cứu, góp phần xây dựng môi trường học thuật dân chủ, hiện đại, đậm đà bản sắc chính trị, tư tưởng. Việc quan tâm, chăm lo chính sách đãi ngộ cho đội ngũ giảng viên lý luận chính trị không chỉ là trách nhiệm của mỗi cơ sở giáo dục đại học ngoài công lập, mà còn là nhiệm vụ chính trị quan trọng trong chiến lược phát triển nguồn nhân lực của đất nước. Đây cũng chính là cơ sở để củng cố niềm tin, bản lĩnh và lý tưởng cách mạng cho thế hệ trẻ, góp phần bảo vệ vững chắc nền tảng tư tưởng của Đảng trong giai đoạn hiện nay.