1. Tăng cường mở rộng hợp tác quốc tế - yêu cầu tất yếu khách quan
Hiện nay, quá trình toàn cầu hóa đã và đang mở ra nhiều cơ hội và thuận lợi mới, song cũng mang lại không ít khó khăn, thách thức. Việc mở rộng giao lưu hợp tác quốc tế toàn diện trên mọi lĩnh vực là một yêu cầu tất yếu, ngày càng được Đảng, Nhà nước quan tâm chỉ đạo và thúc đẩy triển khai mạnh mẽ. Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng khẳng định: “Chủ động và tích cực hội nhập quốc tế, giải quyết tốt mối quan hệ giữa độc lập, tự chủ và hội nhập quốc tế; thúc đẩy hội nhập quốc tế toàn diện, sâu rộng, linh hoạt, hiệu quả vì lợi ích quốc gia - dân tộc, bảo đảm độc lập, tự chủ, chủ quyền quốc gia”1. Trước yêu cầu của tình hình mới, việc tích cực, chủ động triển khai chủ trương hội nhập quốc tế góp phần hiện thực hóa khát vọng phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc.
Là cơ quan xuất bản lý luận, chính trị của Đảng và Nhà nước, đơn vị nòng cốt của ngành xuất bản, trong thời gian qua, để góp phần thực hiện tốt hơn nhiệm vụ chính trị được Bộ Chính trị, Ban Bí thư Trung ương Đảng giao phó, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật luôn chú trọng triển khai các hoạt động hợp tác quốc tế như: hợp tác trao đổi bản quyền và phối hợp xuất bản, phát hành sách dịch (sách in và sách điện tử); ký kết biên bản, thỏa thuận hợp tác với một số tập đoàn xuất bản, nhà xuất bản nước ngoài; tổ chức trao đổi đoàn hằng năm với một số đối tác quan trọng; tham gia các triển lãm, hội thảo quốc tế về xuất bản; tổ chức nhiều hội nghị, tọa đàm, sự kiện trực tuyến với các đối tác nước ngoài; triển khai các kế hoạch đào tạo, tập huấn, nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, biên tập viên ở một số nước trên thế giới… Hoạt động hợp tác quốc tế có vai trò quan trọng đối với sự phát triển của Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật, thể hiện trên các mặt sau:
Một là, hoạt động hợp tác quốc tế của Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật nhằm thực hiện nhiệm vụ chính trị, nhiệm vụ thông tin đối ngoại, thông tin văn hóa.
Thông qua việc dịch và xuất bản bằng tiếng nước ngoài nhiều đầu sách có nội dung tuyên truyền chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; phối hợp với một số tổ chức, cơ quan của Việt Nam ở nước ngoài, một số tổ chức, cơ quan của nước ngoài để truyền thông và phát hành sách, góp phần khẳng định chủ trương đa phương hóa, đa dạng hóa quan hệ quốc tế của Đảng và Nhà nước ta, khẳng định Việt Nam mong muốn tạo lập và củng cố môi trường hòa bình, tạo điều kiện thuận lợi để phát triển kinh tế, xây dựng đất nước, hội nhập quốc tế vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh, đồng thời đấu tranh thông tin nhằm phản bác lại những luận điệu sai trái của các thế lực thù địch, góp phần bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong tình hình mới.
Ngoài các đầu sách có nội dung lý luận, chính trị, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật còn tổ chức xuất bản hoặc hợp tác với một số tổ chức/cá nhân trong và ngoài nước để dịch và xuất bản bằng tiếng nước ngoài nhiều đầu sách với nội dunggiới thiệu thành tựu đổi mới của đất nước, quảng bá hình ảnh đất nước, con người, văn hóa, tiềm năng phát triển và triển vọng hợp tác của Việt Nam với cộng đồng quốc tế. Sách dịch của Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật đã trở thành “cầu nối giao tiếp giữa các dân tộc không nói chung một thứ tiếng”; góp phần quảng bá với cộng đồng quốc tế hình ảnh một nước Việt Nam tươi đẹp, phát triển năng động, con người mến khách và một nền văn hóa độc đáo, đậm đà bản sắc dân tộc; giúp độc giả thế giới hiểu đúng và đầy đủ về đất nước, con người Việt Nam, từ đó thêm yêu mến Việt Nam; giúp cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài thêm gắn bó với quê hương, đất nước. Bên cạnh đó, việc dịch, xuất bản các ấn phẩm sách bằng tiếng nước ngoài để tặng cho các cơ quan, đơn vị của nước bạn còn góp phần quan trọng trong việc duy trì và phát triển mối quan hệ hợp tác hữu nghị giữa Việt Nam và các quốc gia.
Hai là, hoạt động hợp tác quốc tế của Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật nhằm trao đổi, tiếp thu và áp dụng kinh nghiệm quốc tế trong lĩnh vực xuất bản sách nói chung và xuất bản sách lý luận, chính trị nói riêng.
Cách mạng công nghiệp lần thứ tư và những thành tựu khoa học và công nghệ đã làm thay đổi mọi mặt của lĩnh vực xuất bản, từ mô hình tổ chức, cơ chế quản lý, xây dựng và thực hiện kế hoạch đề tài, phát triển thị trường đến tổ chức sản xuất, kinh doanh, đào tạo, bồi dưỡng và sử dụng nhân lực xuất bản… Ứng dụng công nghệ số là bước phát triển tất yếu của ngành xuất bản thế giới. Trong công tác biên tập, trí tuệ nhân tạo (AI) là công cụ hỗ trợ “đắc lực” cho con người, giúp tối ưu quy trình và nâng cao hiệu quả biên tập. Trong lĩnh vực in, nhiều quốc gia trên thế giới đã đầu tư tự động hóa quy trình làm việc, góp phần cắt giảm chi phí và tăng năng suất. Trong lĩnh vực phát hành và kinh doanh xuất bản phẩm, ứng dụng thương mại điện tử và phát hành sách trên các sàn thương mại điện tử, các nền tảng mạng xã hội đang là xu hướng chính. Cùng với đó, nhiều loại hình xuất bản phẩm điện tử hiện đại phát triển mạnh mẽ trên thế giới, đặc biệt là việc ứng dụng công nghệ AI vào phát hành sách nói đã đem lại những kết quả ấn tượng.
Ngành xuất bản Việt Nam không nằm ngoài xu thế đó. Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng chỉ rõ định hướng phát triển ngành xuất bản là: “Sắp xếp ngành xuất bản, in và phát hành theo hướng tinh gọn, chất lượng, hiện đại hóa”2. Triển khai thực hiện chủ trương, định hướng của Đảng, thời gian qua, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật đã tiếp tục phát triển quan hệ hợp tác xuất bản với các đối tác truyền thống, đồng thời mở rộng hợp tác với nhiều nhà xuất bản lớn, uy tín trên thế giới để trao đổi, tiếp thu và ứng dụng kinh nghiệm quốc tế trong lĩnh vực xuất bản; hợp tác với nhiều Đại sứ quán và tổ chức quốc tế ở Việt Nam để xuất bản sách, v.v.. Đây là một bước phát triển mới trong công tác đối ngoại và hợp tác quốc tế, tạo điều kiện cho cán bộ, viên chức Nhà xuất bản có cơ hội tiếp cận công nghệ mới, cách làm mới, hiện đại, mở rộng tầm nhìn và học hỏi kinh nghiệm về công tác xuất bản tại các nước, đồng thời khai thác các đề tài, bản thảo để xuất bản phục vụ bạn đọc trong nước. Trong quá trình mở rộng hợp tác, Nhà xuất bản luôn giữ vững định hướng, bảo đảm đúng đường lối, chính sách đối ngoại của Đảng và Nhà nước.
Ba là, hoạt động hợp tác quốc tế của Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật nhằm khai thác, trao đổi bản quyền sách nước ngoài, xuất bản phục vụ bạn đọc trong nước; biên dịch và phát hành sách phục vụ bạn đọc nước ngoài; làm giàu thêm kho tàng tri thức Việt Nam và tri thức nhân loại.
Trong xu thế quốc tế tăng cường hội nhập về văn hóa tri thức, nhằm truyền bá và tiếp thu có chọn lọc văn minh nhân loại, qua đó thiết lập, duy trì và phát triển quan hệ đối ngoại, Việt Nam đã và đang thiết lập môi trường chính trị - pháp lý nhằm thúc đẩy hoạt động hợp tác quốc tế về văn hóa tri thức. Văn kiện Đại hội XIII của Đảng xác định: “Thúc đẩy hội nhập quốc tế toàn diện, sâu rộng, linh hoạt, hiệu quả vì lợi ích quốc gia - dân tộc”3; “đẩy mạnh và nâng cao chất lượng, hiệu quả hội nhập quốc tế trong các lĩnh vực xã hội, môi trường, khoa học và công nghệ, giáo dục và đào tạo, văn hóa, du lịch và các lĩnh vực khác”4. Với lợi thế và đặc trưng vốn có, lĩnh vực xuất bản được coi là “mặt trận tiên phong” trong quá trình hội nhập văn hóa tri thức quốc tế. Là cơ quan xuất bản chính trị, lý luận, pháp luật của Đảng và Nhà nước, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật đã tích cực triển khai các hoạt động hợp tác quốc tế nhằm chủ động khai thác bản quyền sách nước ngoài để xuất bản phục vụ bạn đọc trong nước; biên dịch và phát hành sách phục vụ bạn đọc nước ngoài; làm giàu thêm kho tàng tri thức Việt Nam và kho tàng tri thức nhân loại.
2. Thực trạng hoạt động hợp tác quốc tế của Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật
Những kết quả nổi bật
Về công tác hợp tác bản quyền, phối hợp xuất bản và phát hành sách dịch.
Trong giai đoạn 2020 - 2024, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật đã mua/trao đổi bản quyền và tổ chức dịch xuôi/dịch ngược, xuất bản nhiều ấn phẩm có giá trị. Theo số liệu thống kê, trong giai đoạn 2020 - 2024, Ban Sách quốc tế - đơn vị nòng cốt, chủ yếu được giao nhiệm vụ xuất bản sách dịch của Nhà xuất bản đã tổ chức dịch/biên dịch và xuất bản 58 đầu sách từ tiếng nước ngoài sang tiếng Việt và 90 đầu sách từ tiếng Việt sang tiếng nước ngoài. Các ngôn ngữ chủ yếu được dịch/biên dịch là tiếng Lào, tiếng Anh, tiếng Trung, tiếng Nga, tiếng Pháp, tiếng Tây Ban Nha… Các đầu sách này do Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật xuất bản, phát hành hoặc phối hợp xuất bản, phát hành với một số cơ quan, đối tác trong nước và quốc tế. Bên cạnh phối hợp xuất bản, phát hành sách in truyền thống, công tác phối hợp xuất bản sách điện tử cũng được Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật chú trọng và phát triển ngày càng mạnh mẽ, tích cực phối hợp với các đối tác quốc tế xuất bản, phát hành sách dịch điện tử trên không gian số, qua mạng internet, các website, tổ chức hội nghị, hội thảo và triển lãm sách trực tuyến…
Qua đó, có thể khẳng định, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật đã đạt được những kết quả tích cực trong công tác hợp tác bản quyền, phối hợp xuất bản và phát hành sách dịch. Về nội dung, sách dịch của Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật chủ yếu là các sách về công tác xây dựng Đảng, xây dựng hệ thống chính trị; sách của Chủ tịch Hồ Chí Minh, sách viết, nghiên cứu về Chủ tịch Hồ Chí Minh, tư tưởng Hồ Chí Minh; sách về xây dựng hệ thống pháp luật; sách giáo khoa - giáo trình; sách về kinh nghiệm phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội; sách thông tin đối ngoại… Nội dung sách là nguồn thông tin chính thống, tin cậy, bảo đảm tính khách quan khoa học, cập nhật chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước Việt Nam. Dịch, hiệu đính, thẩm định đều là các dịch giả, chuyên gia uy tín, giàu kinh nghiệm. Các bản thảo dịch được tổ chức biên tập theo quy trình chặt chẽ: đối chiếu toàn bộ bản gốc với bản dịch, thống nhất cách dịch các thuật ngữ; thường xuyên trao đổi với dịch giả và chuyên gia hiệu đính để hoàn thiện bản dịch, bản thảo và bông, can trước khi chuyển in. Các đầu sách xuất bản được độc giả trong nước và nước ngoài đón nhận, nhiều đầu sáchcó giá trị lý luận và thực tiễn, tạo tiếng vang lớn trong cộng đồng Việt Nam và quốc tế.
Về công tác tổ chức các sự kiện, tham gia triển lãm sách quốc tế.
Trong thời gian qua, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật đã phối hợp với các cơ quan, đơn vị nước ngoài hoặc cơ quan Việt Nam tại nước ngoài tổ chức nhiều sự kiện, hội nghị, hội thảo và triển lãm sách bằng hình thức trực tiếp hoặc trực tiếp kết hợp trực tuyến như: Phối hợp với Bộ ngoại giao tổ chức trưng bày và giới thiệu sách về Chủ tịch Hồ Chí Minh tại trụ sở UNESCO, Cộng hòa Pháp; phối hợp với Đại sứ quán Việt Nam tại Cuba tổ chức giới thiệu cuốn sách Một số vấn đề lý luận và thực tiễn về chủ nghĩa xã hội và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam (tiếng Tây Ban Nha) của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng; tọa đàm giới thiệu cuốn sách Việt Nam - Quê hương thứ hai của tôi của Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Việt Nam Kostas Sarantidis - Nguyễn Văn Lập do Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật, Việt Nam phối hợp với Đại sứ quán Việt Nam tại Hy Lạp tổ chức; phối hợp với Đại sứ quán Việt Nam tại Thụy Điển tổ chức lễ ra mắt cuốn sách song ngữ Việt - Thụy Điển Tình cảm của nhân dân thế giới với Chủ tịch Hồ Chí Minh (Världens Folks Tillgivenhet För President Ho Chi Minh)... Nhìn chung, công tác tổ chức và phối hợp tổ chức các sự kiện, triển lãm sách quốc tế với các cơ quan, đơn vị nước ngoài hoặc cơ quan Việt Nam tại nước ngoài đã góp phần tích cực củng cố và phát triển mối quan hệ hợp tác hữu nghị giữa Việt Nam và các nước trên thế giới; đồng thời, mở ra triển vọng hợp tác ngày càng gắn bó, sâu sắc trong hoạt động xuất bản, phát hành sách và các hoạt động trao đổi, giao lưu văn hóa giữa hai nước nói chung và giữa Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật với các tổ chức, cơ quan nói riêng.
Về công tác tổ chức hội nghị, hội thảo, hội đàm, trao đổi đoàn hằng năm.
Trong giai đoạn 2020 - 2025, Nhà xuất bản tích cực tổ chức các hội nghị, hội đàm theo hình thức trực tuyến và trực tiếp, với các đối tác là: Tập đoàn Xuất bản - Truyền thông Phượng Hoàng, Giang Tô, Trung Quốc; Nhà xuất bản Nhân dân Thượng Hải, Trung Quốc; Nhà xuất bản Nhân dân Bắc Kinh, Trung Quốc; Nhà xuất bản và Phát hành sách quốc gia Lào; Ủy ban Đối ngoại Xanh Pêtécbua, Liên bang Nga...
Nội dung và mục đích tổ chức trao đổi đoàn chủ yếu là thúc đẩy hợp tác trong lĩnh vực xuất bản, bản quyền tác giả, đào tạo chuyên gia về hoạt động xuất bản và công tác tổ chức hội chợ sách quốc tế… Các hoạt động này đều có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong phát triển mối quan hệ hợp tác giữa Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật và các đối tác. Có thể khẳng định, công tác tổ chức đoàn ra, tiếp đón đoàn vào của Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật trong thời gian qua đã đạt được những kết quả tích cực, là nền tảng triển khai nhiều hoạt động hợp tác quốc tế, góp phần hoàn thiện tri thức, năng lực, rèn giũa kinh nghiệm xuất bản - phát hành cho cán bộ, viên chức, người lao động; tiếp cận công nghệ mới, cách làm mới, hiện đại, cải tiến quy trình và nâng cao hiệu quả công tác xuất bản - phát hành, đáp ứng yêu cầu hiện đại hóa và hội nhập quốc tế ngành xuất bản; đồng thời khai thác các đề tài, bản thảo để xuất bản phục vụ bạn đọc trong nước và nước ngoài.
Về việc triển khai các thỏa thuận hợp tác giữa Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật và các đối tác về xuất bản sách lý luận, chính trị.
Những năm qua, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật đã ký kết hợp tác xuất bản với nhiều đối tác trên thế giới và đã đạt hiệu quả tích cực trong hoạt động biên tập, biên dịch, xuất bản sách.
Việc ký kết Biên bản ghi nhớ hợp tác chuyên môn giữa Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật và Nhà xuất bản và Phát hành sách quốc gia Lào xuất phát từ mối quan hệ hữu nghị truyền thống, tình đoàn kết đặc biệtvà sự hợp tác toàn diện giữa hai Đảng, hai Nhà nước và Nhân dân hai nước; góp phần tăng cường và phát huy mối quan hệ hợp tác giữa Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật, Việt Nam và Nhà xuất bản và Phát hành sách quốc gia Lào. Hai bên đã căn cứ nhu cầu hợp tác về chuyên môn để thống nhất một số định hướng hợp tác trong thời gian tới, quy định rõ cách thức hợp tác trong công tác xuất bản và trong đào tạo nhân sự.
Thỏa thuận Giao lưu hợp tác giữa Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật, Việt Nam và Nhà xuất bản Nhân dân, Trung Quốc giai đoạn 2023 - 2028 tiếp tục góp phần thắt chặt hơn nữa quan hệ hợp tác xuất bản, phát hành sách giữa hai Nhà xuất bản; đồng thời thúc đẩy sự giao lưu hữu nghị trong các lĩnh vực chính trị, kinh tế, văn hóa giữa hai Đảng, hai nước Việt Nam, Trung Quốc.
Các chương trình làm việc, đối thoại, ký kết hợp tác quốc tế không chỉ mở rộng không gian ảnh hưởng của xuất bản phẩm lý luận, chính trị Việt Nam ra thế giới, mà còn góp phần khẳng định vị thế, vai trò của Nhà xuất bản như một cầu nối học thuật - tư tưởng giữa Việt Nam với các nước bạn bè truyền thống, tiêu biểu là Trung Quốc, Lào và Cuba.
Một số hạn chế
Bên cạnh những kết quả đạt được, hoạt động hợp tác quốc tế của Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật vẫn còn một số hạn chế cần khắc phục: (1) Một số hoạt động hợp tác quốc tế chưa bảo đảm về tiến độ, còn để xảy ra tình trạng “chạy theo kế hoạch”; nội dung và cách thức tổ chức thực hiện một số hoạt động hợp tác quốc tế chưa phong phú, đa dạng; (2) Việc ứng dụng công nghệ thông tin trong hoạt động hợp tác quốc tế đã được triển khai và bước đầu thu được hiệu quả, song còn chậm so với xu thế phát triển của khoa học và công nghệ; (3) Nhà xuất bản chưa có đơn vị quản lý, điều hành, triển khai thực hiện công tác hợp tác quốc tế, thiếu cán bộ chuyên trách, chủ yếu là kiêm nhiệm, dẫn đến công tác hợp tác quốc tế hoạt động chưa thực sự chuyên nghiệp, hiệu quả, chưa tương xứng với tiềm năng; (4) Nguồn kinh phí dành cho hoạt động hợp tác quốc tế của Nhà xuất bản còn hạn chế, chưa huy động được nguồn xã hội hóa phục vụ hoạt động hợp tác quốc tế. Chế độ công tác phí cho cán bộ, viên chức đi công tác ngắn hạn ở nước ngoài còn hạn hẹp so với chi thực tế (5) Nhà xuất bản chưa có văn bản thống nhất quy định về quy trình, quy chế tổ chức các hoạt động hợp tác quốc tế; (6) Công tác truyền thông, quảng bá về hoạt động hợp tác quốc tế của Nhà xuất bản nhìn chung còn chậm đổi mới, chưa phát huy hiệu quả vai trò của các phương tiện thông tin đại chúng, mạng xã hội trong việc tuyên truyền về hoạt động hợp tác quốc tế của Nhà xuất bản, góp phần thu hút các đối tác và khẳng định vị thế, vai trò của Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật.
3. Một số giải pháp tăng cường hiệu quả hoạt động hợp tác quốc tế của Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật trong tình hình mới
Trong bài viết Vươn mình trong hội nhập quốc tế, Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh: “Bước vào thời kỳ đổi mới… muốn hòa bình và phát triển thì phải mở cửa với bên ngoài, hợp tác với các quốc gia khác, trong đó hội nhập quốc tế là hình thức, trình độ phát triển cao của hợp tác quốc tế. Nói cách khác hội nhập quốc tế là “đặt đất nước vào dòng chảy chính của thời đại, đập cùng nhịp đập, thở cùng hơi thở của thời đại”, gia tăng sức mạnh của mình thông qua việc gắn kết với thế giới. Đảng đã đề ra chủ trương hội nhập quốc tế, trước là hội nhập kinh tế, sau là hội nhập toàn diện để khơi thông, mở rộng quan hệ với các quốc gia và tổ chức quốc tế, tranh thủ nguồn lực bên ngoài cho phát triển kinh tế - xã hội và nâng cao vai trò, vị thế của quốc gia, đưa Việt Nam hội nhập vào nền chính trị thế giới, nền kinh tế quốc tế và nền văn minh nhân loại”5. Hoạt động hợp tác quốc tế của Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật nói riêng và ngành xuất bản nói chung chịu sự tác động của các yếu tố trong nước và quốc tế, mang lại nhiều cơ hội, đồng thời cũng đặt ra không ít thách thức. Song, đây là xu hướng chính đang được đẩy mạnh trong bối cảnh hiện nay. Để tiến trình hợp tác, liên kết giữa Nhà xuất bản với các đơn vị quốc tế đạt hiệu quả cao, cần triển khai các giải pháp phù hợp, nhằm từng bước đưa hoạt động này trở thành chủ đạo trong bối cảnh hội nhập và chuyển đổi số dưới tác động của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư. Qua đó, góp phần bảo vệ và phát huy giá trị văn hóa dân tộc, tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại, nâng cao vị thế đất nước trên trường quốc tế.
Thứ nhất, nâng cao nhận thức về ý nghĩa, tầm quan trọng của hợp tác quốc tế về xuất bản sách lý luận, chính trị.
Hiện nay, một bộ phận cán bộ, đảng viên trong hệ thống chính trị, kể cả cán bộ, viên chức trong lĩnh vực xuất bản, nhận thức chưa đầy đủ về vị trí, tầm quan trọng của việc đẩy mạnh hợp tác quốc tế, dẫn đến thiếu sự chuẩn bị và triển khai thực hiện chưa quyết liệt nhiều chủ trương lớn của Đảng, Nhà nước trong vấn đề hội nhập quốc tế về văn hóa, trong đó có lĩnh vực xuất bản. Do đó, trước hết cần làm tốt công tác truyền thông nhằm định hướng dư luận, tập trung vào lực lượng trực tiếp làm công tác xuất bản, qua đó tạo áp lực xã hội để tác động vào ý thức của họ. Bên cạnh đó, cơ quan quản lý nhà nước cần chủ động lồng ghép vấn đề định hướng nhận thức về hợp tác quốc tế trong lĩnh vực xuất bản vào các chương trình, kế hoạch xây dựng thể chế, chiến lược quản lý văn hóa, từ đó nâng cao hiểu biết của người dân nói chung cũng như cán bộ, viên chức làm công tác xuất bản nói riêng về vấn đề này.
Thứ hai, tiếp tục xây dựng và hoàn thiện quy định, quy trình, quy chế và kế hoạch hợp tác quốc tế ở Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật.
Hợp tác quốc tế là một công tác khó, có tính chất nhạy cảm và đặc thù, đặc biệt là hợp tác quốc tế trong lĩnh vực xuất bản - một lĩnh vực có khả năng tác động mạnh mẽ đến nhận thức của con người, nâng cao tri thức và làm thay đổi xã hội. Do đó, cần xây dựng và ban hành các quy định về quy trình, quy chế thống nhất và tổ chức các hoạt động hợp tác quốc tế của Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật, bảo đảm các hoạt động hợp tác quốc tế được triển khai trọng thị, thiết thực, tiết kiệm, hiệu quả,khoa học, phát huy các thành tựu hiện có, tiếp tục mở rộng hơn nữa mạng lưới đối tác quốc tế, góp phần vào sự phát triển chung của Nhà xuất bản. Cần quản lý chặt chẽ việc tổ chức, kiểm tra, đánh giá kết quả thực hiện hợp tác quốc tế. Việc xây dựng quy định, quy trình, quy chế và kế hoạch hợp tác quốc tế ở Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật góp phần hình thành bộ khung tiêu chí để quản lý các khâu trong quá trình tổ chức thực hiện hoạt động hợp tác quốc tế. Bộ khung này cũng giúp cán bộ, viên chức thực hiện nhiệm vụ hợp tác quốc tế một cách khoa học, bài bản, chủ động, hiệu quả, đúng quy trình, thủ tục cần thiết.
Thứ ba, tăng cường mở rộng hợp tác bản quyền.
Đảng, Nhà nước cần nhanh chóng hoàn thiện hệ thống pháp luật để tạo điều kiện thuận lợi cho hợp tác quốc tế trong lĩnh vực xuất bản nói chung và hoạt động hợp tác quốc tế của Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật nói riêng. Đây là giải pháp đặc biệt quan trọng trong tiến trình đẩy mạnh hợp tác quốc tế trong lĩnh vực xuất bản.
Để tăng cường công tác bảo hộ bản quyền tác giả và đổi mới, nâng cao hiệu quả phát hành sách, thích ứng với sự cạnh tranh ngày càng lớn trên thị trường, trong thời gian tới, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật cần tăng cường và mở rộng ký kết thỏa thuận hợp tác với các bên liên quan, góp phần bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của tác giả và của Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật; tạo thuận lợi cho tổ chức, cá nhân khai thác, sử dụng có hiệu quả tài sản quyền tác giả của Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật theo quy định của pháp luật, nâng cao ý thức chấp hành pháp luật về bản quyền tác giả; đồng thời giúp thực hiện có hiệu quả Luật Sở hữu trí tuệ trong lĩnh vực bản quyền tác giả.
Bên cạnh đó, tăng cường thỏa thuận hợp tác cung cấp các xuất bản phẩm của Nhà xuất bản cho hệ thống cửa hàng của các công ty xuất nhập khẩu sách, báo; cung cấp các loại sách, báo ngoại văn nhập khẩu hợp pháp đã được công ty khai thác vào hệ thống cửa hàng, trung tâm sách của Nhà xuất bản; tuyên truyền, giới thiệu và phát hành sách lý luận chính trị, pháp luật của Nhà xuất bản ra nước ngoài; hỗ trợ khai thác bản thảo, ấn phẩm, sách, báo nước ngoài có bản quyền tác giả cho Nhà xuất bản dịch và xuất bản bằng tiếng Việt; cung cấp xuất bản phẩm của Nhà xuất bản cho các cơ sở giới thiệu, phát hành của các công ty xuất nhập khẩu sách tại nước ngoài để phục vụ công tác thông tin, tuyên truyền, đối ngoại của Đảng và Nhà nước.
Thứ tư, đẩy mạnh phối hợp xuất bản và phát hành sách dịch.
Trong thời gian tới, Nhà xuất bản tiếp tục xây dựng mối quan hệ hợp tác, trao đổi, xuất bản sách với các quốc gia và bạn bè truyền thống như: Trung Quốc, Lào, Cuba, Liên bang Nga…; đồng thời, mở rộng hợp tác với các quốc gia khác trong khu vực và trên thế giới, nhất là trong việc dịch và xuất bản, in ấn, cung cấp cho các đồng chí lãnh đạo Đảng, Nhà nước, các bộ, ngành, địa phương, tổ chức chính trị - xã hội của nước bạn các đầu sách lý luận, chính trị có giá trị của Việt Nam, có nội dung phù hợp với phía bạn, giúp bạn có thêm kênh tài liệu học tập, nghiên cứu, tham khảo kinh nghiệm của Việt Nam,…
Tiếp tục ký kết chương trình hợp tác giữa Nhà xuất bản với các nhà xuất bản tại Lào, Trung Quốc… trên cơ sở những nội dung cụ thể, thiết thực, góp phần thực hiện tốt hơn nữa nhiệm vụ chính trị được giao, tăng cường giới thiệu cho độc giả hai nước về đất nước, con người, về kinh nghiệm trong xây dựng, phát triển đất nước cũng như mối quan hệ
hợp tác hữu nghị giữa hai Đảng, hai Nhà nước và Nhân dân hai nước. Tăng cường hợp tác với Đại sứ quán các nước tại Việt Nam nhằm thúc đẩy tăng cường mối quan hệ phối hợp, hợp tác giữa hai bên; mở rộng không gian tuyên truyền, quảng bá về sách lý luận, chính trị ở nước bạn và ở Việt Nam, qua đó, giúp bạn đọc hai nước có thêm tư liệu tham khảo và cơ hội tìm hiểu về hai nước, hai dân tộc, góp phần thắt chặt mối quan hệ hợp tác.
Ngoài hình thức mua bản quyền, Nhà xuất bản cần đẩy mạnh hợp tác với các đối tác nước ngoài để chọn dịch và xuất bản sách theo chương trình tài trợ của các quỹ hay các chương trình tài trợ của sứ quán nước ngoài tại Việt Nam...; tận dụng mối quan hệ với các tổ chức, cá nhân ở nước ngoài, các tùy viên văn hóa, các đại sứ quán Việt Nam để việc phát hành sách được thuận lợi hơn. Thực hiện liên kết xây dựng gian hàng chung nhằm tăng thêm quy mô, tính chuyên nghiệp khi tham gia thị trường sách quốc tế.
Thứ năm, tích cực tham gia có hiệu quả các sự kiện, triển lãm sách quốc tế.
Cùng với các hoạt động trong nước, trong thời gian tới, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật cần tích cực tham gia các triển lãm, hội chợ sách quốc tế, đặc biệt là Hội chợ sách quốc tế Frankfurt, Cộng hòa Liên bang Đức - sự kiện quan trọng nhất của nền xuất bản toàn cầu. Chủ động gặp gỡ các đối tác xuất bản trên toàn thế giới để trao đổi về vấn đề phối hợp xuất bản sách, khai thác các đề tài, bản thảo để xuất bản phục vụ bạn đọc trong nước; mua, bán bản quyền xuất bản sách dịch từ các ngôn ngữ khác sang tiếng Việt và ngược lại, trong đó có các nhà xuất bản uy tín hàng đầu của Anh, Pháp và Trung Quốc, như: Nhà xuất bản Đại học Cambridge, Nhà xuất bản Đại học Oxford, Nhà xuất bản Đại học Yale, Tập đoàn Xuất bản Springer Nature (Anh), Nhà xuất bản Tallandier (Pháp), Tập đoàn Xuất bản Phượng Hoàng (Trung Quốc)...
Bên cạnh đó, tăng cường rà soát đối với đối tác liên kết xuất bản trong việc thực hiện đầy đủ, nghiêm túc trách nhiệm, quyền hạn được thể hiện trong hợp đồng liên kết xuất bản, trong nội dung xuất bản phẩm, bảo đảm không làm sai lệch nội dung xuất bản phẩm đã đăng ký ban đầu, bảo vệ quyền tác giả của xuất bản phẩm. Tăng cường trao đổi nội dung về thúc đẩy hợp tác trong lĩnh vực xuất bản, bản quyền tác giả, đào tạo chuyên gia về hoạt động xuất bản và công tác tổ chức hội chợ sách quốc tế, dịch các tác phẩm của Việt Nam sang các ngôn ngữ khác; đồng thời, trao đổi nội dung một số đầu sách hay, có giá trị tham khảo tốt, phù hợp với tôn chỉ, mục đích của Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật để dịch và xuất bản sang tiếng Việt, giúp Nhà xuất bản thực hiện tốt hơn nữa nhiệm vụ chính trị cũng như đáp ứng nhu cầu của đông đảo bạn đọc.
Thứ sáu, nâng cao chất lượng công tác xuất bản sách lý luận, chính trị.
Cần tìm kiếm và khai thác những mảng sách mới để xuất bản và chủ động hội nhập. Việc này đòi hỏi phải có kinh phí, đội ngũ nhân sự với trình độ ngoại ngữ giỏi và sự nhạy cảm của người làm sách. Với các tác giả, yêu cầu đặt ra là phải hình thành tư duy viết sách trong thời đại công nghệ thông tin phát triển mạnh mẽ như hiện nay. Đó là phải chú trọng nghiên cứu đề tài, cách thể hiện xuất bản phẩm nhằm đáp ứng được xu thế thưởng thức sách của độc giả nước ngoài. Bên cạnh lựa chọn các đề tài văn hóa, lịch sử dân tộc, cần quan tâm các đề tài phản ánh cuộc sống xã hội, con người Việt Nam đương thời. Người viết phải ở tâm thế ngoài “xuất ngoại” được sách, cần thông qua sách để mang văn hóa Việt Nam ra thế giới.
Đẩy mạnh việc triển khai xuất bản sách điện tử, đa dạng hóa các loại hình ấn phẩm điện tử: sản phẩm số hóa văn bản (CD-ROM, DVDROM, ebook), sách nói (CD-Audio); sách hình ảnh (CD-Video) hướng dẫn học tập chuyên đề về lý luận chính trị và ứng dụng khoa học; sách thực tế ảo (Vrbook), sách tương tác giữa bạn đọc, tác giả và nhà xuất bản... Tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin, xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về sách lý luận, chính trị và tài liệu online chính thống của Đảng; xây dựng và nâng cao chất lượng phần mềm mua và đọc sách điện tử của Nhà xuất bản trên các kho ứng dụng dành cho thiết bị di động, đẩy mạnh quảng bá về phần mềm để ngày càng có nhiều bạn đọc, nhất là bạn đọc trẻ có thể tiếp cận sách của Nhà xuất bản trên kênh này.
Đặc biệt, cần nâng cao trình độ chuyên môn, trau dồi kiến thức cho đội ngũ biên tập viên, dịch giả, tránh bỏ qua khâu kiểm duyệt có thể dẫn đến việc ấn phẩm dịch có nội dung sai lệch vẫn được xuất bản.
1, 3, 4. Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2021, t. I, tr. 164.
2. Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, Sđd, t. I, tr. 146.
5. “Bài viết của Tổng Bí thư Tô Lâm: Vươn mình trong hội nhập quốc tế”, Báo Tin tức (Thông tấn xã Việt Nam), ngày 03/4/2025, https://baotintuc.vn/chinh-tri/bai-viet-cua-tong-bi-thu-to-lamvuon-minh-trong-hoi-nhap-quoc-te-20250403093624761.htm.
