Thứ năm, 08/12/2022 19:58:04 (GTM +7)

Đồng chí Tô Hiệu với cuộc đấu tranh trong nhà tù Sơn La

Đăng lúc: 10:03 06-03-2022 |  Lượt xem: 292

CT&PT - Đồng chí Tô Hiệu thuộc lớp chiến sĩ cách mạng tiền bối của Việt Nam. Trong 18 năm hoạt động cách mạng, thời gian đồng chí bị giam cầm ở nhà tù Sơn La (1940 - 1944) là thời kỳ thể hiện rõ nét nhất tinh thần, ý chí, nghị lực của một người cộng sản kiên cường. Tại đây, đồng chí Tô Hiệu đã tham gia lãnh đạo cuộc đấu tranh, biến nhà tù đế quốc thành trường học cộng sản, cung cấp cho Đảng nhiều cán bộ ưu tú, góp phần quan trọng vào thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám năm 1945 và xây dựng chế độ mới ở nước ta.

Đồng chí Tô Hiệu sinh năm 1912 tại thôn Xuân Cầu, xã Nghĩa Trụ, huyện Văn Giang, tỉnh Bắc Ninh (nay là tỉnh Hưng Yên) trong một gia đình nhà nho nghèo có truyền thống yêu nước. Từ năm 14 tuổi, Tô Hiệu tham gia phong trào đòi để tang chí sĩ Phan Châu Trinh (năm 1926), rồi từng bước hoạt động trong các tổ chức cách mạng và bị thực dân Pháp bắt và bỏ tù, Tô Hiệu đã nhanh chóng giác ngộ trở thành đảng viên của Đảng Cộng sản Việt Nam trong ngục tù đế quốc ở Côn Đảo (năm 1932). Năm 1934, sau khi ra tù, đồng chí tiếp tục tham gia hoạt động cách mạng tại Hà Nội, Hưng Yên, Hải Phòng…, đảm nhiệm trọng trách Ủy viên Thường vụ Xứ ủy Bắc Kỳ (năm 1937), sau đó đảm nhiệm chức vụ Bí thư Liên Tỉnh ủy B phụ trách phong trào cách mạng ở các tỉnh duyên hải miền Bắc, trực tiếp làm Bí thư Ban cán sự Đảng Hải Phòng. Cuối năm 1939, đồng chí lại bị địch bắt và đày đi nhà ngục Sơn La - một trong những trung tâm giam giữ khét tiếng ở Bắc Kỳ nhằm đầy ải những chiến sĩ cộng sản và những người yêu nước ở giữa núi rừng Tây Bắc hoang vu. Chính trong điều kiện thử thách khắc nghiệt này, trong cái tối tăm của ngục tù và sự phi nhân tính của chế độ thực dân tàn bạo, đã sáng ngời tinh thần cách mạng, tinh thần yêu nước của đồng chí Tô Hiệu - người chiến sĩ đấu tranh cho độc lập, hạnh phúc.

1. Lãnh đạo phong trào đấu tranh trong nhà tù Sơn La

Tới nhà tù Sơn La, mặc dù sức khỏe bị suy yếu, đồng chí Tô Hiệu vẫn lập tức tìm hiểu tình hình, nhất là về tổ chức Đảng. Đồng chí được biết, vào cuối tháng 12/1939, các đảng viên tại nhà tù Sơn La đã bí mật triệu tập một Hội nghị thành lập chi bộ lâm thời gồm 10 đảng viên, do đồng chí Nguyễn Lương Bằng làm Bí thư lâm thời. Chi bộ lâm thời này đã có những hoạt động tích cực và khá hiệu quả trong tổ chức các hoạt động ở trong tù.

Trao đổi với các đồng chí lãnh đạo của Chi bộ lâm thời, đồng chí Tô Hiệu thấy rằng, do số lượng đảng viên ngày càng đông và yêu cầu lãnh đạo ngày càng cao đối với đảng viên trong nhà tù, cần phải xây dựng thành chi bộ chính thức để lãnh đạo cho phù hợp với tình hình mới. Trung tuần tháng 02/1940, sau khi thống nhất với các đảng viên bị giam từ trước và vừa mới lên, đồng chí Tô Hiệu đề nghị tiến hành một hội nghị để thành lập chi bộ chính thức. Theo đề nghị của đồng chí Tô Hiệu, chi bộ đã nhất trí cử đồng chí Trần Huy Liệu làm Bí thư; đồng chí Tô Hiệu là Chi Ủy viên kiêm Tổ trưởng Tổ Đảng gồm đồng chí Ngô Minh Loan, Bùi Đình Đồng.

Sự thành lập chi bộ chính thức là bước tiến lớn của cuộc đấu tranh cách mạng trong nhà tù Sơn La. Tháng 5/1940, Chi ủy Chi bộ triệu tập Đại hội Chi bộ để thảo luận, xây dựng và quyết định các chủ trương công tác cụ thể, đồng thời bầu đồng chí Tô Hiệu làm Bí thư Chi bộ thay cho đồng chí Trần Huy Liệu. Theo đó, Chi bộ lãnh đạo toàn diện hoạt động của nhà tù; Tăng cường công tác tuyên truyền, giáo dục và rèn luyện đạo đức cách mạng cho đảng viên và quần chúng; Đào tạo và bồi dưỡng cán bộ, huấn luyện đảng viên về lý luận Mác - Lênin và phương pháp đấu tranh cách mạng trong nhà tù; Xây dựng và phát triển các tổ chức quần chúng cách mạng bên trong và bên ngoài nhà tù; Tìm mọi cách bắt liên lạc với Xứ ủy và Trung ương Đảng để xin ý kiến chỉ đạo của cấp trên đối với chi bộ nhà tù1.

Sự ra đời của Chi bộ nhà tù Sơn La đã đánh dấu một bước ngoặt mới trong cuộc đấu tranh của tù chính trị ở trong tù có sự lãnh đạo của Đảng và một giai đoạn phát triển mới của phong trào cách mạng tại Sơn La. Từ đây, Chi bộ nhà tù Sơn La xây dựng cơ sở, lãnh đạo phong trào cách mạng ở địa phương, tạo tiền đề cho sự ra đời của Đảng bộ tỉnh Sơn La sau này.

Dưới sự lãnh đạo của Chi bộ nhà tù Sơn La, Đại hội đại biểu tù nhân thảo luận sôi nổi, thông qua quy chế chung về tổ chức nhà tù, bầu ra các cơ quan tự quản của tù chính trị. Đại hội quyết định thành lập Ủy ban nhà tù (còn gọi là Ủy ban Hàng Trại) đặt dưới sự lãnh đạo của Chi bộ. Đây là cơ quan cao nhất điều hành hoạt động của tù nhân giữa hai kỳ đại hội, có nhiệm vụ và quyền hạn để tổ chức, thực hiện các nghị quyết của đại hội, chỉ đạo các ban cơ sở, đồng thời thực hiện chức năng đối ngoại.

Theo sự chỉ đạo của đồng chí Tô Hiệu, Chi bộ được xây dựng và hoạt động theo nguyên tắc tập trung dân chủ và bí mật, nhằm vừa triển khai công tác lãnh đạo, vừa bảo toàn lực lượng, tránh sự khủng bố của kẻ thù. Tuy gặp rất nhiều khó khăn do sự kiểm soát của bọn chúa ngục và sự dò la của bọn mật vụ, chỉ điểm, song sự liên lạc giữa các đảng viên trong nhà tù vẫn giữ được bí mật. Những nghị quyết của Chi bộ nhà tù Sơn La và các chủ trương của Chi ủy được các đảng viên quán triệt và thực hiện nghiêm túc.

Dưới sự lãnh đạo của đồng chí Tô Hiệu, Chi bộ nhà tù Sơn La đã đề ra nhiều hoạt động, hình thức tranh đấu phong phú nhằm đoàn kết, giáo dục, động viên tù nhân, đảng viên giữ vững tinh thần cách mạng. Một trong những chủ trương quan trọng của Chi bộ là đẩy mạnh công tác tuyên truyền, giáo dục đảng viên, quần chúng, làm cho mọi người nhận rõ tình hình mới, nhiệm vụ mới của Đảng trong giai đoạn này là đánh Pháp, đuổi Nhật, giành độc lập, tự do cho đất nước. Chi ủy phân công một số người trong Ban huấn luyện nghiên cứu và cụ thể hóa Nghị quyết lần thứ tám của Trung ương và Điều lệ Việt Minh để làm tài liệu học tập cho đảng viên và quần chúng trung kiên trong và ngoài nhà tù. Một số anh em có khả năng về ngoại ngữ, được chi ủy giao nhiệm vụ đọc báo hằng ngày, theo dõi và tổng hợp tin tức hằng tuần, kịp thời thông báo cho mọi người nắm được những chuyển biến về tình hình thế giới và trong nước. Trong công tác tuyên truyền, tháng 5/1941, Chi bộ nhà tù Sơn La đã ra quyết định thành lập tờ báo sinh hoạt nội bộ với tên gọi là Suối Reo.

Để đề phòng và dập tắt các cuộc vượt ngục của tù nhân, bên cạnh việc kiểm soát gắt gao, thực dân Pháp treo giải 20 đồng bạc trắng và 5 tạ muối cho những ai lấy được đầu một tù nhân cộng sản trốn thoát. Sau sự kiện này, Chi bộ nhà tù Sơn La đưa ra chủ trương “cấm vượt ngục”. Nhận thấy chủ trương “cấm vượt ngục” mà Chi bộ đề ra không hợp lý, lại có phần “dính bẫy” thủ đoạn của thực dân Pháp nên mặc dù có một số chi ủy viên không tán đồng, nhưng đồng chí Tô Hiệu kiên quyết xóa bỏ chủ trương này. Đồng chí phân tích rằng, vượt ngục là điều rất cần, biến nhà tù Sơn La thành trường học, cung cấp cán bộ cho phong trào lúc này là vô cùng cấp bách... Từ sự kiên quyết đó mà Chi bộ nhà tù Sơn La đã chủ động tổ chức vượt ngục thành công, một số đồng chí trở về hoạt động trong phong trào cách mạng, trở thành cán bộ cốt cán của Đảng.

Công tác xây dựng tổ chức quần chúng được đồng chí Tô Hiệu và các đồng chí trong Chi ủy rất coi trọng. Ngoài những đảng viên chính thức sinh hoạt trong Chi bộ nhà tù Sơn La, còn có tổ chức quần chúng trung kiên - chỗ dựa tin cậy của Chi bộ, đồng thời là đối tượng kết nạp đảng viên mới. Mỗi quần chúng trung kiên đều được Chi bộ giao nhiệm vụ cụ thể để thử thách trong quá trình rèn luyện và đấu tranh. Nhờ hoạt động tích cực này, vào đầu năm 1943, Chi bộ nhà tù Sơn La đã bí mật gây dựng được hai cơ sở quần chúng cách mạng đầu tiên trong người Thái ở Sơn La, đó là Tổ Thanh niên Thái cứu quốc ở Mường La và Tổ Thanh niên Thái cứu quốc ở thị xã Sơn La.

Chiến tranh thế giới lần thứ hai bùng nổ, Cousseau - viên mật thám lành nghề, được điều động về Sơn La thay thế cho Saint Poulof. Đến Sơn La, Cousseau đã nhanh chóng tổ chức mạng lưới chỉ điểm trong hàng ngũ binh lính, công chức nhằm theo dõi, phát hiện và ngăn chặn những hoạt động của tù chính trị; bố trí một hệ thống mật vụ trà trộn trong hàng ngũ những người buôn bán tại phố Chiềng Lề để bí mật theo dõi những hoạt động ở bên ngoài nhà tù. Cousseau ra sức mua chuộc số tù thân người Nhật nhằm gây hiềm khích, chia rẽ với tù cộng sản; treo giải thưởng lớn cho ai bắt được tù vượt ngục. Bên cạnh những lời lẽ phỉnh phờ, mị dân, Cousseau còn ra lệnh cho bọn quản, đội phải đốc thúc tù nhân làm việc cật lực và tăng thêm giờ lao động hằng ngày. Trước tình hình đó, đồng chí Tô Hiệu và Chi bộ nhà tù Sơn La thống nhất chủ trương tiến hành phát động cuộc đấu tranh chống chế độ lao động khổ sai và hành hạ tù nhân, đòi bảo đảm những quyền lợi hợp pháp của tù chính trị.

Tháng 6/1940, sau khi thành lập Ban đại diện và chuẩn bị đầy đủ về tinh thần, tổ chức và kế hoạch tiến hành, dưới sự chỉ đạo của đồng chí Tô Hiệu và Chi ủy, Chi bộ nhà tù Sơn La bắt đầu phát động cuộc đấu tranh tuyệt thực. Thấy không thể lay chuyển được ý chí đấu tranh của tù chính trị, Cousseau buộc phải đồng ý với yêu cầu của tù chính trị, không được đánh đập, mạt sát tù nhân. Tuy tạm thời nhượng bộ tù chính trị, nhưng trong thực tế, bọn thống trị ở nhà tù Sơn La đang chuẩn bị một kế hoạch tấn công quyết liệt hơn để khủng bố tinh thần của tù chính trị. Bên ngoài, chúng dùng những lời lẽ, cử chỉ nhẹ nhàng để che mắt tù nhân, nhưng bên trong ngầm ra lệnh cho bọn thủ hạ thẳng tay đàn áp, khủng bố tù chính trị mạnh hơn nữa. Trước tình hình đó, tối ngày 12/5/1941, sau khi bàn bạc với Chi ủy, Chi bộ, đồng chí Tô Hiệu đề nghị triệu tập đại hội toàn bộ nhà tù để tiến hành bàn bạc phương thức đấu tranh và quyết định phát động một cuộc đấu tranh với quy mô lớn và toàn diện để phản đối chế độ hà khắc của nhà tù. Đại hội đã cử ra một Ủy ban đấu tranh. Thời gian này, mặc dù đồng chí Tô Hiệu bị bệnh rất nặng, song vẫn tình nguyện tham gia cuộc đấu tranh. Sau khi cân nhắc kỹ, Ủy ban đấu tranh đề nghị đồng chí Tô Hiều nên ở ngoài cuộc để làm nhiệm vụ liên lạc và vận động binh lính giúp đỡ tù chính trị tranh đấu.

Dưới sự chỉ đạo của đồng chí Tô Hiệu và chi bộ Đảng, cuộc đấu tranh của tù chính trị ở nhà tù Sơn La kéo dài từ tháng 5 đến tháng 9/1941 diễn ra vô cùng quyết liệt, gian khổ. Tuy không giành được thắng lợi như mong muốn, nhưng đó là những bài học kinh nghiệm thiết thực cho các cuộc đấu tranh sau này. Một bài học lớn được đồng chí Tô Hiệu đúc rút đó là phải có phương pháp, hình thức, mục tiêu đấu tranh cho phù hợp với những điều kiện cụ thể. Trong quá trình đấu tranh chống lại kẻ thù tàn bạo trong nhà tù, điều quan trọng nhất là phải có sự chỉ đạo chặt chẽ của chi bộ, sự đồng tâm nhất trí của tất cả tù chính trị, sự chuẩn bị chu đáo về mọi mặt, yêu sách của cuộc đấu tranh phải phù hợp với tình hình thực tế giữa ta và địch.

Sau cuộc đấu tranh của tù chính trị, sức khỏe của anh em trong tù bị giảm sút nghiêm trọng. Trước tình hình trên, đồng chí Tô Hiệu và Chi bộ nhà tù Sơn La đã kịp thời đề ra chủ trương tiếp tục đấu tranh nhằm phục hồi sức khỏe cho mọi người để có thể đủ sức tiếp tục đương đầu với kẻ thù. Thực hiện chủ trương của Chi bộ, Chi ủy nhà tù Sơn La giao nhiệm vụ cho Ban Kinh tế và Ban Cứu tế nghiên cứu kế hoạch cụ thể. Nhờ có sự đóng góp của tập thể tù chính trị, đầu năm 1943, quỹ cứu tế đã lên tới gần 1.000 đồng tiền Đông Dương. Ban Cứu tế đã dùng số tiền này để mua thuốc dự trữ, đường sữa bồi dưỡng cho người ốm yếu. Ban Kinh tế còn tổ chức bán thêm thức ăn cho anh em ngoài tiêu chuẩn ăn hằng ngày để tự bồi dưỡng sức khỏe. Chủ trương của Chi bộ nhà tù Sơn La về cải thiện đời sống vật chất, bồi dưỡng tinh thần đã góp phần tích cực vào cuộc đấu tranh của tù nhân để tự giải phóng khỏi nhà tù vào những năm sau này.

Học tập chính trị và văn hóa là hai yêu cầu cấp bách nhằm nâng cao trình độ chính trị và củng cố tinh thần đấu tranh của tù nhân. Là Bí thư Chi bộ kiêm Trưởng ban huấn luyện, đồng chí Tô Hiệu đã nhanh chóng cụ thể hóa chủ trương của Chi bộ trong việc phân công một số đồng chí trong Ban huấn luyện chuẩn bị các tài liệu học tập về chủ nghĩa Mác - Lênin, về đường lối, chủ trương của Đảng… làm tài liệu học tập. Đối với các bài giảng quan trọng, đồng chí trực tiếp biên soạn chương trình trên cơ sở nhớ lại những bài giảng đã được học tập khi ở tù Côn Đảo như Cộng sản sơ giải; Thanh nông công vận; Kinh nghiệm hoạt động bí mật; Chủ nghĩa Lênin đại cương... Để phù hợp với điều kiện sinh hoạt trong nhà tù, đồng chí Tô Hiệu và các đồng chí trong Chi ủy nhà tù Sơn La tổ chức các lớp học đơn giản, gọn nhẹ. Mỗi tổ từ 10 đến 25 người. Việc giảng dạy và truyền đạt kiến thức được đồng chí Tô Hiệu giao trách nhiệm cụ thể phù hợp với trình độ và kinh nghiệm thực tiễn của từng người: đồng chí Tô Hiệu và đồng chí Nguyễn Lương Bằng chuyên giảng về công tác tổ chức Đảng, công tác chi bộ, công tác bí mật; đồng chí Trần Huy Liệu chuyên giảng về văn học, lịch sử Việt Nam và công tác báo chí... Các môn học với nhiều nội dung phong phú, gắn với thực tiễn và phần lớn đều được trao đổi và thảo luận kỹ càng, do đó có sức cuốn hút lớn, người học nhiệt tình tham gia. Bên cạnh đó, để đấu tranh trực diện với kẻ thù, đồng chí Tô Hiệu và Chi ủy nhà tù Sơn La chủ trương tiếp tục tổ chức tự học và bồi dưỡng ngoại ngữ chủ yếu là tiếng Anh, tiếng Pháp cho anh em tù nhân, xem đây là một yêu cầu bắt buộc. Dưới sự lãnh đạo của đồng chí Tô Hiệu và Chi ủy, nhà tù Sơn La đã trở thành nơi đào tạo bồi dưỡng, ươm mầm những “hạt giống đỏ” cung cấp cho phong trào cách mạng Việt Nam những chiến sĩ cộng sản xuất sắc như Văn Tiến Dũng, Song Hào, Trần Độ, Lê Hiến Mai, Lê Quang Hòa, Tạ Xuân Thu, Lê Thanh Nghị, Trần Quốc Hoàn, Nguyễn Văn Trân… và hàng trăm chiến sĩ cộng sản kiên trung khác.

Việc bắt liên lạc với Trung ương Đảng và các cơ sở Đảng ở bên ngoài nhà tù là một trong những nhiệm vụ quan trọng được Chi bộ giao cho đồng chí Tô Hiệu đảm nhiệm. Do tình hình giao thông khó khăn, từ giữa năm 1941 đến đầu năm 1942, việc bắt liên lạc giữa Chi bộ với Trung ương Đảng bị gián đoạn, mặc dù Chi bộ đã bố trí cho một số đảng viên mãn hạn tù như Văn Tiến Dũng, Lê Liêm đi tìm liên lạc nhưng ít có hiệu quả. Đến đầu năm 1942, Chi bộ nhà tù Sơn La tiếp nhận được một số văn kiện của Đảng như Nghị quyết của Hội nghị Trung ương Đảng tháng 5/1941, Điều lệ Việt Minh… Cũng trong thời gian đó, đồng chí Trần Đăng Ninh bị đầy lên Sơn La đã truyền đạt lại cho Chi bộ Nghị quyết của Ban Chấp hành Trung ương Đảng về tình hình mới, nhiệm vụ mới. Nhờ những nguồn thông tin nói này, các đảng viên trong Chi bộ mới nắm được những chủ trương mới của Đảng trong giai đoạn trước mắt, từ đó tập trung triển khai các nhiệm vụ của Chi bộ theo mục tiêu chung mà Đảng đề ra.

 Vì lý do sức khỏe, sau khi củng cố lại Chi bộ, tháng 10/1941, đồng chí Tô Hiệu đề nghị Chi bộ cho ngừng nhiệm vụ Bí thư Chi bộ. Đồng ý với đề xuất của đồng chí Tô Hiệu, song Chi bộ đề nghị đồng chí vẫn tham gia chỉ đạo hoạt động của Chi bộ và coi đồng chí là cố vấn đặc biệt, tiếp tục thực hiện nhiệm vụ huấn luyện và tuyên truyền.

Đồng chí Nguyễn Văn Trân - cựu tù chính trị tại Nhà tù Sơn La khẳng định: Những thành công to lớn của Chi bộ nhà tù Sơn La có sự đóng góp to lớn của đồng chí Tô Hiệu. Với bản lĩnh chính trị kiên cường, tài năng tổ chức và sự nhạy cảm chính trị, đồng chí Tô Hiệu là người cộng sản mẫu mực, người lãnh đạo xuất sắc của Đảng ta.

2. Tấm gương sáng về ý chí đấu tranh bất khuất trong nhà tù

Thực dân Pháp xây dựng nhà tù Sơn La với mong muốn biến nhà tù thành nơi đè bẹp ý chí đấu tranh cách mạng của những chiến sĩ trung kiên, mượn nơi “rừng thiêng, nước độc” để thủ tiêu những người cộng sản. Thực dân Pháp đã thực hiện ở nhà ngục Sơn La một chế độ tù đày vô cùng khắc nghiệt, bắt tù nhân phải làm công việc khổ sai hằng ngày. Chế độ ăn uống của tù nhân do Thống sứ Bắc Kỳ quy định vốn đã rất ngặt nghèo, lại thêm bị bọn giám ngục tìm cách bớt xén. Bữa ăn của mỗi người chỉ vọn vẹn được một nắm cơm nếp trộn lẫn với trấu, sạn và muối trắng, hiếm hoi lắm mới có bữa canh rau già nấu suông. Mỗi một năm phạm nhân được phát một bộ quần áo bằng vải thô, một chiếc chiếu, một chiếc chăn sợi mỏng không đủ chống chọi với cái lạnh giá của miền rừng núi. Hằng ngày, khi sương mù còn bao phủ dày đặc, tiếng kèn đã giục giã phạm nhân xếp hàng điểm danh để đi làm. Đi chậm, đi nhanh, hay nói chuyện đều bị đánh đập. Những người ốm yếu vẫn phải đi làm những công việc như đục lỗ đặt mìn phá đá, chặt và kéo gỗ, đẩy xe chở đá, gỗ, cát, nước, gạo, củi… Những đợt đi chở gỗ ở Mai Sơn, chở gạo ở Tạ Bú, đường xa, đèo cao, dốc đứng, suối sâu, phạm nhân phải đi ròng rã ba, bốn ngày đường. Ngoài ra, họ còn phải làm đường, nung gạch, đốt vôi. Công việc nặng nhọc thường xuyên xảy ra tai nạn, sức khỏe giảm sút nhanh chóng, nhiều người mắc bệnh nhưng không có thuốc men điều trị.

Tại nhà tù Sơn La, đồng chí Tô Hiệu bị thực dân Pháp coi là nhân vật cực kỳ nguy hiểm, lấy cớ đồng chí bị lao phổi nặng rồi biệt giam đồng chí ở xà lim hình tam giác, diện tích chưa đầy 4m2, cách ly hoàn toàn với các tù nhân khác. Mặc dù bị giam giữ trong nhà lao khắc nghiệt, song đồng chí vẫn tìm mọi cách để liên lạc với các tù nhân chính trị và tham gia lãnh đạo đấu tranh. Ðồng chí là người chủ trì trong việc thành lập Chi bộ nhà tù Sơn La, làm Bí thư Chi bộ, trực tiếp đào tạo, huấn luyện lý luận Mác - Lênin, bồi dưỡng phương pháp đấu tranh cách mạng, chỉ đạo phát triển các tổ chức quần chúng cách mạng ở bên trong và bên ngoài nhà tù.

Ðồng chí Tô Hiệu là người tiêu biểu cho ý chí đấu tranh cách mạng, thực hiện khẩu hiệu: “Biến nhà tù đế quốc thành trường học đấu tranh cách mạng”. Đại Tướng Văn Tiến Dũng - người bạn tù của đồng chí Tô Hiệu đã kể lại: “Tuy thể xác bị bệnh lao phổi tàn phá, nhưng đồng chí vẫn vượt lên bệnh tật, tổ chức công tác tuyên truyền cách mạng... Tinh thần hy sinh tận tụy vì Đảng, vì dân của anh có sức cuốn hút, thuyết phục, cảm hóa rất lớn. Đồng chí là người thầy, người anh được mọi người tin yêu cảm phục”2.

Với ý chí kiên cường, trong suốt 4 năm ở địa ngục trần gian, đồng chí không chỉ là người lãnh đạo, mà đã trở thành chỗ dựa tinh thần vững chắc cho những người đồng chí của mình và cảm hóa nhiều binh lính tại đây, nhiều người giác ngộ cảm tình với cách mạng, sau đó tham gia cách mạng. Vai trò của đồng chí Tô Hiệu trong nhà tù Sơn La là linh hồn của Chi bộ, tiêu biểu cho ý chí đấu tranh cách mạng, giữ vững khí tiết người cộng sản.

Tháng 02/1944, do sức khỏe của đồng chí không bảo đảm, Chi bộ nhà tù Sơn La đã đấu tranh đưa đồng chí vào trong một kho xép gần trại ba gian để tiện chăm sóc và để đồng chí gần gũi đồng đội trong những ngày cuối đời. Biết không thể qua khỏi vì lâm trọng bệnh, nhưng đồng chí Tô Hiệu vẫn cố gắng, một tay ôm ngực một tay viết tài liệu huấn luyện cho Chi bộ nhà tù. Đồng chí nói với anh em rằng, mình biết chắc sẽ chết sớm hơn mọi người. Vì vậy, mình phải tranh thủ thời gian để chiến đấu, phục vụ cho Đảng, cho cách mạng.

Đồng chí Tô Hiệu đã hy sinh và để lại tấm gương cao đẹp về tinh thần và ý chí cách mạng. Trong vách tường đá của nhà tù, cây đào mang tên Tô Hiệu vẫn xanh tươi như một biểu tượng cho tinh thần bất khuất của những người tù cộng sản, cho sức sống mãnh liệt của cách mạng và dân tộc Việt Nam.

PGS, TS. NGUYỄN XUÂN TRUNG

Học viện Chính trị khu vực I, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh

TS. LÊ THỊ HẰNG

Viện Hồ Chí Minh và các lãnh tụ của Đảng, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh


1. Theo Tô Hiệu tiểu sử, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2020, tr. 78.

2. Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam, Ban Liên lạc Nhà tù Sơn La, Tỉnh ủy Hưng Yên, Thành ủy Hải Phòng, Tỉnh ủy Sơn La: Tinh thần Tô Hiệu (tái bản lần 4, có sửa chữa, bổ sung), Nxb. Văn hóa - Văn nghệ, Thành phố Hồ Chí Minh, 2018, tr. 36. 

Chia sẻ:

Nâng cao chất lượng công tác dư luận xã hội, chủ động xử lý thông tin, định hướng dư luận xã hội 07/12/2022
CT&PT - Cuộc cách mạng công nghệ thông tin phát triển bùng nổ; xu hướng cá nhân hóa thông tin ngày càng trở nên phổ biến trong xã hội; các thế lực thù địch không ngừng chống phá quyết liệt bằng mọi hình thức, thủ đoạn. Thực tiễn đó đặt ra yêu cầu, đòi hỏi đối với công tác dư luận xã hội phải dự báo sớm, chính xác, làm chủ tình hình, định hướng dư luận xã hội để tạo sự thống nhất trong Đảng, sự đồng thuận trong xã hội.
Vùng đồng bằng sông Hồng cần phát huy mạnh mẽ hơn nữa truyền thống văn hiến, cách mạng và anh hùng, nỗ lực phấn đấu, thực hiện thật tốt vai trò là trung tâm đầu não chính trị - hành chính quốc gia và động lực phát triển kinh tế của đất nước* 01/12/2022
CT&PT - Ngày 29/11/2022, Hội nghị toàn quốc quán triệt và triển khai thực hiện Nghị quyết số 30-NQ/TW, ngày 23/11/2022 của Bộ Chính trị khóa XIII về phát triển kinh tế - xã hội và bảo đảm quốc phòng, an ninh vùng đồng bằng sông Hồng đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 đã được tổ chức theo hình thức trực tiếp kết hợp trực tuyến. Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng chủ trì và phát biểu chỉ đạo Hội nghị. Tạp chí Chính trị và Phát triển trân trọng giới thiệu toàn văn phát biểu:
Phát huy các hệ giá trị trong quản trị quốc gia, quản trị địa phương 29/11/2022
CT&PT - Trong quản trị quốc gia, văn hóa được nhìn nhận là một mục tiêu bên cạnh chính trị, kinh tế, xã hội. Nhưng hơn thế, văn hóa cần phải được nhìn nhận rõ là một động lực quan trọng để quản trị hiệu lực, hiệu quả. Khi quản trị quốc gia vận hành dựa trên các nguyên tắc và chuẩn mực, chính là đang dựa trên các giá trị nền tảng để xác lập giá trị cốt lõi.